ԻԽՇԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 

Շոու-բիզնեսը ժամանակակից հասարակությունում մեծ դեր ունի: Եւ ոչ միայն բնակչությանը զբաղեցնելու-զվարճացնելու, կամ մշակույթին զարկ տալու առումով: Այն նաեւ քաղաքական մեծ նշանակություն ունի: Պատահական չէ, որ ասում են՝ Խորհրդային Միությանը քանդեց ռոք երաժշտությունը, կամ ավելի ընդհանրական՝ արեւմտյան մշակույթը: Շատերն են հիշում, թե ինչպես էին գիշերները թաքուն լսում «Բիթլզ»-ի երգերը, որոնք, ուշադրություն դարձրեք, հաճախ հրամցվում էին «Ամերիկայի ձայն» եւ այլ քաղաքական ռադիոկայաններով: Եւ այդ երգերն ավելի առինքնող էին, քան քաղաքական հաղորդումները: Դրանք արեւմտյան ապրելակերպի լավագույն քարոզիչներն էին:

Մեզ մոտ՝ նորանկախ Արցախում, ի թիվս մյուս ոլորտների՝ կայացած չէ նաեւ շոու-բիզնեսը: Ինչպես միայն օրհներգը, զինանշանը եւ դրոշը բավարար չեն պետություն լինելու համար, այնպես էլ հատուկենտ համերգներն ու մրցույթները, մի քանի երգիչներն ու համույթներն ամենեւին էլ չեն վկայում շոու-բիզնեսի առկայության մասին: Փաստ է, որ արցախյան շոու-բիզնես որպես այդպիսին չկա, իսկ եղածն էլ հայաստանյան շոու-բիզնեսի ստվերն է: Համահայկական դաշտում այս առումով արցախյան հանգրվան չկա: Պատահական չէ, որ մեկ-երկու ճանաչված երգիչներն էլ ճանաչվել են Հայաստանում, այլ ոչ թե մեզ մոտ: Որքան տարօրինակ է մեր շուկայական տնտեսությունում գոնե մեկ ապահովագրական ընկերության կամ, ասենք, բորսայի բացակայությունը, նույնքան էլ ապշեցուցիչ է ձայնագրման գոնե մեկ ստուդիայի կամ պրոդյուսերական գոնե մեկ կազմակերպության բացակայությունն այս ոլորտում:

Շոու-բիզնեսի կարեւոր մասերից է հումորի ինդուստրիան: Երկիրը հաճախ շատ ավելի ճանաչելի են դարձնում ոչ միայն երգիչը, ֆուտբոլիստը կամ նկարիչը, այլեւ հումորիստը: Ֆրանսիացի Լուի դը Ֆյունեսը, բրիտանացիներ միստեր Բինն ու Բեննի Հիլը, իսպանացի Ֆերնանդելը (Չապլինին հանգիստ թողնենք) եթե չճանաչված պետությունում լինեին, ապա երկրի միջազգային ճանաչելիության խնդիր չէր լինի:  Իսկ մեզ մոտ եթե մյուս ոլորտներում հիմնական բեռը մի քանի անձանց ուսերին է,  ապա այս ոլորտում տարիներ շարունակ մեկ եւ նույն անձն է: Այն, ինչ անում է Իխշան Փառավոնիչը (Համլետ Մարտիրոսյանը), չզարմանաք, շատ կարեւոր է: Բայց մի ծաղկով, ինչպես ասում են, գարուն չի գա, առավել եւս, որ այդ մի ծաղկի խնամքն էլ անկարող ենք տանել:

Ինչու՞ է այդպես: Ասում են՝ եթե կյանքը վերածվում է թատրոնի, ապա թատրոնը դադարում է գոյություն ունենալ: Մեր պարագայում՝ եթե իխշանությունը ծաղկում է քաղաքական եւ այլ ոլորտներում, ապա Իխշան Փառավոնիչը, բնականաբար, չի կարող ապագա ունենալ իր ոլորտում, քանի որ այլ ոլորտներում նա ահեղ մրցակիցներ ունի:

Ուշադիր դիտարկելով մեր երկրի անցուդարձը, կարեւորվող հարցերն ու հատկապես կադրային բլից-խաղերը՝ երբեմն ուղղակի անհնար է լինում զսպել ծիծաղը: Մեկ-մեկ այն տպավորությունն ես ստանում, որ մենք մանկապարտեզում ենք, որտեղ անցնում են «պետություն» դասը, կամ, ավելի ճիշտ՝ պետություն ենք խաղում: Աղյուսիկներ են փռված, որոնց վրա գրված են՝ «նախագահ», «կառավարություն», «խորհրդարան», «նախարար», «վարչություն», «դատավոր», «ներկայացուցիչ», «խորհրդական», «խորհուրդ» եւ այլն, եւ այլն: Եւ մենք խաղում ենք այդ աղյուսիկներով՝ իրար վրա ենք դարսում, տակից մեկը հանում ու փլուզում մնացածը, հետո նորից իրար վրա դարսում, տեղերը փոխում: Իխշան Փառավոնիչը կերազեր նման սցենարի մասին...

Այ, եթե ամեն ինչ լինի իր տեղում, ամեն մեկը զբաղվի իր գործով, ապա ոլորտներն անպայման կկայանան: Եթե ունենանք պատշաճ իշխանություն, ապա իխշանությունը կտեղափոխվի շոու-բիզնես ու կվերածվի ինդուստրիայի:

Մենք էլ կիմանանք, թե որտեղ լրջանալ ու որտեղ ծիծաղել:

 

 

Լուրեր 

Խորհրդարանական 

ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃՅՈՒՂԵՐԻ ՏԱՐԱՆՋԱՏՄԱՆ ՄԻՏՈՒ՞Մ 

ԼՂՀ 4-րդ գումարման Ազգային ժողովի 6-րդ   նստաշրջանի  հունիսի 25-ի  լիագումար նիստը նշանավորվեց իշխանության օրենսդիր եւ գործադիր ճյուղերի իրական տարանջատման, ավելի ճիշտ՝ օրենսդիր իշխանության կողմից իր դիրքերի վերահաստատման միտումով:

Սկսվեց նրանից, որ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը նրբանկատորեն դիտողություն արեց 2007թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը ներկայացրած ֆինանսների նախարար Սպարտակ Թեւոսյանին այն բանի համար, որ կառավարությունը հընթացս ներկայացրել էր նաեւ հաշվետվության հաստատման մասին համապատասխան օրինագիծը, ինչը խորհրդարանի իրավասությունն է: Ըստ խոսնակի, դրանով իսկ խախտվել է իշխանության ճյուղերի տարանջատման սկզբունքը: Այսքանից հետո խոսնակը կեսկատակ-կեսլուրջ հարցրեց՝ «Հիմա ի՞նչ անենք՝ հաստատե՞նք, թե՞ ոչ»: Անսպասելի «նախահարձակությունից» թեթեւակի շվարած նախարարը փոքրիկ դադարից հետո «զգուշացրեց»՝ «Ես քանիցս ասել եմ, որ այն, ինչ առաջարկում է կառավարությունը, ակնկալում է, որ անպայման կհաստատվի»:

Սույն «թեթեւհրազենային փոխհրաձգությունը» շարունակեց խորհրդարանի ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի նախագահ Բենիկ Բախշյանը, տարակուսանք հայտնելով ֆինանսների նախարարի՝ 2008թ. առաջին եռամսյակի պետական բյուջեի կատարման մասին տեղեկատվության մեջ որոշ փաստերի առնչությամբ: Բ.Բախշյանը, մասնավորապես,  անհասկանալի եւ անընդունելի համարեց այն, որ, ասենք, որոշ գերատեսչությունների այս կամ այն ոլորտների համար նախատեսված ծախսերն իրականացվել են չնչին տոկոսով, ինչը ոչ թե խնայողության, այլ վատ պլանավորման արդյունք է: Ս.Թեւոսյանը, որ արդեն լրիվ ուշքի էր եկել նախորդ «գրոհից», տեղնուտեղը գնդակը տեղափոխեց մրցակցի դաշտը՝ Բ.Բախշյանին հիշեցնելով, որ նրա՝ գյուղնախարար եղած ժամանակ էլ նման բաներ լինում էին օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառներով: Բնականաբար, չընդունելով սուբյեկտիվ հանգամանքը, Բ.Բախշյանը նրբանկատորեն հավելեց, որ պետք չէ իր արած դիտողությունը ցավագնորեն ընդունել, քանի որ նպատակը մեկն է՝ որպեսզի կառավարությունը ճիշտ պլանավորի ծախսերը:

Այնուհետեւ մի քանի պատգամավորներ՝ Արպատ Ավանեսյանի գլխավորությամբ, կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ «կրակի տակ առան» կրթության նախարար Վլադիկ Խաչատրյանին: Խնդրո առարկան լեզվի մասին օրենքի հնարավոր խախտման մտահոգությունն էր, բարձրագույն կրթության կրեդիտային համակարգի նորամուտը, կենսաթոշակային տարիքի հասած ուսուցիչների հարցը: Փաստարկների ու հակափաստարկների հորձանուտում դժվար էր միանշանակ եզրակացության հանգել, տպավորությունն այնպիսին էր, որ կողմերը յուրովի իրավացի էին: Ինչ որ է, կրթության նախարարը, հասկանալի պատճառներով, «կրակից խամ չէր», ուստի կարողանում էր կրակը տեղափոխել մրցակցի դաշտ: Ինչպես խորհրդարանի խոսնակը կատակեց՝ այդ օրը նրա բենեֆիսն էր:

Այդօրվա աննախադեպ վիճաբանության վերջին ակորդը պատգամավոր Արպատ Ավանեսյանը հնչեցրեց: «Սա մեր տունն է՝ պիտի ասենք» նախաբանից հետո նա դիտողություն արեց խորհրդարանի ղեկավարությանն առ այն, որ զիջողական դիրքորոշում է ընդունում այն դեպքերում, երբ որպես կառավարության ներկայացուցիչ խորհրդարան է գալիս ոչ թե նախարարը, այլ տեղակալը կամ մեկ այլ ոք: Իսկ ահա իր հաջորդ դիտողությունն Ա.Ավանեսյանը հասցեագրեց արդեն ոչ թե խորհրդարանի ղեկավարությանը, այլ անձամբ Ա.Ղուլյանին: Վերջինիս «հասավ» այն բանի համար, որ նա լռեց, երբ, ըստ Ա.Ավանեսյանի, պատգամավորին անպատշաճ դիտողություն էր անում կառավարության ներկայացուցիչը: Խորհրդարանի խոսնակը չընդունեց դիտողությունները, կամ, ավելի ճիշտ, կոչ արեց միակողմանի չդիտարկել հարցը, հասկացնել տալով, որ որոշ պատգամավորներ եւս «մի բարի պտուղ չեն»:

 

ՄԻՏՈՒՄԻ ՄԻՏՈՒՄ ԿԱՄ՝ ԿՐՔԵՐԸ «ԽՈՀԵՄԱԲԱՐ» ՀԱՆԴԱՐՏՎԵՑԻՆ ՆԱԽՔԱՆ ՆԻՍՏԸ

 Դեպքերը ցույց տվին, որ իշխանության ճյուղերի տարանջատման միտումն, ավելի ճիշտ՝ կառավարության գործունեությունը վերահսկելու խորհրդարանական գործառույթի իրականացման միտումն այնքան երկչոտ էր, որ կարելի է ընդամենը որակել որպես  միտումի միտում: Դա հստակորեն երեւակվեց կառավարության կառուցվածքի մասին օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրինագծի քննարկումների ժամանակ: Ինչպես հայտնի է, այդ օրինագիծը բուռն քննարկումների տեղիք էր տվել նիստի նախօրեին, լուրջ դիտողություններ ու հակափաստարկներ ունեին խորհրդարանական գրեթե բոլոր խմբակցություններն ու առանձին պատգամավորներ, ովքեր պարզապես անտրամաբանական էին համարում որոշ փոփոխություններ: Կուլուարներում կրքերը բորբոքված էին: Սակայն կառավարության հետ հանդիպումներից ու խորհրդատվություններից հետո կրքերը վաղօրոք հանդարտվեցին, եւ արդեն նիստի ժամանակ գրեթե ոչինչ չէր հիշեցնում բուռն քննարկումների մասին: Արդյունքում ընդամենը երկու «դեմ» եղավ քվեարկության ժամանակ՝ անկախ պատգամավոր Գեղամ Բաղդասարյանի եւ «Ժողովրդավարություն» խմբակցության անդամ, Քաշաթաղից ընտրված պատգամավոր Կարեն Գրիգորյանի կողմից: Մյուսները «պատսպարվեցին» խմբակցությունների որոշումներով:

Այդուհանդերձ, որոշակի մտահոգություն արտահայտվեց: Մասնավորապես, պետաիրավական հանձնաժողովի նախագահ Գարիկ Գրիգորյանը փաստեց, որ քննարկումների համար սահմանափակ ժամանակ է եղել, ինչը տեղիք է տվել տարբեր թյուրիմացությունների: Նա տարակուսելի համարեց նաեւ այն հանգամանքը, որ այդքան լուրջ փոփոխությունների առնչությամբ կառավարության կողմից խորհրդարանին ներկայացված հիմնավորումը շատ հակիրճ էր: Թեեւ այս եւ մյուս հանգամանքները չազդեցին իր եւ խմբակցության դրական եզրակացության վրա:

Տեղեկացնենք, որ հիմնավորումը հակիրճ էր մեկ նախադասության չափ, որտեղ էլ սոսկ ասվում էր, որ փոփոխությունների անհրաժեշտությունը բխում է ԼՂՀ նախագահի 2008թ. փետրվարի 25-ի «Պետական կառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետությունը բարձրացնելու մասին» կարգադրության պահանջներից: Մինչդեռ փոփոխություններն աննախադեպ էին: Ինչ արժեն միայն միգրացիայի, փախստականների եւ վերաբնակեցման վարչության եւ կենսաթոշակային հիմնադրամի կարգավիճակի իջեցումը (վերջիններս հայտնվելու են սոցապնախարարության կառուցվածքում):

Միգրացիայի, փախստականների եւ վերաբնակեցման վարչության կարգավիճակի փոփոխությունն ընդհանրապես անհասկանալի է նորերս Քաշաթաղում լուրջ խորհրդաժողով անցկացնելուց եւ վերաբնակեցմանը նոր թափ հաղորդելու մասին իշխանությունների հավաստիացումներից հետո: Բայց, պարզվում է, վարչությանն անկախությունից զրկումը, չզարմանաք, նպաստելու է գործին: Եթե առաջնորդվելու լինենք կառավարության այս տրամաբանությամբ, ապա կապիտալ շինարարության վարչության ստեղծմամբ, իմա՝ նրա անկախության ամրապնդմամբ, կապիտալ շինարարությունը տուժելու է:

Մեկ այլ տարակուսանք է կենսաթոշակային հիմնադրամի կարգավիճակի իջեցումը: Նիստից առաջ խորհրդարանական կուլուարներում խոսվում էր այն մասին, որ սույն հիմնադրամը սոցապնախարարության կառուցվածքում զետեղելը Հայաստանում եղել է միանգամայն սուբյեկտիվ պատճառներով, եւ որ շուտով հիմնադրամին տալու են նախկին կարգավիճակը: Նիստի ժամանակ սա չխանգարեց սոցիալական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Արպատ Ավանեսյանին ընդգծելու, որ հիմնադրամի զետեղումը սոցապնախարարության կառուցվածքում ուրախալի է, քանի որ փոփոխությունը մի շարք դրական կողմեր ունի եւ էլ ավելի է հզորացնելու համակարգը: Պատգամավոր Գարիկ Գրիգորյանը, ներկայացնելով խնդրո առարկայի շուրջ հայաստանյան հնարավոր զարգացումները, հարցրեց իր գործընկեր Ա.Ավանեսյանին, թե ինչ ենք անելու, եթե Հայաստանում հիմնադրամը նորից առանձնացվի: Մենք էլ ենք նույնը անելու՝ պատասխանեց Ա.Ավանեսյանը: Բա դրական կողմե՞րը՝ ճարտասանական հարց տվեց Գ.Գրիգորյանը:

 

ՎԵՐԱՀՍԿԻՉ ՊԱԼԱՏԸ ԿԱՅԱՆՈՒՄ Է 

Հունիսի 25-ի  լիագումար նիստը նշանավորվեց եւս մի դրական միտումով, ընդ որում՝ այս միտումը հստակ էր եւ կարծես թե պիտի շարունակություն ունենա:

Կառավարության լիազոր ներկայացուցչի՝ ԼՂՀ 2007թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության առնչությամբ, համաձայն կանոնակարգային պահանջի, լսվեց նաեւ ԼՂՀ վերահսկիչ պալատի եզրակացությունը, որով հանդես եկավ պալատի նախագահ Արթուր Մոսիյանը: Նշելով, որ կատարողականը, իր ընդհանրության մեջ, համապատասխանում է օրենսդրության պահանջներին, նա, այդուհանդերձ, մի քանի էական դիտողություններ արեց, դրանք ձեւակերպելով հստակ ու միանշանակ: Նույնը կրկնվեց նաեւ պետական գույքի մասնավորեցման հաշվետվության առնչությամբ, երբ Ա. Մոսիյանը դարձյալ լուրջ դիտողություններ արեց, մասնավորապես ի ցույց դնելով թույլ վերահսկողությունը: 

Նման երեւույթ, համենայն դեպս, առաջին անգամ է նկատվում պալատի գործունեության մեջ: Ըստ երեւույթին, վերահսկիչ պալատն իրապես կայացման կարեւոր փուլում է, ինչը շատ կարեւոր է ու ողջունելի:  

Սեփ. լրատվություն

 

ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԼՈՒՐԵՐ 

ԼՂՀ նախագահը ցանկություն է հայտնել գնելու Ստեփանակերտի հոգեթմրաբանական դիսպանսերի հիվանդների ձեռքի աշխատանքները, որոնք օրերս ցուցադրության են հանվել Ստեփանակերտի երիտասարդության պալատի ցուցասրահում:

Հոգեթմրաբանական դիսպանսերի հոգեբան Լիանա Արզումանյանի խոսքերով, 2002 թվականից դիսպանսերի հիվանդներին հնարավորություն է տրվում իրենց ազատ ժամանցն անցկացնել նկարելով, ասեղնագործելով կամ այլ ստեղծագործական աշխատանք անելով:

«Ցուցահանդեսի գաղափարը ծագեց այն ժամանակ, երբ նախագահ Բակո Սահակյանը այցելեց հիվանդանոց ու, տեսնելով հիվանդների ձեռքի աշխատանքները, առաջարկեց ցուցահանդես կազմակերպել»,- պարզաբանել է Լ.Արզումանյանը:

Ըստ նրա, աշխատանքների հեղինակները հիմնականում հանգիստ պահվածքով հիվանդներն են, որոնք ինքնակամ ու հաճույքով էին հաճախում պարապմունքներին:

***

Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի պատկերասրահում այս անգամ Գյուրջյանի անվան կիրառական արվեստի ինստիտուտի ուսանողների ստեղծագործությունների ցուցահանդեսն էր:

Ինստիտուտի ռեկտոր Յուրի Հովհաննիսյանի խոսքերով՝ ցուցահանդեսի նպատակը առաջին հերթին ուսանող-հեղինակներին ոգեւորելն էր. «Ինչու չէ՝ նաեւ բաց ճակատով հանդիսատեսին ներկայանալը: Քանի որ մեր ուսանողները ոչնչով չեն զիջում այլ տաղանդավոր մարդկանց»,- ընդգծել է նա:

Ցուցահանդեսում ներկայացված տարբեր ժանրերի 100-ից ավել նկարներին զուգահեռ ներկայացվեց նաեւ ինստիտուտի շրջանավարտ Հովսաննա Պետրոսյանի «Հեղնար» կոչվող ազգային տարազով եւ ժամանակակից տարրերով զուգորդվող հագուստի հավաքածուն:

 

ՄԱՅՐ ԹԵՐԹԸ 85 ՏԱՐԵԿԱՆ Է 

ՄԱՂԹՈՒՄ ԵՄ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆ 

Եթե ռուս գրականությունը, ինչպես ընդունված է ասել, դուրս է եկել Գոգոլի «Շինել»-ից, ապա արցախյան լրագրողական ընտանիքն էլ քիչ բացառություններով դուրս է եկել մայր թերթից կամ նրա ուղեծրից: Եւ ոչ միայն լրագրողական ընտանիքը: Մի թեթեւակի հայացքն էլ բավական է տեսնելու համար, որ արցախյան մերօրյա պետականության կարեւոր գործիչների մի մասն էլ է թերթային շինելից դուրս եկել: Ասել է թե՝ մայր թերթը իրապես եղել է Արցախ աշխարհի մտավորական էլիտայի բաղկացուցիչ ու առանցքային մասը: Այլ կերպ ասած՝ մայրթերթածին մտավորականությունը միայն լրագրողական-տեղեկատվական առաքելություն չէ, որ ունեցել է, այլ եղել է նաեւ գաղափարական-աշխարհայացքային առանցքակիր:

Հասարակական կացութաձեւի փոփոխությունը լուրջ մարտահրավեր է եղել նաեւ մայր թերթի համար: Եթե առաջներում այն համեմատությունից ու մրցակցությունից դուրս է եղել, ապա նոր ժամանակներում ստիպված է ճաշակել իրական մրցակցության պտուղները, ինչը դժվար է եղել թեկուզեւ պաշտոնաթերթի պրոկրուստյան նեղ շրջանակների պատճառով: Ներկայումս՝ կարգավիճակի գոնե թղթային փոփոխմամբ, այն կարող է եւ պարտավոր է ընդլայնել տեսադաշտը:

Այսօր պահանջված է հանրային լրատվամիջոց լինելը, այսօր թերթը կարող է իրեն թույլ տալ ձերբազատվելու զուտ քարոզչամիջոցի պարտականություններից եւ կատարելու իր առաջին եւ ամենակարեւոր առաքելությունը՝ տեղեկացնելու առաքելությունը: Ներկայացնելու հանրային կարծիքի ողջ ներկապնակը:

Ինչում էլ հաջողություններ եմ մաղթում: 

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ
«Դեմո» թերթի գլխավոր խմբագիր

 

Քաղաքական 

ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ ՀԱՐՑԸ ՈՐՊԵՍ ՆԱԽԱՊԱՅՄԱ՞Ն 

Բանակցային գործընթացը ղարաբաղյան կարգավորման շուրջ շարունակվում է, կարծես, նույն ձեւաչափով եւ սկզբունքներով, սակայն կտրուկ փոփոխվում է կարգավորման ֆոնը: Եւ այդ ֆոնի վրա նույնիսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների այցը տարածաշրջան ոչինչ չի որոշում:

Իսկ իրադարձությունները զարգանում են արագ: Բավական է դիտարկել հայաստանյան անցուդարձի մեկ օրը, որպեսզի համոզվենք, թե ինչ ուժեր են պայքարում Հայաստանում քաղաքականություն վարելու համար: Հունիսի 24-ին, երբ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը քննարկում էր Հայաստանի մասին զեկույցը, երբ վտանգ կար, որ Հայաստանին կզրկեն ԵԽԽՎ-ում ձայնի իրավունքից, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանգիստ այցելում է Մոսկվա: Նա հանդիպում է այդ երկրի ղեկավարների հետ, կարծես հաստատ իմանալով, որ Ստրասբուրգում ահավոր ոչինչ տեղի չի ունենա: Ավելին, ինչ էլ տեղի ունենա,  վտանգավոր չի լինի՝  նման «տանիքի» առկայության դեպքում: Ըստ երեւույթին, ԵԽԽՎ-ն, այդքանը գիտակցելով, չի ցանկացել պատժամիջոցներ կիրառել Հայաստանի դեմ եւ ի պատասխան լսել, որ դա ոչինչ չի նշանակում:

Եւս մեկ հետաքրքիր դրվագ: Նույն օրը, երբ Հայաստանի նախագահը այցելում է Մոսկվա, Երեւան է գալիս ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Դեյվիդ Քրայմերը: Բացի այն բանից, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալներ Հայաստանում հաճախ չեն լինում, հատկապես այն ժամանակ, երբ բացակայում է նախագահը, հատկանշական է, որ Քրայմերը այցը սկսել է Հայաստանին մեղադրելով հակահրեական քայլերի մեջ: Քաղաքագետները լավ գիտեն, թե ինչ է նշանակում որեւէ երկրի հակասեմիթիզմում մեղադրելը:

Այդ օրը նշանավորվեց նաեւ Սերժ Սարգսյանի հայտարարությամբ, որով նա խոստացել է սեպտեմբերին Երեւան հրավիրել Թուրքիայի նախագահին՝ դիտելու Հայաստան-Թուրքիա ֆուտբոլային խաղը: Հրավերը դեռ չի հնչել, իսկ Հայաստանում արդեն հակաթուրքական ալիք է բարձրացել: Այդ առաջարկի դեմ հանդես են եկել ոչ միայն ընդդիմադիր ուժեր, այլեւ մինչ օրս չեզոքություն ցուցաբերող կուսակցություններ:

Հետաքրքիր է, որ Թուրքիայի հետ սահմանները բացելու եւ նորմալ հարաբերություններ հաստատելու կոչերով վերջերս հանդես էին գալիս ամերիկյան պաշտոնյաները, սակայն Աբդուլահ Գյուլին հրավիրելու խոստումը Սերժ Սարգսյանը հնչեցրել է Մոսկվայից, կարծես ցուցադրելու համար, թե «ում ասածով» է դա արվում:

Իսկ կարգավորման բուն գործընթացն ավելի է սրվում: Ադրբեջանի նախագահը մաքսիմալիստական դիրքորոշում է ընդունել եւ հայտարարում է խնդրի ուժային լուծման հավանականության մասին: Ընդ որում, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ֆրանսիացի համանախագահ Բեռնար Ֆասիեն մասնակցում է Բաքվում տեղի ունեցող ռազմական շքահանդեսին, որի ընթացքում Ադրբեջանի ղեկավարը հայտարարում է, որ «տարածքները ժամանակավոր են գտնվում ուրիշի ձեռքին»:

Իսկ տարածքների հարցը, շնորհիվ Ադրբեջանի, արդեն վերաճել է կարգավորման գլխավոր հարցի: Տարածքների վերադարձի՝ որպես բանակցությունների շարունակման նախապայմանի, մասին խոսում են արդեն ոչ միայն Ադրբեջանում, այլեւ միջնորդները: Հարցը մտել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի բանաձեւի մեջ, նույնիսկ ԵԽԽՎ այն բանաձեւում է տեղ գտել, որում Ադրբեջանին հորդորում են արագացնել ժողովրդավարական բարեփոխումները:

Ցավալին այն է, որ հայկական կողմերը գրեթե ջանքեր չեն գործադրում բացատրելու, որ տարածքները պահելը Հայաստանի եւ Ղարաբաղի համար ոչ թե ազգային արժանապատվության հարց է, այլ ազգապահպանման կարեւորագույն երաշխիք: Հակառակը՝ հայկական դիվանագետները, խոսելով տարածքների չհանձնման մասին, իրենց պարտքն են համարում  ընդգծել՝ «մինչեւ հակամարտության վերջնական կարգավորումը»:

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

 

ԻՍԿ Ի՞ՆՉ Է ԱՆՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄ 

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը հերթական անգամ հանդես է եկել ռազմատենչ հայտարարությամբ, ուր իհարկե ուղղակի չի խոսել Ղարաբաղն ու հարակից տարածքները հետ գրավելու մասին, սակայն ասել է, որ Ադրբեջանը ժամանակավոր է զրկվել իր տարածքներից, եւ պատերազմի ընդամենն առաջին փուլն է միայն ավարտվել: Ալիեւը նաեւ հայտարարել է, որ Ադրբեջանը շարունակելու է հզորացնել իր բանակը, ավելացնել ռազմական ծախսը, եւ նշել, թե ռազմական ներուժի մեծացումը ազդեցություն է թողնում նաեւ Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացի վրա:

Մի կողմից այդօրինակ հայտարարությունները նոր չեն, զարմանալի չեն, մյուս կողմից, սակայն, ի վերջո բաց է մնում հարցը` Ալիեւը, կամ Ադրբեջանի մյուս պաշտոնյաները, դրանք անում են բացառապես ներքին օգտագործմա՞ն, թե՞, այդուամենայնիվ, նաեւ հակամարտության կարգավորման գործընթացի համատեքստում: Հատկապես Հայաստանի հասարակական-քաղաքական, փորձագիտական շրջանակները հիմնականում կարծում են, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը ռազմատենչ հայտարարություններն անում է առավելապես, կամ նույնիսկ բացառապես ներքին սպառման համար, հատկապես աշնանն Ադրբեջանի նախագահի ընտրության պարագան նկատի ունենալով:

Սակայն այդ տեսակետը կամ մոլորություն է, կամ, թերեւս, նպատակ ունի գիտակցաբար մոլորեցնել հայ հասարակությանը, նրան հանգստացնելով, որ Ադրբեջանը իրականում բանակցային գործընթացի շրջանակում կատու է եւ առյուծ է կտրում միայն ներքին դաշտում: Բավական է նշել թեկուզ մի հանգամանք: Եթե Ադրբեջանի համար այդ խնդիրը լիներ բացառապես  կամ առավելապես ներքին սպառման, ապա Իլհամ Ալիեւը ձեռնպահ կմնար իր ռազմատենչությունն ու չորությունը դրսեւորել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների տարածաշրջանային այցի օրերին, երբ համանախագահները հերթական առաքելությամբ հյուրընկալվել են հակամարտող կողմերին: Ավելին, հնարավոր է նույնիսկ, որ Ադրբեջանի նախագահը հենց այդ պատճառով էլ հերթական անգամ հանդես է եկել ռազմատենչ հայտարարությամբ:

Բանն այն է, որ հրապարակային հայտարարություններում կոշտացնելով իր դիրքորոշումը, Ադրբեջանը իր համար թերեւս պարարտ հող է ստեղծում բանակցային գործընթացի շրջանակում նահանջի տեղի համար: Այսինքն, ասելով առավելագույնը, Ադրբեջանը տեղ է թողնում հնարավորին հասնելու համար: Վտանգավորը այստեղ այն է, որ դա անընդհատ կրկնելով եւ չարժանանալով որեւէ համարժեք արձագանքի միջնորդների շրջանում, Ադրբեջանն աստիճանաբար կարող է հենց այդ առավելագույնը դարձնել հնարավոր: Այս դիրքորոշումը կարծես թե տրամագծորեն տարբերվում է Հայաստանի կեցվածքից: Օրինակ, հիշարժան է, որ նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը մի քանի անգամ հայտարարել է, թե Հայաստանն իր զիջումն արդեն արել է եւ այլեւս զիջելու բան չունի: Սա առնվազն տարօրինակ էր, եւ տարօրինակ էր նաեւ այն, որ հանրային կարծիքը չէր տալիս արտգործնախարարի այդ հայտարարություններին համարժեք արձագանք: Մինչդեռ առնվազն զարմանալի է եւ աբսուրդ, որ բանակցությունը դեռ չի հասել անգամ եզրափակիչ հանգրվանին, իսկ կողմերից մեկը հայտարարում է, որ իր զիջելիքը զիջել է: Հայաստանի դիրքորոշումը փաստացի փոփոխության միտումներ չի ցուցաբերում նաեւ այժմ, երբ կա նոր նախագահ եւ նոր արտգործնախարար:

Ավելին, հակամարտության կարգավորման գործընթացում բացարձակապես չի զգացվում նաեւ Ղարաբաղի նոր նախագահի հանգամանքը, եթե չհաշվենք այն, որ ստեղծվեց նախադեպ, երբ միջազգային կառույցների ներկայացուցիչները Ղարաբաղի նախագահի հետ հանդիպում են հյուրանոցում: Առաջ հանդիպում էին եթե ոչ Ստեփանակերտում, ապա գոնե Երեւանի Ղարաբաղի ներկայացուցչությունում: Ինչ է դա, եթե ոչ միջնորդ առաքելությունների անխոս ընդունումն այն փաստի, որ Ղարաբաղն, այդուամենայնիվ, ոչ թե անկախ սուբյեկտ է, այլ վիճելի տարածք, եւ այդ իսկ պատճառով միջազգային առաքելություններն ավելի ու ավելի են ձեռնպահ մնում Ղարաբաղ այցելելուց: Համարել, որ ադրբեջանական ռազմատենչ կոշտությունն այստեղ ազդեցություն չունի, նշանակում է վարել ջայլամի քաղաքականություն, մտածելով, որ միջազգային հանրությունը պարզապես չի ցանկանում Ադրբեջանի ձայնը լսել եւ դրա համար էլ Ղարաբաղի ներկայացուցիչներին հանդիպում է Ղարաբաղի տարածքից դուրս:

Ինչ պետք է անի սակայն Հայաստանը, հայկական կողմը, որ չի անում: Իսկապես բավական հեշտ է հայկական կողմին մեղադրել բանակցային իներտության, ոչ նախաձեռնողականության, անփոփոխության եւ կանխատեսելիության համար: Սակայն դժվար է առաջարկել այլընտրանքային քայլեր: Բայց այդ դժվարությունն առավելապես պայմանավորված է տեղեկատվության բացակայությամբ: Քայլերը պատկերացնելու համար անհրաժեշտ է հստակ պատկերացնել իրավիճակը բանակցային գործընթացում, իսկ դա պատկերացնելու համար էլ անհրաժեշտ է տիրապետել բավարար տեղեկատվության այդ գործընթացի մասին: Դրան ներկայում երեւի թե տիրապետում է մարդկանց խիստ սահմանափակ շրջանակ, եթե իհարկե բանակցային գործընթացում առկա է ավելին, քան հայտնի է դառնում հանրությանը դրա մասնակիցների հրապարակային հայտարարություններից: Ի վերջո, պետք է նաեւ հավանական համարել, որ բանակցության մասնակիցներն ասում են իրականում այն, ինչ կա, պարզապես հասարակության թերահավատությունն է, որ ստիպում է մտածել, թե իրականում բանակցությունը շատ ավելի հարուստ է նյութով, քան բանակցության մասին հայտարարությունները:

Սակայն, եթե մի պահ ենթադրենք, որ իրապես բանակցությունը հարուստ է ավելի, քան դրա մասին հնչող արտահայտությունները, որ անում են կողմերն ու միջնորդները, եւ նաեւ ենթադրենք, որ հայկական կողմը ելնելով այդ իրական նյութից, անում է այն, ինչ հնարավոր է, եւ անհնար է անել ավելին, ապա այդ դեպքում առավել եւս իրավիճակը տխուր է, քանի որ ոչ մի ուրախ բան չկա, թե բանակցային գործընթացն այնպիսի հանգրվանում է, որ Հայաստանը չի կարողանում անել ավելին, քան այժմ: Բանն այն է, որ Հայաստանն այժմ գրեթե ոչինչ չի անում:

Հակոբ ԲԱԴԱԼՅԱՆ
«Լրագիր»

 

  

ԼՌԵԼԸ ԴԺՎԱՐ Է ՀԱՏԿԱՊԵՍ ԱՅՆ ԺԱՄԱՆԱԿ, ԵՐԲ ԲԱՆ ՉԿԱ ԱՍԵԼՈՒ 

Մեծերից մեկի՝ սույն հոդվածում վերնագրված միտքը, կարծում ենք, միանգամայն հարիր է մեր ներքին եւ արտաքին տեղեկատվական քաղաքականությանը: Գրելով այս տողերը՝ վայրկյան անգամ չեմ կասկածում, որ կրկին գործի է դրվելու իբր թե չարախնդալու մասին հայտնի ու չարչրկված մեղադրանքը: Սակայն իմացողն իմանում է, թե իրականում ինչն ինչոց է: Տվյալ պարագայում չարախնդալու էլ ոչինչ չկա, որովհետեւ խաղաքարտերի վրա ոչ այնքան կոնկրետ անձանց ու պաշտոնյաների, որքան երկրի պատիվն է: Այս իրավիճակում հենց լռելը չարախնդություն կլիներ:

 Ցանկացած երկրի համար կարեւոր է ներքին եւ արտաքին տեղեկատվական քաղաքականությունը: Իշխանությունները պարտավոր են ամեն ինչ անել սեփական ժողովրդին ու միջազգային հանրությանը հասկանալի ու ընկալելի լինելու համար: Եթե բնականոն պայմաններում սա առանձնապես մեծ դժվարություն չի ներկայացնում (եթե, իհարկե, գործով զբաղվում են մասնագետներն ու գործից գլուխ հանողները), ապա արտակարգ իրավիճակներում երբեմն կամ ժամանակը չի հերիքում, կամ էլ փորձը: Ահա մի օրինակ մեր պետականության պատերազմական ժամանակահատվածից:

Մեր ղեկավարությունը փորձում էր միջազգային հանրությանը համոզել, որ հակաօդային պաշտպանության կայանքները մենք ոչ թե ռուսներից էինք ստացել, այլ խլել էինք ադրբեջանցիներից, որոնք դրանք տեղակայել էին մարտական գործողությունների անմիջական հարեւանությամբ: Սակայն մերոնց զրույցը, մեղմ ասած, չստացվեց միջազգային փորձագետների հետ: Վերջիններս մեզ այսպիսի մի տրամաբանական հարց տվեցին.

-Դուք ինքնաթիռներ ունե՞ք:
-Ոչ:
-Բա այդ դեպքում ինչու՞ են ադրբեջանցիները հակաօդային պաշտպանության ժամանակակից այդքան կայանքներ տեղադրել  ձեր սահմաններին:
Ինչպես ասում են հեքիաթներում՝ թագավորն այստեղ մատը կծեց:

Առակս զի՞նչ ցուցանե: Որ այս ոլորտում յոթ անգամ պիտի չափել ու նոր կտրել: Բայց բերածս օրինակը, ավելի ճիշտ՝ վրիպումը, միանգամայն հասկանալի էր, որովհետեւ նորանկախ պետություն էինք ու պատերազմական դիվանագիտության ոչ մի փորձ չունեինք, հնարավորություններն էլ հասկանալիորեն սուղ էին: Ուստի կարելի է ներողամտությամբ վերաբերվել դրան, ինչը բացարձակապես չի կարելի անել մերօրյա խաղաղ, ազատ ու հանգիստ ժամանակներում ու հսկայական միջոցների առկայությամբ թույլ տրված, մեղմ ասած, սխալների նկատմամբ: Ի ցույց դնենք մի քանի օրինակներ, հուսալով, որ այդպես այլեւս չի շարունակվի:

Նախ՝ ներքին տեղեկատվական քաղաքականությունից: Այստեղ հիմնականում աչքի ընկնողը նախագահական աշխատակազմն է ու նրա տեղեկատվության գլխավոր վարչությունը: Չենք գտնում, թե ներքոբերյալ վրիպումները հենց այդ վարչության գործունեության արգասիքն են, քանի որ այն, ի վերջո, արտացոլում է ԼՂՀ նախագահի գործունեությունը ու կատարում նրա հանձնարարականները, բայց ահա հակված ենք կարծելու, որ վարչությունը, ինչպես նաեւ երկրի առաջին դեմքի խորհրդականները կարող են եւ պարտավոր են իրենց խոսքն ասել:

Սոսկ մի քանի օրինակ վարչության տարածած հաղորդագրություններից.

«Հունիսի 9-ին ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանը հանդիպում է ունեցել «Շեն» բարեգործական հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչներ Հայկ Մինասյանի  եւ Էմիլ Աբրահամյանի հետ: Հյուրերը Նախագահին են ներկայացրել իրենց կազմակերպության կողմից Արցախում իրականացվող ծրագրերի ընթացքն ու հեռանկարները: Նրանք երկրի ղեկավարին հավաստիացրել են, որ այսուհետ եւս կաջակցեն մեր հանրապետությունում առկա խնդիրների հաղթահարման գործին: Բակո Սահակյանը ողջունել է նման մոտեցումը, միաժամանակ նշելով, որ ընկերության գործունեության մեջ վերջին ժամանակներս նկատելի է որոշակի պասիվություն, ինչը վերացնելու ուղղությամբ պետք է ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ»: 

Թվում է, թե արտառոց ոչինչ չկա այս լուրում, բայց միայն թվում է... Ուշադրություն դարձրեք, խոսքը գնում է բարեգործական կազմակերպության մասին, ընդ որում՝ մի այնպիսի կազմակերպության մասին, որը զգալի գործ է արել մեզ մոտ: Բարեգործական կազմակերպության հետ զրույցում ընդունված չէ ասել, որ վերջին ժամանակներս նկատելի է որոշակի պասիվություն: Քեզ օգնողին, քեզ փող տվողին ընդունված չէ ասել, թե պասիվությունը վերացնելու ուղղությամբ պետք է ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ: Այդպես կարելի է ասել նրանց, ում ինքդ ես փող տալիս: Մեր պարագայում աշխարհում ընդունված է միայն մի բան՝ շնորհակալություն հայտնել:

Չենք կարծում, թե հայաստանյան եւ սփյուռքահայ մեր բարերարները ոգեւորված լինեին այս տեղեկատվությամբ:

Մեկ այլ օրինակ.

«Հունիսի 9-ին ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանի մոտ տեղի է ունեցել խորհրդակցություն՝ նվիրված «Բեյզ Մեթըլս» ընկերության գործունեությանը: Ընկերության նախագահ Վալերի Մեջլումյանը ներկայացրել է ընկերության աշխատանքները, հարկային պարտավորությունները, մարդասիրական, հանքախուզական, ինչպես նաեւ մշակող արտադրության հեռանկարային ծրագրերը»:

Այստեղ եւս առաջին հայացքից կասկածելի բան չկա, բայց ավելի լուրջ դիտարկման դեպքում կպարզվի, որ այնքան էլ խրախուսելի չէ, երբ ձեռնարկատերը երկրի ղեկավարին ներկայացնում է հարկային պարտավորությունները: Նման պարտավորությունները սովորաբար ներկայացնում են հարկային մարմիններին: Սույն տեղեկատվությունը եւս դժվար թե նպաստի նորանկախ երկրի նկատմամբ հայաստանյան եւ սփյուռքահայ մեր բարերարների վստահությանը: Վերջիններս պիտի համոզված լինեն, որ այստեղի օրենսդրական դաշտը հիմնական կամ միակ երաշխիքն է արդյունավետ գործունեություն ծավալելու համար:

Բայց այս երկու լուրերի թողած տպավորությունն ուղղակի խամրում է Ժիրայր Սէֆիլյանի նամակին ի պատասխան ԼՂՀ նախագահի մեկնաբանությունից, որում ԼՂՀ քաղաքացիություն խնդրող լեգենդար հրամանատարը բնորոշվում է որպես «այսպես կոչված՝ մարտիկ»: Ուրիշ բան որ չլինի, արցախյան հերոսամարտի փառապանծ հրամանատարներից մեկը հանդիսացող Ժիրայր Սէֆիլյանը երեւի մի քիչ ավելի արժանի կլինի մարտիկ կոչվելու, քան թե վերոնշյալ աբսուրդը գրած գրասենյակային խորհրդականը կամ լրատվականի աշխատակիցը: Ինչպե՞ս կարելի է հրամանատարին անվանել «այսպես կոչված՝ մարտիկ»: Հանուն հայրենիքի կյանքը բազմիցս վտանգի տակ դրած մարդը, ամբողջ պատերազմի ժամանակ մի սանտիմ անգամ չնահանջած հրամանատարը իրավունք չունի՞ գոնե մարտիկ կոչվելու՝ առանց «այսպես կոչվածի»:

Ինչ որ է, այժմ անցնենք արտաքին տեղեկատվական քաղաքականությանը: Քանիցս առիթ ենք ունեցել ասելու, որ այս ոլորտն ուղղակի անմխիթար վիճակում է: Բայց ոչ միայն ոլորտի նկատմամբ ոչ խելամիտ ու ոչ պրոֆեսիոնալ մոտեցման, այլ նաեւ այն պարզ պատճառով, որ հնարավոր չէ արտաքին տեղեկատվական քաղաքականություն վարել, եթե չկա ընդհանրապես արտաքին քաղաքականություն: Քանիցս առիթ ենք ունեցել ասելու, որ առայժմ պետք չէ զբաղվել տեղեկատվական քաղաքականությամբ, քանի դեռ չունենք իրական քաղաքականություն՝ «ռեալ պոլիտիկ»: Այսինքն՝ որ պետք է գործ անել, հետո միայն քարոզել, այլ կերպ՝ քարոզելու բան պիտի լինի: Եթե առանց գործի ես քարոզում, ապա այն փուչիկի է վերածվում, որն էլ, ինչպես հայտնի է, վատ սովորություն ունի շուտ պայթելու:

Մեզ մոտ, հատկապես՝ վերջին ժամանակներս, միանշանակ ընդունվում է, որ արտաքին տեղեկատվության ոլորտում լուրջ բացթողումներ ունենք: Եւ այն տպավորությունն է, որ երկրի ղեկավարը մի գեղեցիկ օր ժողովել է ոլորտի պատասխանատուներին ու պահանջել գործ անել: Վերջիններս էլ սկսել են անել: Համենայն դեպս, աննախադեպ ակտիվություն է այս ոլորտում, գրիչը ձեռքներն են առել անգամ ծույլի համբավ ունեցողները: Բայց նաեւ այն տպավորությունն է, որ ոչ ոք հստակ չգիտեր, թե ինչ գործ պիտի անել:

Այս ոլորտում տոն տվողն արդեն մեր ԱԳՆ-ն է: Գնահատելով, իհարկե, մեր ԱԳՆ-ի ու նրա ներկայիս ղեկավար Գեորգի Պետրոսյանի հանկարծակի ու աննախադեպ ակտիվությունը, միեւնույն ժամանակ հարկ է ասել, որ այս ոլորտում պոռթկումներն այնքան էլ ընդունելի ու հասկանալի չեն, շատ ավելի գնահատելի է ամենօրյա տքնաջան ու հետեւողական աշխատանքը, նպատակային քարոզչությունն ու «թակարդների» մշտատեւ լարումը: Թե չէ՝ տեւական լռությունից հետո անսպասելի աշխուժացումը կարող է զանազան մեկնաբանությունների տեղիք տալ: Բայց գոնե «հետկեսօրյա» ակտիվությունը խոհեմ լիներ:

Սոսկ երկու օրինակ, երկուսն էլ նույն օրը՝ հունիսի 27-ին պատրաստված:

Նախ՝ ԼՂՀ արտգործնախարար Գեորգի Պետրոսյանի մեկնաբանությունը ԵԽԽՎ  «Ադրբեջանում ժողովրդավարական ինստիտուտների գործունեության մասին» 1614 բանաձևի ընդունման կապակցությամբ: Սույն մեկնաբանությունը տեղին ու ժամանակին, կամ արդարացված կլիներ, եթե մեր նախարարն անդրադառնար եւ Ադրբեջանի, եւ Հայաստանի մասին բանաձեւերին: Այսինքն՝ եթե խառնվում ես տարածաշրջանի գործերին, ապա հիմնավորապես խառնվես: Այլապես, այսպես անդրադառնալը նույն «չարախնդության» նստվածք կարող է թողնել, որն ընդունելի չէ միջազգային հարաբերություններում: Անդրադառնալով ԵԽԽՎ 1614 բանաձևում արտացոլված այն դրույթին, որ Ադրբեջանում կայուն ժողովրդավարական զարգացումը կդժվարանա այնքան ժամանակ, մինչև չվերականգվի այդ երկրի տարածքային ամբողջականությունը, Գ.Պետրոսյանը մի քանի խելամիտ մեկնաբանությունից հետո այսպիսի ճարտասանական հարցեր է տալիս. «Հարց է ծագում՝ Ադրբեջանում քաղաքական բանտարկյալների առկայությունը տարածքային ամբողջականության խախտման հե-տևա՞նք է: Այդ պատճառով են, արդյո՞ք,  ճնշվում  ԶԼՄ-ները, կամ՝ ծեծի ենթարկվում լրագրողները»:

Ամեն ինչ ճիշտ է ասված, տեղին են նման ծաղրալից հարցադրումները, այլ հարց է, որ մեկնաբանությունների կոնկրետ այս հատվածը անկախ երկրի նախարարի մակարդակի գործ չէ, դա կարող էր անել ԱԳՆ լրատվական ծառայության ղեկավարը, որեւիցե քաղաքական մեկնաբան կամ լրատվական գործակալություն: Բայց ոչ նախարարը, որին սազում է ծանրումեծ մեկնաբանությունը: Եւ կազմակերպելը, որ «թեթեւքաշային» մեկնաբանությունն ուրիշի միջոցով արվի:

Բայց, հանուն արդարության, պիտի ասել, որ սա այն դեպքն է, երբ կարելի էր ավելի լավ անել, բայց ոչ երբեք այն դեպքը, երբ կատարվածը, մեղմ ասած, պատիվ չի բերում: Իսկ  ահա այդպիսին է ԱԳՆ-ի մյուս տեղեկատվությունը: Լիովին մեջբերում ենք այդ «գոհարը».

«ԼՂՀ ՊԲ լրատվության  ծառայությունից   ստացված  տեղեկատվության համաձայն, ԼՂՀ զինված ուժերի համապատասխան զորատեսակների  պատասխանատուների կարծիքով  ամենայն հավանականությամբ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հուլիսի 26-ին Բաքու կատարած  այցը և Ադրբեջանի  մայրաքաղաքում տեղի ունեցած  զորահանդեսը հազիվ թե  զուգադիպություն լինեն:  Հարց է ծագում` այցն էր պայմանավորված  զորահանդեսով, թե  զորահանդեսն է հարմարեցվել այցին: Բոլոր դեպքերում խորհրդածությունների տեղիք է տալիս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներից մեկի` զորահանդեսին մասնակցությունը:

Ըստ լրատվության աղբյուրի` զորահանդեսի պատրաստությունը կարելի է գնահատել  կայուն բավարար:  Հնարավոր չէր չնկատելուն տալ, որ շարային պատրաստության  պատասխանատուները անլուրջ են վերաբերվել իրենց  պարտականություններին: Ոլորտի մասնագետները կհասկանան, թե ինչ նկատի ունենք:

Տեխնիկան, գոնե արտաքնապես, բավական լավ  վիճակում էր:  Թիկունքի գծով տեղակալները ոչինչ չեն խնայել դրանց թարմ տեսքն ապահովելու համար և խոստովանենք, արժանի են  խրախուսանքի: Օդուժը դեռ շատ բան ունի սովորելու: Զգացնել էր տալիս վարպետության պակասը և  կատարելագործման անհրաժեշտությունը: Հատկապես փայլուն էր  ծովայինների  հանդերձանքը, իսկ ռազմանավերի ու կածերների տեղաշարժերը ոչ միայն  պատճառաբանված չէին, այլև   անիմաստ էին  ու չարդարված:

Զորահանդեսի ողջ  տպավորությունը փչացրեց  հրապարակի ճաքճքված ասֆալտը, ինչը Բաքվի քաղաքապետարանի  համապատասխան  ծառայության  անպատասխանատու վերաբերմունքով պետք է  բացատրել:

ԼՂՀ ՊԲ լրատվության ծառայություն»

 Թեեւ ստորագրությունը ԼՂՀ ՊԲ լրատվության ծառայությանն է, բայց նյութը թխվել է ԱԳՆ-ում, ինչի վկայությունն է նաեւ այն, որ հենց ԱԳՆ-ի հասցեից է տարածվել այն, ինչը եւս մի աբսուրդ է, քանի որ եթե ընտրվել է «քողարկման» այս ձեւը, ապա տարրական կանոններից է «չմատնելու» անհրաժեշտ պարագաների մասին հոգալը: Սույն «գոհարը» մեծ հաճույքով տարածվել է ամենատարբեր խողովակներով՝ «Ֆրանս-պրես», Բի-Բի-Սի եւ այլն: Ինչպիսի¯ խորաթափանցություն: Եթե գիտակցաբար որոշես վնաս պատճառել սեփական երկրիդ՝ այսպես հաջող չէր ստացվի: Որպես ոլորտին քաջատեղյակ մարդ կարող եմ ասել, որ 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ից այսկողմ նման մակարդակի աբսուրդ եղած չկար: Այն գերազանցում է նույնիսկ պատերազմի ամենաթեժ պահերին մեր արտաքին տեղեկատվական քաղաքականության մեթոդները: Իսկ պատերազմից 14 տարի է անցել:

«ԼՂՀ ՊԲ լրատվության  ծառայությունից   ստացված  տեղեկատվության համաձայն, ԼՂՀ զինված ուժերի համապատասխան զորատեսակների  պատասխանատուների կարծիքով  ամենայն հավանականությամբ...». այսպիսի սկիզբ ունեցող լուր չի կարդա իրեն հարգող ոչ մի մարդ, քաղաքագետ կամ կազմակերպություն: Ավելին պետք չէր անել, որպեսզի ոչ ոք լուրջ չընդունի այն: Բայց լուրջ չընդունելը մի բան, իսկ ծիծաղելը՝ մեկ այլ: Իսկ որ մեզ վրա այդ օրը կարգին ծիծաղել են՝ չեմ կասկածում: Ուրիշ բան որ չլինի՝ ինքնին տարօրինակ է մեկ այլ երկրի մայրաքաղաքում անցկացված զորահանդեսի կազմակերպչական մակարդակին մեկ այլ երկրի ԱԳՆ-ի կողմից գնահատական տալը:

Բայց, այնուամենայնիվ, եթե մի կերպ կարելի է մարսել Բաքվում տեղի ունեցած  զորահանդեսի «շարային պատրաստության  պատասխանատուներին» մերոնց կողմից արված դիտողությունը կամ թիկունքի գծով տեղակալներին  խրախուսելը, քանի որ մեր հայտարարությունը ստորագրողն, ի վերջո, ԼՂՀ ՊԲ լրատվության ծառայությունն է, ապա ոչ մի կետչուպով ուտելու բան չէ մեր այն դիտարկումը, որ «զորահանդեսի ողջ  տպավորությունը փչացրեց  հրապարակի ճաքճքված ասֆալտը, ինչը Բաքվի քաղաքապետարանի  համապատասխան  ծառայության  անպատասխանատու վերաբերմունքով պետք է  բացատրել»:

Եթե դժվար է մարսել նման երեւույթը (հերօրհնած՝ ի՞նչ մարսել), ապա մեկնաբանելն առավել եւս դժվար է: Ուրիշ բան որ չլինի՝ արտերկրում, հավանաբար, մտածելու են, որ մեր երկրի կենսագործունության մեջ ինչ-որ խանգարում է եղել: Սա ամենավատը չէ: Ամենավատն այն է, որ մեզ վրա պարզապես ծիծաղելու են: Եւ եթե այսօր մենք բանակցային գործընթացից ենք դուրս մնացել, ապա վաղը կարող ենք դուրս մնալ ամեն ինչից:

Եւ վերջին հանգամանքը: Արտաքին տեղեկատվական ակտիվությունն այն չէ, երբ դու պլան դրածի պես պատասխանում ես դիմացինի ամեն մի քայլին, այլ երբ ինքդ ես քայլ անում: Ոչ թե մեկի գցած քարը հանել ձորից, այլ ինքդ նետել քարը, որ ուրիշները որոնեն, եւ որոնելիս էլ նկատեն, որ ասֆալտը ճաքճքված է: Ու զբաղվեն դրանով...

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

 

ԱՓՍՈՍ, ՈՐ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ԱՌԱՋՆՈՒԹՅԱՆ ԵԶՐԱՓԱԿԻՉՈՒՄ  ՉՀԱՅՏՆՎԵՑԻՆ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՆ ՈՒ ԹՈՒՐՔԻԱՆ... 

Աշխարհն ապրում է եվրոպական ֆուտբոլով: Թեկուզ այն արդեն մաքուր եվրոպական չէ: Ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ ներկայիս առաջնությունը հայելին է այն գործընթացների, որոնք տեղի են ունենում Եվրոպայի շուրջ:

Միջազգային հանրությունը ցնցված է Ռուսաստանի ճեղքումով, Թուրքիայի համառությամբ եւ եվրոպական թիմերի պարփակվածությամբ: Իրենք՝ եվրոպացիներն, առավել հանգիստ են դիտարկում այս ամենը՝ որպես բնական զարգացում: Ասենք, իրենց թիմի անսպասելի պարտությունից հետո հոլանդական երկրպագուները չեն ջախջախել մարզադաշտը: Այնինչ, Թուրքիա-Հորվաթիա խաղից հետո լուրջ բախումներ են տեղի ունեցել Սերբիայում բնակվող թուրքերի եւ տեղացի հորվաթների միջեւ:

Իսպանիայի եւ Իտալիայի քառորդեզրափակիչային խաղը հետաքրքիր բան է հուշել: Խաղում էին երկու թիմեր, որոնք չեն կարողացել դուրս գալ իրենց իսկ կողմից ստեղծված շրջանակներից եւ ստեղծագործական խաղ ցուցադրել: Եւ գրոհի, եւ պաշտպանության տակտիկան նույնն էր, նման էին «նախապատրաստված» թակարդները, նույնիսկ «անակնկալներն» էին ակնկալված: Եւ տխուր խաղ է ստացվել:

Եվրոպական ֆուտբոլը (նաեւ՝ քաղաքակրթությունը) ստեղծվել է շատ հստակ կանոնների եւ նորմերի հիման վրա: Երկար տարիների ընթացքում այդ կանոնները կատարելագործվել են եւ հասցվել գրեթե իդեալի: Հիմա եվրոպական թիմերն այնպիսի տեխնիկա եւ տակտիկա են ցուցադրում, որ այն պարզապես չես նկատում՝ թվում է, որ այլ կերպ հնարավոր էլ չէ:

Սակայն իդեալին հասնելու ճանապարհին եվրոպական երկրները որոշ բաներ կորցրել են: Նախ՝ զարգացումն ու կատարելագործումը տեղի է ունեցել հստակ սահմանների ներսում, մեկուսացված այլ մշակույթներից: Եվրոպական մշակույթն «ամենաբարձրն ու ամենաքաղաքակիրթն» է հռչակվել, իսկ եվրոպական տարածք մտելը ներկայացվում է որպես գերագույն շնորհ: Ասենք, Եվրոպայի հետ «համակեցության»՝ Հնդկաստանի եւ Չինաստանի ցանկության բացակայությունը «բացատրվում» է նրանց «հետամնացությամբ»: Արդյունքում Եվրոպան զրկվել է այլ քաղաքակրթությունների ճեղքմանը դիմադրելու իմունիտետից:

Եւ երկրորդ. մտքի կատարելագործման ճանապարհին եվրոպացիները քիչ մը կորցրել են այն, ինչ կոչվում է բնազդ, հաղթանակին հասնելու ձգտում: Դա բերում է նրան, որ Եվրոպան անպաշտպան է դառնում այն մշակույթների առջեւ, որոնք հիմնված են բնական ուժի եւ պոտենցիայի վրա:

Մինչ Եվրոպան զարգանում եւ կատարելագործվում էր, նրա շուրջ աճել եւ զարգացել են քաղաքակրթություններ, որոնք հաղթում են ոգու ուժով, համառությամբ եւ ցանկացած գնով հաղթանակի հասնելու ձգտումով: Դրա վառ օրինակն է Թուրքիան: Հորվաթիայի հետ խաղը պատմության մեջ կմտնի ոչ թե որպես ֆուտբոլային խաղ, այլեւ ազգային մենթալիտետի ցուցանիշ: Եթե Թուրքիան իր առջեւ նպատակ է դնում, նա հասնելու է այդ նպատակին նույնիսկ վերջին րոպեին, նույնիսկ համարյա պարտված վիճակում: Կարելի է ենթադրել, որ Թուրքիայի եվրաինտեգրման գործընթացն ի վերջո նույն տեսքը կունենա:

Եւս մեկ եվրոպական շրջանակներում չտեղավորվող ուժ՝ Ռուսաստան: Հարստացած, Իսպանիայի վիլլաների կեսն առած, եվրոպական հանգստավայրերը գրաված Ռուսաստանն ապացուցել է, որ հաղթելու համար անպայման չէ խաղալ եվրոպական կանոններով: Ռուսաստանն ապացուցել է, որ սեփական ոճն ունի, եւ այն հաղթական է: Դա գրոհային ուժն է, ֆիզիկական եւ հոգեբանական պատրաստվածությունը, հաղթանակի ձգտումը եւ սեփական կանոնների թելադրումը: Ռուսաստանը նաեւ ապացուցել է, որ պարտադիր չէ դասական իմաստով լավ ֆուտբոլ խաղալ, բավական է լավ ֆուտբոլ խաղացողներին խանգարել:

Նույնկերպ Ռուսատանը քաղաքական ասպարեզում է խաղում: Նա չի ձգտում Եվրամիություն կամ ՆԱՏՕ մտնել, բայց լավ խանգարում է այդ կազմակերպություններին: Լավ էլ դիվիդենդներ ստանում:

Ափսոս, որ Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչում չհայտնվեցին Ռուսաստանն ու Թուրքիան: Դա կնշանակեր եվրոպական աշխարհայացքի կոլապս. այն հիմունքների քայքայում, շնորհիվ որոնց եվրոպական քաղաքակրթությանն առայսօր հաջողվել է դիմակայել արտաքին աշխարհի գրոհը: Եւ խոսքն արդեն կգնար որոշ երկրների ոչ թե ինստիտուցիոնալ եվրաինտեգրման, այլ Եվրոպայի նոր նվաճման մասին: 

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

 

ՌՈՒՍՆԵՐԸ ՎԵՐՋԱՊԵՍ ԿՀԱՆԳՍՏԱՆԱՆ

Տեղի ունեցավ ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության Իսպանիա-Ռուսաստան երկրորդ կիսաեզրափակիչ խաղը. անակնկալ տեղի չունեցավ, իսպանացիներն այս առաջնությունում երկրորդ անգամ խոշոր հաշվով հաղթեցին Ռուսաստանի թիմին: Դա լավ էր թե ֆուտբոլային էսթետիկայի, թե այլ առումներով: Մասնավորապես, եթե Ռուսաստանը դուրս գար եզրափակիչ, պետք է խաղար Գերմանիայի թիմի հետ: Հիշելով, թե Ռուսաստանում ինչ պատմա-հայրենասիրական ալիք էր բարձրացել` է°լ Պոլտավայի ճակատամարտ, է°լ Պյոտր Առաջին, դժվար չէ գուշակել, թե եզրափակիչից առաջ ինչ ալիք կբարձրանար` Հայրենական պատերազմ, Ստալինգրադ, «իՈ ՀՏՊՌվց» եւ այլն: Ռուսաստանը ճիշտ ժամանակին եւ ճիշտ թիմի պարտվեց. նախ, Իսպանիայի հետ ռուսները կարծես չեն պատերազմել, չհաշված պարտիզաններին` Ֆրանկոյի դեմ պայքարում, եւ հետո` Իսպանիան Հոլանդիա կամ Շվեդիա չէ ֆուտբոլային առումով:

«Լրագիր»

 

ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԻՐԱՊԱՏՈՒՄ ՀԵՔԻԱԹ
կամ՝ Հայաստան-Ադրբեջան - 7:0 (հօգուտ մրցակցի) 

Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը պարարտ հող է զանազան վերլուծությունների ու ենթադրությունների համար, ընդ որում՝ պարտադիր չէ, որ մարզական-ֆուտբոլային լինեն դրանք: Ինձ համար եւս ոչ մարզական խորհրդածությունների առիթներ եղան, որոնց մեծ մասը տվեցին Թուրքիայի հավաքականի ֆանտաստիկ ելույթները: Ոչ մարզական գնահատականները միանգամայն տրամաբանական են, քանի որ ֆուտբոլի դաշտում երեւակվում են ոչ միայն ֆուտբոլիստների պրոֆեսիոնալ հատկանիշները, այլեւ բնավորությունը, որոնք միագումար վերաճում են ազգային բնավորության: Ի վերջո, դժվար թե վիճարկելի լինի այն հանգամանքը, որ ֆուտբոլը (սպորտն՝ ընդհանրապես) ոչ միայն որոշակիորեն քաղաքականացված է, այլեւ ազգային արժանապատվության հարց է շատուշատ երկրների համար:

Եւ այսպես՝ ինչու՞մն է կայանում թուրքական հեքիաթի ֆենոմենը: Նախ՝ նրանում, որ այն հեքիաթ չէ, կամ էլ՝ իրապատում հեքիաթ է: Սույն հեքիաթի սյուժեն այն է, որ հերոսը ելք է գտնում նույնիսկ անելանելի իրավիճակից, ընդ որում՝ ոչ միայն գլուխը չի կորցնում ծանր պայմաններում ու «ճակատագրի» հարվածներից, երբ թվում է, թե ամեն ինչ կորած է, այլ մոբիլիզացնում է բոլոր ուժերը ու «ճանկռոտելով» դուրս գալիս իրավիճակից, արդեն ինքը գոլային հարվածներ հասցնելով բոլորին, այդ թվում՝ ճակատագրին: Հերոսը ծանր պահերին չի մտածում պատճառների, արդարացման, չունեցած բախտի ու բարոյական հաղթանակի մասին, այլ դրանք թողնում է «հետո»-ին, իսկ այդ պահին իրենից կախվածն ու չկախվածն անում է հնարավորինս շատ բան «թռցնելու» համար:

Իսկը «հակահայկական» բնավորություն: Մեր ֆուտբոլիստները նման պայմաններում հենց դաշտից՝ դեռ խաղը չավարտված, բարոյական հաղթանակի մասին SMS-ներ կուղարկեին հայրենակիցներին՝ եթե նման հնարավորություն լիներ: Մերոնք մրցակցի համար անելանելի իրավիճակում հաստատ գլուխները կկորցնեին ու կկանգնեին կոտրած տաշտակի առաջ: Մերոնք ավելի քիչ կհավատային հաղթանակին, քան ծանր կացության մեջ հայտնված մրցակիցը:

Չե՞ք հավատում: Այդ դեպքում ֆուտբոլային դաշտից տեղափոխվեք դիվանագիտական դաշտ, ավելի ստույգ՝ ղարաբաղյան կարգավորման բանակցային սեղան: Սեղանից անդին վիճակը օրհասական է Ադրբեջանի համար՝ կորցրել է ոչ միայն ԼՂԻՄ-ը, այլեւ հարակից 7 շրջանները, իր ասելով մեկ միլիոն փախստական ունի, որոնք ուղղակի խեղդվողի վզից կախված ծանր քարի են նման: Մի խոսքով՝ 0:7 վիճակ է: Հիմա տեղավորվեք բանակցային սեղանի շուրջ: Ադրբեջանին առաջարկում են վերադարձնել 7 շրջանները (այսինքն՝ բաց թողած 7 գնդակները «օֆսայդ»-ից խփած, իմա՝ չեղյալ համարել), վերաբնավորել փախստականներին (իմա՝ նորից դաշտ վերադարձնել կարմիր քարտով հեռացվածներին), մրցակցի կարգավիճակն էլ դեռ կասկածելի համարել («լիպա»):

Բայց պարտվող կողմը, ով զարմանք,  չի համաձայնվում: Դրա փոխարեն հաղթող կողմը գլուխը կորցրած եւ առաջին անգամ շշմած իր «ոչ բարոյական» հաղթանակից՝ համաձայնվում է ամեն ինչի, նախանձելով մրցակցի անելանելի վիճակին:

Իսկ կա՞, արդյոք, թուրքական հեքիաթի վերջ: Ֆուտբոլում հաստատ կա, վկան՝ Թուրքիա-Գերմանիա կիսաեզրափակիչ խաղը:

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

 

 

Համահայկական 

Նորերս մեր թերթում հրապարակել էինք արցախյան ազատամարտի մասնակից, ազատամարտիկ-բուժակ Աղավնի Սահակյանի բաց նամակը արցախցիներին՝ հայաստանյան դեպքերի մասին արցախցիների վերաբերմունքի թեմայով: Նամակը լայն արձագանք է գտել, այն քննարկվում է ամենատարբեր շրջանակներում, մարդիկ հայտնում են զանազան կարծիքներ: Առաջիններից մեկն արձագանքել է մեր հայրենակից Վարդգես Ուլուբաբյանը, ում գրածի շուրջ որոշակի պարզաբանումներ է ցանկացել տալ Ա.Սահակյանը: Ներկայացնում ենք ընթերցողների ուշադրությանը:

«ԴԵՄՈ»

 ՊԱՏԱՍԽԱՆ՝ ՆԱՄԱԿԻՍ ԱՐՁԱԳԱՆՔԻՆ 

Հարգելի պարոն Ուլուբաբյան: 

Նախ՝ շնորհակալություն նամակիս արձագանքելու համար: Ցանկացած կարծիք արժանի է ուշադրության, բայց Ձեր նամակում կան նաեւ մտքեր, որոնք պարզաբանման կարիք ունեն:

Իմ նամակում ակնարկ անգամ չկար ժողովրդին ահաբեկելու մասին՝ լինի մասամբ կամ բոլորին: Ընդհակառակը՝ այդ «երկու ղարաբաղցիներն», ահաբեկված ժողովրդի արդար ցասումից, կազմակերպված սահմանադրական պայքարից, խաղաղ ցույցերից ու երթերից, գործի դրեցին իրենց միակ իշխանությունը՝ ուժը, եւ ժողովրդի դեմ հանեցին բանակն ու ոստիկանությունը: Բայց ժողովուրդը բոլորովին էլ չահաբեկվեց, այլ շարունակում է պայքարել իր իրավունքների համար:

Թե Դուք ո՞ւմ նկատի ունեք՝ ասելով, որ հաստատ գիտեք, նրանք նման վիրավորանքների համար ողջ չէին թողնի վիրավորողներին, չեք նշում, ինչը եւ հավատ չի ներշնչում:

Հարգելի պարոն Ուլուբաբյան, Դուք ինձ մարտի դաշտում չհանդիպելով հանդերձ, համարում եք Ձեր մարտական ընկերը, իսկ ինչու՞ ես չպետք է մայրաբար եւ քույրաբար հոգամ ու պաշտպանեմ այն տղաներին, որոնց հետ եղել եմ մարտի դաշտում, որոնք ոչ միայն ուս-ուսի տված բոլորի հետ մարտի են գնացել, այլ նաեւ ուս-ուսի տվածներին մարտի են առաջնորդել ու հաղթել: Իսկ Դուք, առանց իմանալու, Ձեզ իրավունք եք վերապահում կասկածելու նրանց կռվելու ու հաղթելու վրա: Իսկ այս շարժումը գլխավորողն իր ընկերների հետ գլխավորել է նաեւ 88-ի Արցախյան շարժումը, պատերազմի ժամանակ եղել է ՀՀ առաջին նախագահը, գերագույն գլխավոր հրամանատարը, ու դարձյալ հաղթել ենք:

Մի ուրացեք: Ապերախտությունը մարդկային արժանիքներից վատագույնն է:

Այժմ քույրաբար պատասխանեմ այն հարցին, որ ինձ տվել եք եղբայրաբար: Ոչ ոք Երեւանի փողոցներում, ասֆալտի վրա, չի խայտառակել զինվորական համազգեստը, եւ ոչ մի վետերանի վկայական որպես արտոնություն չի դիտվել: Այս տարիներին եթե կա մի բան, որ արտոնություն է դիտվում, դա ղարաբաղցի լինելն է, անգամ արցախյան պետհամարանիշով մեքենա վարելը: Որպեսզի շատ չերկարացնեմ, պատմեմ ասածիս իսկությունն արտահայտող մի անեկդոտ: Երեւանում պետավտոտեսուչը կանգնեցնում է արցախյան համարանիշով  մի մեքենա: Վարորդը՝ գլուխը պատուհանից դուրս հանելով, զարմացած հարցնում է. «Էս, Ռոբիկը մըռա՞լ ա»: Չէ՝ ասում է տեսուչը:  «Բա ինձ կանգնացրալ ես՝ հի՞նչ անիս»,- զարմանում է վարորդն ու ինքնավստահ հեռանում:

Ես չգիտեմ, թե Դուք ում նկատի ունեք գիշերային ջարդարարներ ասելով, բայց միանշանակ է, որ ջարդարարներին ազգային հերոս համարել չի կարելի, մանավանդ, որ ջարդել են ոչ թե թշնամու, այլ՝ յուրայինի: Գիշերային ջարդն իրականացրել են բանակն ու ոստիկանությունը՝ ղարաբաղցի նախագահի թեթեւ ձեռքով գրված հրամանի համաձայն: Հենց այդ հրամանը կուրորեն կատարողներն են խայտառակել զինվորականի համազգեստը՝ կրակելով ժողովրդի վրա: Իսկ Ազատության հրապարակում գիշերվա ցրտին իրենց զինվորական տաք բաճկոնները կրած ազատամարտիկներն ու հրամանատարները բարոյապես նվաճել են այն կրելու իրավունքը, եւ դա արտոնություն չի դիտվում, պարզապես այդ հագուստն իր մեջ մի յուրօրինակ ջերմություն է պարունակում, եւ պետք չէ դրանից վատ զգալ:

Ձեր լռելու պատճառը հիմնավորում եք նրանով, որ իբր մենք էլ ստիպված ենք եղել լռել այն պահին, երբ Ազատության հրապարակում Ղարաբաղի ժողովրդի հասցեին սպառնալիքներ էին հնչում: Ցավոք, սխալ եք տեղեկացված, կամ այս ամենի մասին պատկերացում եք կազմում միայն «Հայլուրի» ստահոդ լուրերով ու սադրիչ մեկնաբանություններով: Հայաստանի ազատ ու ընդդիմադիր մամուլը չի հասնում Արցախ, դրանում համոզվել եմ ինքս, երբ մի շաբաթ Արցախում էի, բայց, բարեբախտաբար, տարածվում են (Արցախում՝ նույնպես) տեսասկավառակներ երթերի ու ցույցերի մասին, որոնք նայելով կարելի է իմանալ ճշմարտությունը: Եթե նայեք Համաժողովրդական շարժման երկրորդ կոնգրեսի ելույթներն ու զեկույցները, ինքներդ կհամոզվեք՝ սպառնո՞ւմ ենք Արցախի ժողովրդին, ջուր լցնո՞ւմ ենք ադրբեջանցիների ջրաղացին, թե՞® Կտեսնեք նաեւ մեզ հետ արդարության համար պայքարող, այս ամենը չհանդուրժող արցախցիների, որոնք բացառիկ են եւ ավելի շատ են պահում արցախցու թասիբն ու պատիվը, քան այդ «երկու արցախցուն» պաշտպանողներն ու հաճոյացողները:

Վերջերս շատ արցախցիներ, Ձեր նամակում նաեւ Դուք, հեգնանքով ու արհամարհանքով եք խոսում ցույցերի ու ցուցարարների մասին: Ինչ որ շուտ եք մոռանում անցյալը: Մի՞թե այդ ցույցերով ու ցուցարարներով, ինչպես Դուք եք ասում՝ ասֆալտի հեղափոխականներով չէր, որ Արցախի հարցը թնդաց աշխարհով մեկ, թափ առավ շարժումն ու հաղթեց: Այո, ճիշտ եք ասում, որ այդ հրապարակից սկսվեց մեր սրբազան գործը, իսկ այսօր մենք իրավունք չունե՞նք մեր ձայնը բարձրացնելու հանուն մեր ոտնահարված իրավունքների պաշտպանության: Ստացվում է, որ եթե Արցախի համար է, կարելի է այդ հրապարակում ցույցի դուրս գալ, իսկ եթե իշխանությունն ապօրինաբար զավթած «երկու արցախցու» անարդար քաղաքականության դեմ է` չի կարելի: Դրա համար էլ պղծեցին այդ սուրբ հրապարակը մարտիմեկյան ողբերգությամբ, արյուն թափեցին, հետո անմիջապես սառնասրտորեն լվացին հետքերը, հիմա էլ դարձրել են ավտոկայանատեղի՝ ոստիկանների հսկողությամբ: Ասենք, հրապարակի ասֆալտից լվացին այդ հետքերը, իսկ մարդկանց հիշողությունից ինչպե՞ս են լվանալու: Այն միշտ դաջված է լինելու թե մեր հիշողության եւ թե մեր սրտերի մեջ:

Պարոն Ուլուբաբյան, ինչ-որ դեղատոմս եք առաջարկում հիվանդությունից բուժվելու համար, բայց հենց ինքներդ էլ հակառակ դեղն եք հրամցնում, որն ավելի է խորացնում հիվանդությունը: Ինչպես ասում են՝ համ նալին եք խփում, համ մեխին: Ես կոնկրետ մարդկանց անուններ եմ տվել, որոնք իրոք մասնակցել են ազատամարտին, կռվել, վիրավորվել, պատվով դուրս եկել, իսկ Դուք կասկածում եք նրանց ծառայությունների վրա: Ժամանակին այդ մարդկանց, հատկապես՝ բարձրաստիճաններին ու որոշակի դիրք ունեցողներին, ամպերին էիք հասցնում եւ հիմա, եթե այս մարդիկ իրենց «ոչ»-ն են ասում այդ երկուսին, պետք է ամեն ինչ հողի՞ն հավասարեցնել, աշխատանքից հեռացնել, զրկել ազատությունից: Սա վիրավորանք է մեր հերոսների հիշատակին:

Ի դեպ, Լեոնիդ Ազգալդյանի մասին: Նրա հիշատակը ոչ ոք չի կարող վիրավորել, վիրավորողն առաջին հերթին իրեն վիրավորած կլինի: Նրա գործն ու միտքն է հիմա առաջնորդում ողջերին:

Ինչ վերաբերում է Ժիրայր Սեֆիլյանին, ուրիշ էլ ի՞նչ պիտի աներ ու անի Ժիրայրը, որ մարդ իմանա, հատկապես արցախցին իմանա, որ նա արժանի է լինելու ՀՀ քաղաքացի, առավել եւս՝ Արցախի քաղաքացի: Հայաստանի ու Արցախի շատ բնակիչներ, որ ակամա են համարվում քաղաքացի՝ այստեղ ծնվելու հանգամանքով, կռվի տարիներին Արցախից ու Հայաստանից դուրս էին, այդպես էլ չվերադարձան Հայրենիք՝ ոչ արյան կանչով, ոչ ծննդավայրի: Իսկ Ժիրայրը՝ ծնված լինելով Հայրենիքից հեռու, բայց հավատարիմ լինելով իր արմատներին, արյան ու Հայրենիքի կանչով եկավ, կռվեց, հաղթեց, ընտանիք կազմեց, զավակներ ունեցավ Հայրենիքում: Հիմա քաղաքացիություն է խնդրում, իսկ Դուք ասում եք, թե նրան որպես քաղաքացի չեք ճանաչում: Իմանալու բան չկա, պարզապես պետք է բարի կամք դրսեւորել, ձեռք մեկնել Հայրենիքից վտարման վտանգի առջեւ կանգնած մարդուն:

Իսկ 75-ամյա թոշակառու Ժորա Գրիգորյանը չի կարողանում անտարբեր անցնել: Ժիրայրի դիմում-նամակը կարդալով՝ հասկացել է, որ այս մարդն արժանի է ապաստան ու քաղաքացիություն ստանալու, քանի որ իր լուման ունի Արցախի հաղթանակում: Ժորա Գրիգորյանի այս կարճ խոսքից հորդում է հայրենասիրությունը, խիղճն ու բարությունը, արժանապատիվ վերաբերմունքը հանդեպ հայի այս տեսակի: Փառք Աստծո, որ դեռ կան նման մարդիկ, ցանկանում եմ նրան ամենայն բարիք, առողջություն, հանգիստ խիղճ:

Իսկ Ձեր խոսքում, պարոն Ուլուբաբյան, այդպես էլ չզգացվեց խղճի ու բարության որեւէ նոտա, անգամ ափսոսանք կատարվածի համար, ցավակցություն զոհերի առիթով: Դուք ընդամենը նմանվեցիք նախորդ նամակումս ակնարկված այն ծնողին, որը ոչ թե նախատում ու խրատում է սխալ ու հանցանք գործած մարդուն, այլ զանազան պատրվակներ բերելով՝ արդարացնում ու ոգեւորում:

Աղավնի ՍԱՀԱԿՅԱՆ

 

ԿԵՆԴԱՆԻ ԼԵԳԵՆԴԻ ՀԵՏՔԵՐՈՎ
Լեոնիդ Ազգալդյանի պայծառ հիշատակին 

1992թ. հունիսի 21-ին Մարտակերտի շրջանի Տոնաշեն գյուղի մերձակա Դաստակերտում նրան սպանող դավադիր գնդակների արձակումից անցել են ուղիղ 16 տարիներ…

Նա ապրեց ուղիղ կես դար եւ 20-րդ դարի վերջում կատարեց հսկայական նշանակություն ունեցող մի առաքելություն, որն էլ նրանից առաջ նույն դարի սկզբում բախտ էր վիճակվել իրագործել ազգիս հայոց անզուգական մեծության՝ Գարեգին Նժդեհին: Ազատագրել ու պահպանել հայրենի հողը՝ միմիայն հարյուր տարին մեկ ծնվողներին է վերապահված ի վերուստ: Եւ նախասահմանված իր բաժին գործը արժանապատվորեն իրագործեց Լեոնիդ Ազգալդյանը:

Լինելով բարձրակարգ գիտնական եւ հայրենանվեր մտավորական, իր ամբողջ գիտակցական կյանքը անց էր կացրել իր դավանած բարոյական արժեքների սեփական համակարգում՝ էությամբ բարի, ազնիվ, արդար, ճշմարիտ, անկեղծ, պարկեշտ եւ արժանապատիվ մարդ էր: Նա մարդկային դրական բոլոր արժեքներն իսկապես իր մեջ մարմնավորող անհատականություն էր: Իր հետ մանկություն, պատանեկություն, երիտասարդություն եւ հասուն տարիքն միասին անցկացրած բոլոր ընկեր, ծանոթ եւ բարեկամները մի շատ էական բանում միաբերան համակարծիք են՝ նա անբացատրելի բնատուր մի տաղանդով օժտված լինելով՝ մշտապես ամենուրեք առաջնորդ էր: Անվիճելիորեն գերազանցություն:

Նրա հայտնված միջավայրում միշտ մարդկային բարձրարժեք մթնոլորտ էր ձեւավորվում, մարդիկ ինքնաբերաբար բարիանում, անկեղծանում եւ անհասկանալիորեն դեպի լավն էին բարեփոխվում: Բոլորի մոտ հոժարակամ ստեղծագործական տրամադրություն ստեղծելով, նրանց իսկ անհայտ իրենց թաքնված շնորհքների բացահայտման  շարժառիթն էր հանդիսանում:

Մարդկանց աներեւակայելիորեն գործի էր լծում, եւ նրանցից ամեն մեկը ինքն իր ոլորտում միանգամայն գործուն եւ պատասխանատու էր դառնում: Նրա հետ շփվող ծանոթ-անծանոթ ամեն մի անհատ, կարծես պարտքի զգացումով շարժվողի կարգավիճակով, փորձում էր իր ծառայություններով այս կամ այն հանրօգուտ գործին պիտանի լինել: Սա, բնականաբար, ինքնըստինքյան էր այդպես ստացվում, եւ իրավիճակը բոլորի համար հաճելիորեն «պարտավորեցնող» էր դառնում:

Ամեն ինչին գիտնականի լրջությամբ եւ ճշգրտորեն մոտեցող Լեոնիդը, մեր ապագա սերունդներին դասավանդման արժանի իմաստուն գործունեությամբ, հատկապես ռազմադաշտում Գարեգին Նժդեհին երկրորդելով՝ հայ ազգին միայն իրեն հատուկ եզակիությամբ հիշատակելի բազմաթիվ հաղթանակներ նվիրեց: Հայոց ոգին էր, որ խտացավ եւ անպարտելի ուժ դարձավ իր իսկ ստեղծած «Անկախության Բանակ» եւ «Ազատագրական Բանակ» ռազմական զույգ կառույցներում:

Ազգս դարեր ի վեր մոռացել էր «բանակ» ունենալու գաղափարն իսկ, Լեոնիդի շնորհիվ մեր ինքնագիտակցությունը վերափոխվեց՝ նա բոլորիս ցույց տվեց ազգային բանակ ունենալու ռեալությունն ու անհրաժեշտությունը եւ իր ստեղծած գրեթե անթերի ռազմական կառույցը հենց դրա սաղմը հանդիսացավ:

Մենք արդեն կորցնում էինք երկրի տիրոջ (տեր լինելու) գիտակցությունը, միշտ օտարին ծառայելով՝ փաստորեն ծառա էինք դարձել: Նա ապացուցեց մեզ, որ մենք տեր ենք ու տերը պիտի տեր լինի եւ ոչ երբեք ծառա: Նա մեզ վերադարձրեց մեր ազգային հպարտությունն ու ինքնահարգանքը եւ փաստվեց, որ մենք ինքնուրույն, հենվելով միմիայն մեր ուժերին, կարող ենք մեր երկիրը պահել:

«Սա Հայաստան է, եւ վերջ»՝ ահա այսքան կտրուկ, ահա այսքան վճռական էր նրա խոսքն ու կեցվածքը, որը եւ նա նվիրյալ գործ դարձրեց: Անթերի ղեկավարելով 27 հատ հաղթանակով ավարտված ռազմական գործողություն՝ նա օտարի տիրապետությունից մեր հայկական հողերն ազատագրեց:

Խստապահանջ, կարգապահ, ամենօրյա չափազանց դժվար զորավարժությունների շնորհիվ մարտական մեծ պատրաստվածություն ձեռք բերող Լեոնիդի մարտիկներն առաջինն էին դադարել ֆիդայի լինելուց, դառնալով իսկական զինվոր: Նա մեծ ուսուցիչ էր ռազմագիտության ոլորտում՝ մեր նորօրյա պատմությանն նորամուծելով «ոչ թե մեռնելու, այլ ապրելու պատրաստ» լինելու գաղափարով դաստիարակված մի ամբողջ սերունդ, նա սովորական մարդկանցից ուժեղ կամքի տեր հայ մարդ կերտեց:

Ինչպես Զանգեզուրն ենք պարտական մեծն Նժդեհին, այնպես էլ ազգային գաղափարի անմնացորդ նվիրյալ Լեոնիդին ենք պարտական Քարվաճառի տարածքի ազատագրումը: Երկար տարիների զինվորական լուրջ աշխատանքի շնորհիվ, բոլոր մանրամասնություններով հանդերձ, իր նախապատրաստած ծրագրի իրականացման արդյունքում հենց նա է մեր փոքրիկ Արցախ աշխարհը հայրենիքին միացնելու նպատակով կատարված ռազմական հաջող գործողության պատմական հեղինակը:

Նա իր կենդանության օրոք էր արդեն լեգենդ դարձել: «Ազատագրական Բանա»'-ի Արցախի ճակատի հրամանատար Վլադիմիր Բալայանի հետ միասին տարիներ շարունակ Շահումյանում եւ Մարտակերտում ապրող տասնյակ հազարավոր հայ մարդկանց հույսն ու հավատն է եղել:

Լեոնիդի հետ ցանկացած իրավիճակում շփված ամեն հայորդի, անկախ իր ցանկությունից կամ իրերի վիճակից, անպայման ազգօգուտ մի գործ է կատարել, սա հենց այնպես ասված խոսք չէ, այլ իմ նման տասնյակ մարդկանց կենդանի վկայությամբ փաստված անհերքելի իրականություն:

Ինչպես ամբողջ մեր պատմական անցյալն է վկայում, եւ կարծես որպես չգրված օրենք՝ այս անգամ եւս ազգս կարող չգտնվեց խնայելու, պահպանելու իր իսկ ծնած մեծություններից մեկը՝ ուղիղ տասնեւվեց տարիներ առաջ, ռազմաճակատից մոտ քառասուն կիլոմետր հեռու՝ խիտ անտառում, դավադիր գնդակից ընկավ Լեոնիդ Ազգալդյանը:

Նրա կորստից օգտված թշնամին հեշտությամբ կարողացավ բռնագրավել մեր հողերը: Բայց նա մեզ նույնիսկ հետմահու օգնության հասավ՝ իրենից փոխանցված անզուգական ոգու շնորհիվ Լեոնիդի զինվորները կարողացան կրկին ազատագրել կորցրածը, փաստելով, որ «նա մահվանից հետո էլ ծառայում է ազգին» հայրենի աշխարհում վաղուց թեւավոր դարձած խոսքերի ճշմարտացիությունը:

Զոհվելով, սակայն, նա գնաց դեպի հայոց Աստվածներ: Ինչպես իր ամենասիրելի մարտական ընկերոջ՝ Վլադիմիր Բալայանի գերեզմանի վրա էր նա ասել, երեւի «այդտեղ իր կարիքն զգացվում էր, երեւի այդ էր իր գնալու իմաստը»:

Գիտակից ապրող բոլոր հայերի համար անմահության խորհրդանիշ դարձած Լեոնիդը կա, նա միշտ մեզ հետ է:

Սարգիս ՀԱՑՊԱՆՅԱՆ

  

Պատմություն 

ԿՈՆՍԵՐՎԱՏԻՎ  ՀԵՂԱՓՈԽՈԻԹՅՈՒՆ 

Արծրուն ՊԵՊԱՆՅԱՆ 

 սկիզբը՝ նախորդ համարներում

 ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԱԼՎԻՆԻԶՄ 

Խորհրդային համակարգի փլուզման պահին հայ հասարակության ունեցած բարոյական նկարագիրն արդեն պարզ է ընթերցողին:

Ազգային ազատագրական պայքարը որոշակիորեն դրական անդրադարձ ունեցավ ժողովրդի հոգեբանության վրա, այդ պայքարը մասամբ զուգահեռվեց հեղափոխականության հետ և առաջացավ արդարության հասարակական ձգտում: Սակայն ազատագրական պայքարի մի քանի տարիների ընթացքում այն չհասցրեց կուռ գաղափարախոսության վերածվել և այդպես էլ մնաց որպես ձգտում: Եթե անկախության ձեռքբերման հետ միաժամանակ մենք ստիպված չլինեինք հասարակարգի փոփոխություն իրականացնել, գուցե թե այդ ձգտումը էականորեն ազդեր երկրում արդարության հաստատմանը, բայց՝ ստիպված էինք: Ու մեզ սպասում էին կապիտալիզմի կայացման փուլի որոգայթները:

Ի մեծ դժբախտություն մեզ, նախորդ ռեժիմում ունեցվածքն ամբողջությամբ պետական էր, իսկ դա նշանակում էր, որ վերաբաժանվելու էր ազգային ողջ հարստությունը՝ ահռելի մի կարողություն:

Արդեն փաստել ենք, որ ունեցվածքի վերաբաժանման գործընթացն անխուսափելիորեն կվերածվի համատարած թալանի, եթե հասարակությունը թույլ է կազմակերպված, օրենքներն «ամուր» չեն: Որ հայ հասարակությունը խորհրդային համակարգի փլուզման պահին բացարձակապես անկազմակերպ էր, օրենքներին՝ խորթ, հասարակական կյանքը կարգավորող առաջադիմական ավանդույթներից և մարդկանց բնազդները զսպող պետական ինստիտուտներից զուրկ՝ արդեն ներկայացրել ենք: Նաև փաստել ենք, որ դեռ Առաջին հանրապետության տարիներին էր պարզվել, որ հայության մեջ առաջացել է հազարամյա ստրկության ծնունդ, ազգ, հայրենիք զգացողություններից զրկված մի շերտ: Խորհրդային տարիներին լավ պահպանված ու բազմացած այդ շերտը 1991 թվականից հանդիսանալու էր կալվինիստի հայկական տարատեսակը, որ պիտի դառնար «նոր հայ» ու աղետ բերեր երկրին:

 ԳԱՂԱՓԱՐԻ ՄԱՀԸ

 Անցումային փուլ մտած հայաստանյան իշխանությունների առջև ժամանակը դրել էր ահավորության աստիճան ահռելի խնդիր՝ դիմագրավել ունեցվածքի վերաբաժանման բերած ավերիչ հեղեղին, հասարակական կյանքին վերադարձնել կորուսված տրամաբանությունը՝ հանրությանը վարժեցնելով օրենքներին, կարճ ժամանակում էֆեկտիվ պետություն կառուցել մի տարածքում, ուր 100 մարդուց 99-ի էությունը, մտածողությունը և վարքը հակապետական էր, և մի ժողովրդով, որը մոռացել էր` ի՞նչ է քաղաքացիական արժանապատվությունը, ի՞նչ է հանրային շահը և անկարող էր անգամ կարգավորել շենքի մեկ մուտքի հասարակական կյանքը: Ամենախաղաղ պայմաններում անգամ այս խնդիրը լուծելն անչափ դժվար կլիներ, և առավել քան ակնհայտ է, որ միաժամանակյա պատերազմը երկրի ներքին կյանքի կարգավորման հավանականությունը մոտեցնելու էր զրոյի, մանավանդ, որ իշխանությունները ոչ միայն չունեին փորձ, հստակ պատկերացում պետության կառուցման մասին, այլև իրենց մեջ կրում էին ժողովրդի հիշատակված բացասական հատկանիշները:

Հեղափոխությունից հետո արդարության սպասումը երկրում տևեց ընդամենը մի քանի ամիս: Քամի որսալու մեջ հմուտ «նոր հայերն» արագ հեղեղեցին ձևավորվող իշխանական համակարգն ու քանի որ նախորդ վարչակարգի օրոք վարժվել էին պալատական խարդավանքներին և գիտեին` ինչը որտեղ է լույս տալիս, սկսեցին իշխանությունից դուրս մղել կամ իրենց նմանը դարձնել համազգային շարժման գաղափարակիրներին:

Հեղափոխության արդեն առաջին տարում թե° հայկական կալվինականության ներթափանցումը իշխանական համակարգ, թե° հասարակության արատների ակտիվ դրսևորումն այդ համակարգում պատճառ դարձան գաղափարակիրների պառակտումի: 1992 թվականին նկատելի էր համազգային շարժման գաղափարի էական նահանջ «նոր հայերի» վերակենդանացրած նյութակրոն փիլիսոփայության առջև: Քաղաքական որոշ գործիչների հավաստմամբ արդեն 1993-ի սկզբներին գաղափարը ջախջախված էր հիմնովին և իշխանական համակարգում մնացել էին գաղափարակիրների բեկորներ:

Հետագայում իշխանական համակարգը ինտրիգայնացվեց, կամովին կամ ուժով հեռացողներին փոխարինելու էին գալիս միջակություններն ու պղտոր ջրում ձուկ որսացողները:

1996-ի սկզբներին իշխանական համակարգում մնացած վերջին գաղափարակիրները փորձեցին պետության ղեկը շրջել քաոսից դեպի կարգավորում, բայց արժանացան նախորդների ճակատագրին: Այդ պահից սկսած իշխանական համակարգն այլևս անընդունակ էր լիբերալ-դեմոկրատական արժեքային համակարգը կյանքի կոչելով՝ ապահովել հասարակության օպտիմալ զարգացումը:

 ԶՈՒԳԱՀԵՌ 

Բոլոր հիմքերը կային, որպեսզի Հայաստանում կրկնվեր անգլիական ողբերգությունը, և կրկնվեց. հասարակության իշխանությամբ օժտված փոքրամասնությունը ոչնչի առջև կանգ չառնելով՝ տիրացավ հանրային ունեցվածքին, իսկ ստրկության հազար տարում հնազանդության վարժեցված մեծամասնությունն անընդունակ գտնվեց հակադրվել վայրի այդ տարերքին:

Ինչպես և 500 տարի առաջվա Եվրոպայում, այնպես էլ այժմ՝ մեզանում, «նոր հայի» հարստանալու նպատակը սոսկ պահանջմունքների բավարարումը չէ. հարստանալու միջոցով մերօրյա կալվինիստը նաև լուծում է կարևորագույն հարց՝ ապացուցել ինքն իրեն ու նաև հանրությանը իր հաջողակ, կալվինիստը կասեր՝ Աստծո կողմից ընտրյալ լինելը: Ճիշտ է, մեզանում թալանն ու դաժանությունը խրախուսող վերջնականորեն ձևավորված ուսմունք, որպես այդպիսին, չկա՝ իր քարոզիչներով ու դոկտրիններով, բայցևայնպես մթնոլորտը բռնված է կալվինիզմի հայկական տարատեսակի «անտիպ փիլիսոփայությամբ», քանի որ այդ դոկտրինները մշտապես նախահիմքեր են ունեցել ժամանակի շավղից սայթաքած հայ հանրության ուղեղում: Եվ հարստությունն այս պարագայում արդեն «մարդկային ստորադաս տեսակին» չպատկանելու ապացույց է, և որքան հարուստ ես, այնքան ավելի մեծ է այդ տեսակին չպատկանելու վստահությունը: Այս նպատակն ունենալու դեպքում արդեն ոչինչ չի սահմանափակում հարստանալու տենչը, և հարստությունը, կամ որ նույնն է՝ հաջողակ լինելը, պարտադիր պիտի ցուցանվի հանրությանը, լինի դա շքեղ մեքենայի ճռինչի, դղյակի ճոխության, մարմնի ընդգծված փքունության, թե այլ միջոցներով: Համարժեք չափով պիտի ընդգծվի նաև արհամարհանքը «ստորադաս տեսակի» հանդեպ:

ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒ՞Ն 

Անցումային փուլում գտնվող երկրներում տեղի է ունենում պետական ունեցվածքի բաժանում, և իշխանության մոտ կանգնած մարդիկ ամեն գնով ձգտում են հնարավորինս երկար օգտվել հարստություն ձեռք գցելու եզակի այդ հնարավորությունից: Եվ անցկացնել ընտրություն այդպիսի իրավիճակում, նշանակում է ԽԼԵԼ նրանցից այդ հնարավորությունը: Այս առումով առավել քան ծիծաղելի է արդար ընտրություն անցկացնելու` իշխանություններին ուղղվող աղերսը:

Ժողովրդավարության հաստատման մասին խոսելն անիմաստ է, քանի դեռ տեղի չի ունեցել ունեցվածքի վերջնական վերաբաշխում և օրենքներով չի ապահովվել արդեն բաժանված ունեցվածքի անձեռնմխելիությունը: Բայց քանի որ մեր երկրում չեն գործում օրենքները, ապա այդ անձեռնմխելիությունն ապահովելը ևս դառնում է անհնար, և իշխողները հարկադրված են պահել իշխանությունը որքան հնարավոր է երկար ժամանակ:

Անցումային փուլում գտնվող երկրներում ոչ թե ժողովրդավարություն է հաստատվում, ինչպես կարծում են մեր ընդդիմադիրները, այլ դրվում են կառավարման այդ եղանակի նախահիմքերը: Ուշադիր լինելու դեպքում կարող ենք տեսնել դրանց դրսևորումները:

Համակարգը, որը մենք ունեինք մինչ 1998 թվականը, կարելի է կոչել նոմենկլատուրային կապիտալիզմ: Դրա էությունը հետևյալն էր` տնտեսությունը բնույթով կապիտալիստական էր, բայց երկրի կառավարման եղանակը շարունակում էր մնալ վարչահրամայական, ձևավորման պրոցեսում գտնվող տնտեսական էլիտան հեռու էր պահվում իշխանության լծակներից և նոմենկլատուրան էր որոշում բիզնեսի և շուկայի զարգացման ուղղությունները ու նաև փաստացի տնօրինում կապիտալը:

1998 թվականին տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո նոր իշխանությունները սեփական թիմն ունենալու շարժառիթից ելնելով` էականորեն բարելավեցին տնտեսական էլիտայի դրությունը: Մեծահարուստներն արդեն կարող էին մտնել խորհրդարան, ստեղծել կուսակցություններ, մասնակցել կառավարության ձևավորմանը և այլն:

Այս փուլը հայտնի է բյուրոկրատաօլիգարխիական կապիտալիզմ անվանումով: Նախորդ փուլի համեմատ այն առաջադիմական է, քանի որ նոմենկլատուրայից իշխանության մի մաս, թեկուզ և փոքր, անցել է գործարար շրջանակներին: Այնուամենայնիվ, բյուրոկրատաօլիգարխիական կապիտալիզմը ևս կառավարման նվազ արդյունավետ համակարգ է, քանի որ բյուրոկրատիան իր ձեռքում պահելով իշխանության  և տնտեսության կառավարման հիմնական լծակները, կաշկանդում է տնտեսական մրցակցության կայացմանը, իսկ վերջինս շուկայական հարաբերությունների գլխավոր գործոններից է:

Դեպի ժողովրդավարություն տանող ճանապարհի հաջորդ քայլը, ենթադրելի է, որ պիտի լիներ նոմենկլատուրայից  իշխանության ավելի մեծ մասնաբաժնի անցումը գործարար շրջանակներին: Որպեսզի այս գործընթացը տեղի ունենար, հարկավոր էր, որ ունենայինք այս նրբությունը գիտակցող  քաղաքական էլիտա: Նման էլիտան հաշվի կառներ, որ տնտեսական վերնախավը որոշակի արտոնություններ ունենալով, միևնույն է, ներկա համակարգի օրոք գտնվում է կաղապարված վիճակում և պարտադրված է լավ հարաբերություններ պահպանել ուժային կառույցների, հարկային, մաքսային ու այլ հիմնարկների ղեկավարների հետ: Նման էլիտան կօգտվեր այն հանգամանքից,  որ տնտեսական վերնախավը ունի ներքին դժգոհություն և դեմ չէ իրեն ազատություն և ինքնուրույնություն բերող փոփոխություններին, ու հասարակության քաղաքականապես ակտիվ հատվածի հետ միասին համապատասխան պայքարի մեջ մտնելով` կնպաստեր իշխանության վարչահրամայական համակարգի աստիճանական փլուզմանը:

Ասվածը հայտնագործություն չէ ամենևին` աշխարհի երկրներում տեղի ունեցած թե° հեղափոխությունների, թե° էվոլյուցիոն զարգացումների պատվիրատուն հիմնականում եղել է տիրող իրավիճակից դժգոհ տնտեսական վերնախավը: Ունենալով կապիտալ, հնարավորություններ, այն զանազան եղանակներով (կուսակցություններին անբացահայտ կամ բացահայտ աջակցելով, խորհրդարանում իր շահերի լոբբինգով, սոցիալական և քաղաքական հուզումներ հրահրելով) հետամուտ է եղել իր նպատակների իրականացմանը:

Անցումային փուլին բնորոշ նշված բնույթի քաղաքական պայքար տանելու փոխարեն մեր ընդդիմադիր գործիչներն արդեն քանի տարի ջանում են իրականացնել անհնարինը` մղել կայացած ժողովրդավարական երկրներին բնորոշ քաղաքական պայքար, որի արդյունքում ոչ միայն անհաջողություններ են գրանցվում ու Ժողովուրդը մատնվում է անհուսության, այլև ամեն անգամ պատերազմ հայտարարելով և' բյուրոկրատիային, թե' գործարարներին` վերջիններիս հարկադրում են մոռանալ բյուրոկրատիայի հետ ունեցած ներքին հակադրությունները և փրկվելու համար մերձենալ նրան:

Հասարակության ակտիվ հատվածը այսուհետ խելամիտ վարված կլինի, եթե փորձի օգտվել թաքցված այդ հակասության առկայությունից, խորացնի այն և գործարար շրջանակներին ներքաշի քաղաքական մի այլ հարթություն` երկրի կյանքում կատարելու այն դերակատարությունը, որը ժամանակին Եվրոպայում ունեցել է բուրժուազիան:

Բայցևայնպես, եթե անգամ քաղաքական մեր ընդդիմությունը վաղվանից սկսի պահանջվող քաղաքականությունը վարել, ապա գրքում նկարագրված կաշկանդիչ գործոնները, գործարար շրջանակների որակական տվյալները, միևնույն է, էականորեն կդանդաղեցնեն մեր զարգացումը դեպի արդյունավետ կառավարման համակարգ: Իսկ ժամանակ մենք շատ քիչ ունենք:

 Ի՞ՆՉ Է ՍՊԱՌՆՈՒՄ ՄԵԶ

 Եթե աշխարհաքաղաքական իրավիճակը տարածաշրջանում լիներ քիչ թե շատ կայուն ու շահեկանորեն կանխատեսելի մեզ համար, կարելի էր այնքան էլ չանհանգստանալ, հուսալով, որ սեփական սխալների վրա սովորելով` ի վերջո մի օր կբռնենք ռացիոնալի ճանապարհը, ինչպես եղել է շատ ժողովուրդների մոտ: Սակայն ողջ բարդությունն այն է, որ մեզ տրված չէ ժամանակ ունենալու հնարավորություն, և մենք պարզապես հարկադրված ենք արագ մտնել ռացիոնալ ընթացքի հուն, այլապես կործանումից խոսափելը կլինի դժվարին գործ:

Որոշ հաշվարկների համաձայն արտագաղթի ներկայիս տեմպի պահպանման դեպքում 2010 թվականին Հայաստանի բնակչությունը կկազմի 1.52 մլն մարդ, ընդ որում՝ արտագաղթածների մեջ մեծ տոկոս կկազմեն երիտասարդներն ու բարձրակարգ մասնագետները, և Հայաստանում մնացած ծերացած ու սակավակիրթ մարդկային պոտենցիալն ի վիճակի չի լինի անհրաժեշտ չափով համալրել բանակը, զարգացնել տնտեսությունը, պայքարել հանուն ժողովրդավարական և բարեկեցիկ պետության կառուցման, պետություն, որը կհարգի սոցիալական արդարության տրամաբանական պահանջները:

Մամուլում ներկայացված մեկ այլ հաշվարկով, նկատի ունենալով ծնելիության ներկայիս տեմպերը, 2018 թվականին Հայաստանը կարող է ունենալ առավելագույնը 16 հազարանոց բանակ` այժմյան 70 հազարի փոխարեն: Ու պարզից էլ պարզ է, որ նման բանակով մեր տարածաշրջանում անկարող կլինենք ապահովել երկրի անվտանգությունը: Այնպես որ, Հայաստանի ներկա վիճակը կարելի է բնորոշել ոչ այլ կերպ, քան «լինել, թե չլինելու» պատմական փուլ:

(շարունակելի)

 

Շառլ Դե Գոլի հայազգի օրդոնանսը 

Արցախյան ազգային-ազատագրական շարժումն արթնացրեց ու համախմբեց աշխարհասփյուռ հայերին: Բոլորի ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց Արցախը, սկսվեց զբոսաշրջիկների հոսք դեպի նորանկախ երկիր, դեպի նրա հինավուրց ու միշտ պաշտելի  վաղեմի կենտրոն-մայրաքաղաք՝ Շուշի: Նույնիսկ գտնվեցին մարդիկ, ովքեր փնտրելով իրենց արմատները, տուն առան, Շուշիի պատվավոր քաղաքացի դարձան ու սկսեցին ժողովրդին օգնության ձեռք մեկնել՝ այցելելով պատերազմից տուժած բնակավայրեր: Նման մարդկանցից են արմատներով շուշեցի, բելգիահայ անվանի բժիշկ Հովհաննես Մելքոն Բէկը (Միրզա Մելքում խանի գերդաստանից) և նրա ընկեր Մաթոս Մաթոսյանը՝ ծնված Եգիպտոսում: Նպատակս ոչ թե այս մարդկանց գործունեության ու Արցախի հետ ներկայումս հաստատված կապի մասին խոսելն է, այլ մի հետաքրքիր զրույց ընթերցողին ներկայացնելը:

2007թ. Ֆրանսիայում նախագահական ընտրություններն արդեն ավարտվել էին: Մեր հերթական զրույցներից մեկի ժամանակ խոսք բացվեց այդ երկրի նախկին նախագահներից մեկի՝ Շառլ դե Գոլի մասին: Հենց ասացի, որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներից Սարգիս պապս անձամբ էր ծանոթ նրան, շատ է պատմել մեզ նրա մասին, հատկապես, երբ հայտարարվել էր նրա 1969թ. հրաժարականի ու որոշ ժամանակից հետո էլ՝ մահվան մասին: Պապիս պատմածից նրանց վերապատմեցի Միսաք Մանուշյանի, գնդապետ Մարտիրոսյանի մասին: Սկսեցին կրակի փայլ ստանալ Մաթոս Մաթոսյանի՝ այդ տարիք առած, շատ բարի դեմքով, խոհեմ մարդու աչքերը: Իսկ երբ հարցրի, թե ինչ պատահեց, որ դեմքի արտահայտությունը փոխվեց, մի տեսակ վարդագույն երանգ ստացավ, նա կարճ պատասխանեց. «Իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իմ հայրը՝ Ալբեր Մաթոսյանը, եղել է դե Գոլի օրդոնանսը» (հատուկ նշանակության ջոկատի վարձու զինվորական, որ կատարում է հատուկ, առանձնակի կարեւոր հանձնարարություններ):

Խնդրեցի պատմել, ավելի ճիշտ՝ որոշ տեղեկություններ հաղորդել այդ մասին: Չնայած քչախոս է, ամբողջ կյանքում գրասենյակային մեկուսի աշխատող է եղել (Բելգիայում հատուկ զտարանի հեղինակ է, որը երկու տեսակ բենզին է արտադրում՝ ամառային և ձմեռային), այնուամենայնիվ՝ նա կատարեց խնդրանքս: Ներկայացնում եմ զրուցակցիս պատմածից որոշ մանրամասներ, հաշվի առնելով մի հանգամանք ևս, որ խոսք բացվեց նաև նրա հոր՝ Ալբեր Մաթոսյանի եւ Նուբար Փաշայի միջև եղած կապի, նրանց գործունեության մասին ևս՝ ինչպես Փարիզում, այնպես էլ Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեից հեռու՝ Գիզա քաղաքում:

Ներկայացնենք դեպքերի զարգացումը հաջորդաբար, միաժամանակ պարզելով, թե ինչու է զրուցակիցս եգիպտահայ, երբ նրանք արմատներով կիլիկիահայեր են: Շատ հայերի հետ 1915թ. Կիլիկիայից Ֆրանսիա է հասել նաև նրա 26-ամյա հայրը՝ Ալբեր Մաթոսյանը: Այդ տարիներին Աֆրիկայի հյուսիսային շրջաններում մարտական գործողություններ էր վարում ֆրանսիական բանակը: Կատարվում էր զորահավաք: Հայրենազրկված կիլիկիահայերը ևս սկսում են զինվորագրվել: Մեծ ստորաբաժանման հրամանատար է եղել դե Գոլը: Հայերը հիմնականում նրա մոտ էին զինվորագրվում: Զինվորագրվողների թվում է եղել նաև Ալբերը, որը հետագայում ընդգրկվել է հատուկ նշանակության ջոկատում, որպես վարձու օրդոնանս: Պատերազմն ավարտելուց հետո նրանց ջոկատը բարեհաջող վերադարձել է Փարիզ, որտեղ էլ Ա. Մաթոսյանն անցել է թոշակի:

Իսկ այժմ որոշ տեղեկություններ նրա կրթության ու հետպատերազմյան շրջանի գործունեության մասին: Ա. Մաթոսյանը կրթություն է ստացել Կահիրեի հայկական թեմական դպրոցում: Այն հիմնադրված է եղել քաղաքից ոչ հեռու՝ Հելիոպոլիսում: Դպրոցը հիմնադրել են Պողոս Նուբար Փաշան և բելգիացի խոշոր բանկիր Ամպեն: Մաթոս Մաթոսյանը նշում է, որ նրանք երկուսով հիմնադրել են նաև «Բանկ Սուեզ»-ը՝ աշխարհի հինգ խոշոր բանկերից մեկը Փարիզում, որն այսօր էլ գործում է: Այն կոչվում է Սուեզի մեծ ջրանցքի անունով և մեծ ներդրումներ է ունեցել նրա շինարարական աշխատանքներում:

Իսկ երբ թերթեցի ՀՍՀ-ի 8-րդ հատորը, նրա 400-րդ էջի Նուբար Փաշային հատկացված մասում այս մասին գրված չէր, չնայած Եգիպտոսի երբեմնի արտգործնախարար, երկրի վարչապետ լինելուն, Եգիպտոսին մատուցած ծառայությունների մասին շատ բան է ասված:

Այնուհետև Մ. Մաթոսյանը պատմեց այն մասին, թե ինչու նրա հայրը, որ պետության կողմից գնահատված մարդ էր, չի մնացել Փարիզում, այլ տեղափոխվել է Եգիպտոս ու հաստատվել Գիզա քաղաքում: Նա այսպես է ներկայացնում փոքր քաղաքն իր ամեն ինչով, իր հորն ու նրա ընկերոջը՝ Փափազյանին (անունը չնշեց, ասաց, որ անունով չէին կոչում, մեծ ու փոքր նրան միշտ պարոն Փափազյան էին ասում): Գիզան՝ քաղաքը, որտեղ կողք-կողքի հիմնավորված են եղել Ա. Մաթոսյանն ու Փափազյանը, շատ գեղեցիկ ու հանգիստ քաղաք էր, շենքերը՝ երկհարկանի և հատուկ կառուցված այնպես, որ լավ դիմակայում էին անապատի շոգին, մարդն այնտեղ իրեն հանգիստ էր զգում: Քաղաքն ուներ հայկական եկեղեցի, դպրոց և ֆրանսիական հատուկ քոլեջ: Քաղաքը ջուր էր ստանում Նեղոս գետից: Ա. Մաթոսյանը զբաղվում էր ծխախոտի արտադրությամբ ու մեծածախ առևտրով, իսկ Փափազյանն ուներ մեծ ու շքեղ ռեստորան՝ շրջապատված մեծ էլ այգիով: Կից ունեին խաղահրապարակ՝ տարբեր խաղերի համար: Ա. Մաթոսյանի և Փափազյանի գրասենյակները իրարից մոտիկ էին՝ Հելիոպոլիս արվարձանում:

Մաթոս Մաթոսյանն իր՝ Բելգիայում հաստատվելու պատճառը համարում է 1930-ականների բնակչության տեղաշարժը, Արևելյան ու Հյուսիսային Աֆրիկայում տեղի ունեցող քաղաքականությունը, որ վարում էին Ֆրանսիան ու Անգլիան գերիշխանության համար:

Մաթոսյանների գերդաստանն այժմ էլ շարունակում է զբաղվել ծխախոտի արտադրությամբ: Նրանք իրենց բաժինն ունեն նաև Հայաստանի ծխախոտի արտադրության բնագավառում:

Հրաչիկ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

 

 Հասարակություն 

ՀԻՓՈԹԵՔԻ ՀԱՄԱՐ ԱՐԴԵՆ ԴԻՄԵԼ Է 432 ՔԱՂԱՔԱՑԻ 

Արցախի ներդրումային հիմնադրամը,  որը հանդիսանում է բանկերի կողմից հիփոթեքային վարկավորմամբ բնակարաններ եւ բնակելի տներ ձեռք բերելու պետական աջակցությունն  ապահովող  մարմին,  համագործակցության պայմանագրեր կնքելով «Արցախբանկ»  եւ «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ների հետ, մարտի 20-ից սկսել է  իրականացնել  քաղաքացիների ընդունելության,  հայտերի ձեւակերպման եւ ընթացքավորման  գործընթացը:

Արցախի ներդրումային հիմնադրամի գլխավոր տնօրեն Կարեն Եսայանի խոսքերով՝ հունիսի 23-ի դրությամբ հիմնադրամ է դիմել 432 քաղաքացի: Նրանցից 184-ը բնակարան գնելու ցանկություն է հայտնել,  72-ը՝ բնակելի տուն կառուցելու,  իսկ 176-ը՝ վերանորոգելու: Հիմնադրամ դիմած քաղաքացիների 85 տոկոսը ցանկանում է բնակարան ձեռք բերել Ստեփանակերտ քաղաքում,  5.3 տոկոսը՝  Մարտունու շրջանում,  3,1 տոկոսը՝ Ասկերանի շրջանում,  4 տոկոսը՝ Մարտակերտի շրջանում, 1.6 տոկոսը՝ Շուշիի շրջանում, 0,9 տոկոսը՝ Հադրութի շրջանում:

«Հիմնադրամի փորձագետը, քաղաքացու հետ երկխոսության մեջ մտնելով, միաժամանակ պարզաբանելով համապատասխան կարգի դրույթները, պարզում է քաղաքացու  պայմանների ու հնարավորությունների համապատասխանությունը  կարգով սահմանված պայմաններին՝  լրացնելով տեղեկանք:  Բավարարման  դեպքում քաղաքացին կարող է ներկայացնել պահանջվող փաստաթղթերը, որից հետո փորձագետը ձեւակերպում է  տվյալ  քաղաքացու  հայտը,  գրանցում  եւ  ներկայացնում  հիմնադրամի ֆինանսական կոմիտեի քննարկմանը» ,- «Դեմո»-ին տված հարցազրուցում նշել է Կ.Եսայանը, տեղեկացնելով, որ հունիսի 23-ի դրությամբ հիմնադրամի  ֆինանսական կոմիտեի  որոշմամբ  դրական եզրակացության է արժանացել  78 հայտ, որից 36-ը բնակարանի գնման, 3-ը՝ բնակելի տան կառուցման, 39-ը՝ բնակարանի վերանորոգման: «Սա նշանակում է, որ 78՝ միջին հաշվով 3-4  շնչից կազմված  ընտանիքներ, իրենց բնակարանային պայմանների բարելավման նպատակով ստացել են բանկերի կողմից տրվող 583 մլն դրամ ընդհանուր գումարի  հիփոթեքային վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման պետական աջակցության երաշխավորագրեր:  Նրանցից 20-ը   գործակալ  բանկերի հետ կնքել են  վարկային պայմանագրեր, այդ թվում 11-ը՝ բնակարանի գնման,  9-ը՝  վերանորոգման նպատակով՝ 177 մլն դրամ ընդհանուր  գումարով: Թվով  58 քաղաքացու  երաշխավորագրեր  գտնվում են  բանկերում՝  ընթացքավորման փուլում: Հիմնադրամում  եւս  30  հայտ պատրաստ  է  ֆինանսական կոմիտեի հերթական նիստին ներկայացնելու համար»,- հավելել է հիմնադրամի գլխավոր տնօրենը:

Ըստ Կ. Եսայանի, գործընթացը դժվարացնող  հանգամանքներից է այն, որ հիմնադրամ դիմած քաղաքացիների մեծամասնության ֆինանսական գրագիտության աստիճանը  ցածր է, նրանց մոտ 60 տոկոսն առաջին անգամ է  մտնում  ֆինանսավարկային  հարաբերությունների մեջ,  ինչի հետ կապված՝  հիմնադրամի փորձագետները   կատարում են նաեւ  բացատրական ու խորհրդատվական աշխատանք: Խնդիր կա նաեւ բնակելի տներ կառուցել ցանկացողների վարկավորման հետ կապված: Հիմնադրամի նախագահի կարծիքով, այդ քաղաքացիներից շատերն ունեն կիսակառույց տներ, որոնց մակերեսը մեկ շնչի հաշվով գերազանցում է  պետական ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու նպատակով մեկ շնչի համար սահմանված չափը՝ 25 քառ. մետրը: «Բացի դրանից, գործակալ  բանկերի կողմից բնակելի տուն կառուցելու համար տրվող հիփոթեքային վարկերի  ռիսկը համեմատաբար մեծ  է, պայմանավորված գրավի առարկայի բացակայությամբ: Դրա պատճառով էլ  բանկերը հակված չեն բնակելի տուն կառուցելու նպատակով հիփոթեքային վարկ տրամադրելուն:  Ներկայումս հիմնադրամը  համապատասխան  միջոցներ է  ձեռնարկում՝  բանկերի հետ լրացուցիչ համաձայնագրեր կնքելու միջոցով այդ հարցին դրական լուծում տալու համար»,- պարզաբանել է Կ.Եսայանը:

Վերջին հանգամանքը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում բնակիչների շրջանում, ովքեր հույսով գալիս են ամիսներ առաջ  հայտարարված վարկից օգտվելու ակնկալիքով, սակայն ի պատասխան նշվում է, որ բանկերը դեռ պատրաստ չեն: Ստացվում է, որ այս պահին գործում է բնակարանի ձեռքբերման եւ վերանորոգման տարբերակը, այն էլ՝ մայրաքաղաքում, կամ էլ՝ շրջկենտրոններում: Իսկ գյուղերում բնակարան ձեռք բերելու մասին խոսելը դեռ շուտ է, քանի որ բանկերն այնտեղ, ինչպես ասում են, գործ չունեն: Խնդիրների թվում է նաեւ քաղաքացիների տեղեկացված չլինելու հանգամանքը, որի արդյունքում մարդկանց մոտ տպավորություն է ստեղծվում, թե հիփոթեքային վարկավորման ծրագիրն անապահով խավի համար է, այնինչ վարկից օգտվելու համար իրականում բավականաչափ եկամուտներ են անհրաժեշտ:

Խնդիրներից մեկն էլ, թերեւս, այն է, որ առաջնային շուկայում բնակտարածքի լուրջ պահանջարկ կա, ինչից ելնելով քաղաքացիներից շատերը ստիպված կլինեն մոտակա ժամանակներս բնակարան ձեռք բերել երկրորդային շուկայից: Այս ամենը հաշվի առնելով, նախընտրելի է, որ քաղաքացիները չշտապեն բնակարան ձեռքբերել: Խորհուրդ է տրվում սպասել գոնե մեկ տարի, որից հետո առաջնային շուկան լիարժեքորեն ձեւավորված կլինի, քանի որ լուրջ աշխատանքներ են ընթանում այդ ուղղությամբ. բազմաբնակարան շենքեր են նախատեսվում կառուցել մայրաքաղաքի 38-րդ թաղամասում, նախկին կոշկի ֆաբրիկայի տարածքում: Բազմաբնակարան շենք է նախատեսվում վերանորոգել նաեւ Շուշի քաղաքում, որը նույնպես հիպոթեքային վարկավորմամբ կտրամադրվի քաղաքացիներին: Իսկ վերջերս էլ կառավարության նիստում հայտարարվեց, որ  Ասկերան քաղաքում երկու բազմաբնակարան շենք կկառուցի Արցախի ներդրումային հիմնադրամը՝ նույնպես հիփոթեքային վարկավորմամբ իրացնելու նպատակով:

 Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

 

ՆԱՄԱԿ ԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅԱՆԸ 

«Դեմո» թերթի հարգելի խմբագրություն: Ես ուզում եմ պարզաբանում մտցնել նախորդ համարում իմ գրած «Մի փունջ կանաչի» նյութի մեջ:

Իմ զոհվածների` Գարիկ Գավրուշի Առուշանյանի, որը տասնյոթ տարեկանից կամավոր մասնակցել է Արցախի համար մղվող պատերազմին եւ Կամո Վալերիկի Գրիգորյանի, որը զոհվեց արկի պայթյունից, վեց ամիս մնացած, որ բանակից տուն վերադառնա, վառ հիշատակը ինձ ստիպում է պահանջել արդարադատություն թեկուզեւ այս ձեւով:

  

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԼՂՀ ՆԱԽԱԳԱՀ

ՊԱՐՈՆ ԲԱԿՈ ՍԱՀԱԿՅԱՆԻՆ 

Քանի որ 1993 թվականին իմ հոր՝ Սամսոն Միքայելի Ալեքսանյանի արած բարեգործությունը եւ 1994 թվականին նրա՝ Հեքիմյան 4ա, բն. 24 հասցեում գտնվող  5-սենյականոց բնակարանի բռնազավթումը իրար հետ ոչ համատեղելի բաներ են, խնդրում եմ Ձեզ, հարգարժան նախագահ, որ թույլ տաք ետ վերադարձնեն 1993 թվականին իմ հոր տված գումարը «Հիշատակ» ֆոնդին, որպեսզի նա կարողանա վճարել իր տան, լույսի, գազի, ջրի եւ այլ վարձերը:

 Մարիետա ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ 

ԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ.- Սույն նամակն ուղղակի մերօրյա մի ողբերգության վկայությունն է: Նման քայլն անպատկերացնելի էր ոչ միայն ընդհանրապես արցախցու, այլեւ մի այնպիսի մարդու կողմից, ում ճանաչում ենք շատերս: Խոսքը վաստակաշատ ուսուցիչ, ազնվագույն մարդ ու համեստ մտավորական Սամսոն Ալեքսանյանի մասին է: Նա միշտ էլ ապրել է երկրի ու ժողովրդի կյանքով, կարողացել է անձնականը ստորադասել հանրայինին: Պատերազմի ծանր տարիներին նա իր համեստ խնայողություններից նվիրատվություններ է արել (անդորագրերը խնամքով պահպանում է), իր ամենօրյա կյանքում կարեկից է եղել կարիքավորներին: Բայց նրա հանդեպ դաժան են վարվել, նրանից օտարելով երկար տարիների սպասումի արդյունք 5-սենյականոց բնակարանը, փոխարենը հատկացնելով մեկսենյականոց: Վետերանն այսօր արդեն ինքն օգնության կարիք ունի, բայց համեստ ու հասկացող մարդ լինելով՝ չի կարողանում շատերի պես իր հոգսերն ի ցույց դնել, իսկ առանց դրա էլ ոչ ոք օգնության ձեռք չի մեկնում: Ու այս հուսահատ վիճակից էլ ծնվել են սույն նամակները: Համոզված ենք, ընթերցողները զանազան գնահատական կտան այս երեւույթին, ոմանք էլ կպարսավեն, բայց վաստակաշատ ուսուցիչը դրան չէ, որ արժանի է: Նման իրավիճակներից խուսափելու միակ ելքն այն է, որ մեր երկրում մարդ չհայտնվի հուսահատության եզրին, առավել եւս՝ վաստակաշատ մարդը: Այս պարագայում շատ ավելի տեղին կլիներ հետաքրքրվել նրա վիճակով եւ օգնության ձեռք մեկնել: Այս ակնկալիքով էլ հրապարակում ենք նամակները:

  

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱԿՈՒՄԲԸ 10 ՏԱՐԵԿԱՆ Է 

«Ստեփանակերտի մամուլի ակումբ» ՀԿ
-հիմնադրվել է 1998թ. հուլիսի 4-ին
-անդամների թիվը՝ 30
-ղեկավար մարմինը՝ ՍՄԱ վարչություն (Գեղամ Բաղդասարյան, Կարինե Օհանյան, Նաիրա Հայրումյան, Մարինե Մկրտչյան, Արթուր Ներսիսյան)
-ակումբի նախագահ՝ Գեղամ Բաղդասարյան
-հասցե՝ ԼՂՀ, Ստեփանակերտ, փ.Մարտունի, 73,
հեռախոս՝ 94-26-93

 

 Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի գործունեության հիմնական ուղղություններն են.

-լրագրողների իրավունքների պաշտպանություն,
-լրատվական դաշտը կանոնակարգող օրենսդրական դաշտի կատարելագործում,
-աջակցություն խոսքի ազատության ապահովմանն ու չորրորդ իշխանության կայացմանը,
-լրագրողների մասնագիտական վարպետության բարձրացում,
-արցախցի լրագրողների ներգրավում տարածաշրջանային ու միջազգային լրագրողական համագործակցության գործընթացներում,
-արցախցի լրագրողներին ու արցախյան բուհերի լրագրության բաժինների ուսանողներին ու դասախոսներին մասնագիտական գրականությամբ ապահովում:

Իր գործունեության 10 տարիների ընթացքում ՍՄԱ-ն լուրջ ու նպատակասլաց աշխատանքներ է տարել վերոնշյալ ուղղություններով: Մասնավորապես.

- քանիցս բողոքի իր ձայնն է բարձրացրել, երբ արցախյան այս կամ այն լրատվամիջոցում ոտնահարվել են լրագրողի իրավունքները, և երբ իշխանությունների կողմից հետապնդվել է այս կամ այն լրագրողը,

- ՍՄԱ-ն արդյունավետ գործունեություն է ծավալել լրատվական դաշտը կանոնակարգող օրենքների ընդունման ուղղությամբ: Այսպես, ՍՄԱ-ի նախաձեռնությամբ է արցախյան խորհրդարանն ընդունել «ԶԼՄ-ների մասին» և «Հեռուստատեսության ու ռադիոյի մասին» օրենքները: Ակումբը ակտիվորեն մասնակցել է նաև «Զանգվածային լրատվության մասին» և «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքների քննարկմանն ու ընդունմանը,

- իր գործունեության բոլոր ոլորտներում ՍՄԱ-ի հիմնական ու գերագույն նպատակը եղել է աջակցությունը խոսքի ազատության ապահովմանն ու չորրորդ իշխանության կայացմանը նորանկախ ԼՂՀ-ում: Ակումբը իր ուժերի ներածին չափ նպաստել է լրատվական դաշտում պետական մենիշխանության խախտմանը և անկախ լրատվամիջոցների ստեղծմանը,

- ՍՄԱ-ն միջոցներ է ձեռնարկել արցախցի լրագրողների մասնագիտական վարպետության բարձրացման ուղղությամբ: Իր գործունեության ամբողջ ընթացքում ակումբը նախաձեռնել ու կազմակերպել է արցախցի տասնյակ լրագրողների մասնակցությունը տարածաշրջանային ու միջազգային համաժողովների, սեմինարների ու թրենինգների, նույն նպատակով բազմաթիվ սեմինարներ ու թրենինգներ է անցկացրել Ստեփանակերտում՝ հրավիրելով արտերկրի փորձառու մասնագետների,

- նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ԼՂՀ-ի միջազգային ճանաչման բացակայությունը խոչընդոտում է արցախցի լրագրողների ներգրավմանը տարածաշրջանային ու միջազգային լրագրողական համագործակցության գործընթացներին, ՍՄԱ-ն արդյունավետ քայլեր է ձեռնարկել նաև այս ուղղությամբ: ՍՄԱ-ի միջոցով արցախցի լրագրողները անդամագրվել են «Հարավային Կովկաս» միջազգային լրագրողական կազմակերպությանը, ինչպես նաև մասնակցել տարածաշրջանային ու միջազգային մի շարք կազմակերպությունների ծրագրերին,

- Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի գործունեության ոչ նվազ կարեւոր ուղղություններից մեկն էլ գործող լրագրողներին ու համալսարանների «Լրագրություն» բաժինների ուսանողներին ու դասախոսներին համապատասխան մասնագիտական գրականությամբ հնարավորինս ապահովումն է: Իր գործընկեր կազմակերպությունների միջոցով (Երեւանի մամուլի ակումբ, ՌԴ Լրագրողների միության Էքստրեմալ լրագրության կենտրոն եւ այլն) ՍՄԱ-ն պարբերաբար արցախցի լրագրողներին ծանոթացնում է նորագույն գրականության նմուշների հետ:

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի նախագահն ու անդամները քանիցս հրավիրվել են միջազգային մի շարք լուրջ ատյաններում ելույթներ ունենալու, ինչը կարեւոր է նորանկախ երկրի միջազգային չճանաչվածության պարագայում:

 ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ ԴՐԱՄԱՇՆՈՐՀԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ 

2000-2002թթ. Երևանի և Բաքվի մամուլի ակումբների հետ միասին ՍՄԱ-ն մասնակցել է «Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը Հայաստանի, Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի ԶԼՄ-ների ու հասարակական կարծիքի հայելու մեջ» ծրագրին, որ ֆինանսավորել է Բաց հասարակության ինստիտուտ միջազգային կազմակերպությունը: Ակումբը 2000թ. ստեղծված «Հարավային Կովկաս» միջազգային լրագրողական ասոցիացիայի հիմնադիր անդամներից է: 2002-2003թթ. գերմանական Ֆրիդրիխ Էբերտի հիմնադրամի աջակցությամբ ԼՂՀ-ում անցկացրել է մի շարք սոցիոլոգիական հետազոտություններ և դրանց արդյունքներն ու համեմատական վերլուծությունը հրատարակել առանձին գրքով՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով: Մամուլի ազատության համաշխարհային կոմիտեի (ԱՄՆ) հովանավորությամբ 2003թ. հրատարակել և ԼՂՀ-ում ու ՀՀ-ում անվճար տարածել է «Ձեռնարկ լրագրողների համար»: 2003 թվականից մասնակցում է «Արտիկլ 19» միջազգային կազմակերպության «Խոսքի ազատության միջոցով ժողովրդավարության արմատավորումը Հարավային Կովկասում» ծրագրին, նույն թվականից՝ Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ միջազգային կազմակերպության Հարավային Կովկասում իրականացվող ծրագրին: 2004թ. մարտից բրիտանական «Հաշտության պաշարներ» կազմակերպության աջակցությամբ տպագրում է «Դեմո» հանրային երկշաբաթաթերթը: Նույն կազմակերպության աջակցությամբ 2005-07թթ. մասնակցել է «Չհորինված պատմություններ» հարավկովկասյան ռադիոծրագրին, իսկ 2006 թվականից «Ինտերնյուզ-Հայաստան» եւ «Ինտերնյուզ-Ադրբեջան» կազմակերպությունների հետ միասին մասնակցում է «Երկխոսություն՝ հեռուստաֆիլմերի միջոցով» եռակողմ ծրագրին:

Մամուլի ազատության համաշխարհային կոմիտեի (ԱՄՆ) հովանավորությամբ ՍՄԱ-ն 2003թ. հրատարակել և ԼՂՀ-ում ու ՀՀ-ում անվճար տարածել է «Ձեռնարկ լրագրողների համար»: Իսկ ԼՂՀ հասարակական խորհրդի դրամաշնորհների միջոցներով հրատարակել է եւս երկու դասագիրք:

 ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՏԵՍԱՁԱՅՆԱՍԿԱՎԱՌԱԿՆԵՐ ԵՎ ՕՐԱՑՈՒՅՑԵՐ

 1. «Ձեռնարկ՝ լրագրողների համար», Ստեփանակերտ, 2003 (հայերեն)

2. «Լեռնային Ղարաբաղը՝ հասարակական կարծիքի հայելու մեջ», Ստեփանակերտ, 2004 (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն)

3. «Ազատ խոսափող», Ստեփանակերտ, 2004 (հայերեն)

4. «Դուք տեղյակ լինելու իրավունք ունեք», Ստեփանակերտ, 2005 (հայերեն)

5. «Լրագրություն. ժանրեր», Ստեփանակերտ, 2006 (հայերեն)

6. «Լրագրողական էթիկա», Ստեփանակերտ, 2007

 (հայերեն)

7. Օրացույց՝ «Դուք տեղյակ լինելու իրավունք ունեք», 2004 (հայերեն)

8. Օրացույց՝ «Դուք տեղյակ լինելու իրավունք ունեք», 2005 (հայերեն)

9. Ձայնասկավառակ՝ «Չհորինված պատմություններ», 2006 (ռուսերեն)

10.«Կինոերկխոսություններ», համատեղ տեսասկավառակ, 2008 (հայերեն, անգլերեն եւ ռուսերեն)

  ՇՆՈՐՀԱՎՈՐԱՆՔՆԵՐ

 ԿԻՄ  ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

ԱՐՑԱԽԻ ԺՈՒՌՆԱԼԻՍՏՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ

Դժվար է հակիրճ գնահատել  Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի տասնամյա գործունեությունը, քանզի Արցախի լրատվական դաշտի կայացման, խոսքի ազատության ամրապնդման եւ ԼՂՀ-ն արտերկրում  ներկայացնելու ուղղությամբ ակումբը ծանրակշիռ ավանդ ունի:  Այս առումով 10 տարին պատկառելի տարիք կարելի է համարել:  Պարզապես անհնար է այսօր պատկերացնել հանրապետության հասարակական կյանքն առանց այս հասարակական կառույցի ակտիվ մասնակցության:

Համոզված լինելով, որ հետագա տասնամյակներում  Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը կշարունակի հավատարիմ մնալ իր արգասավոր գործունեությամբ ձեւավորված ազատամտական ավանդույթներին` մեր գործընկերներին մաղթենք առավել հետեւողականություն, արդարամտություն եւ պրոֆեսիոնալիզմ:

 ԲՈՐԻՍ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱԿՈՒՄԲԻ ՆԱԽԱԳԱՀ 

Երեւանի մամուլի ակումբի եւ անձամբ իմ անունից շնորհավորում եմ մեր ստեփանակերտցի գործընկերներին իրենց հիանալի կազմակերպության հոբելյանի առթիվ: ՍՄԱ-ի առաջին իսկ քայլերից մենք եղել ենք բարեկամներ ու զինակիցներ, դավանել ենք մեկ ընդհանուր արժեհամակարգ եւ հաջողությամբ համագործակցել ենք հանուն խոսքի ազատության եւ մեր տարածաշրջանի խաղաղ ու ժողովրդավարական ապագայի: 10 տարվա ընթացքում Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը դարձել է Լեռնային Ղարաբաղի տեղեկատվական, հասարակական-քաղաքական կյանքի կարեւոր կենտրոն: Իսկ «Դեմո» թերթը լայնորեն հայտնի է ամենուր, որտեղ կարդում են հայկական մամուլը, եւ վաստակել է համարձակ ու անկախ լրատվամիջոցի համբավ: ՍՄԱ-ին մաղթում եմ այսուհետ եւս մասնագիտական պատասխանատվության եւ սկզբունքայնության օրինակ ծառայել, իսկ ակումբի շուրջ համախմբված մեր արցախյան գործընկերներին՝ դեռ շատ տասնամյակների բեղմնավոր աշխատանք, ստեղծագործական հաջողություններ, առողջություն եւ ընտանեկան բարեկեցություն:

 ՋՈՆԱԹԱՆ ԿՈՀԵՆ

«Հաշտության պաշարներ» միջազգային կազմակերպության կովկասյան ծրագրերի համակարգող 

Հարգելի գործընկերներ 

Ուրախ եմ շնորհավորելու ձեզ՝ Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի 10-ամյակի կապակցությամբ: Նոր կազմակերպության հիմնումը երբեք էլ հեշտ չի եղել, հատկապես` չկարգավորված հակամարտության պայմաններում ապրող երկրում: «Հաշտության պաշարներ» կազմակերպության համար պատիվ է համագործակցելը Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի թիմի հետ եւ աջակցելը ինչպես հանրային թերթի լույսընծայման, այնպես էլ ռադիոօրագրերի հարավկովկասյան շատ հաջող ծրագրին ինտեգրվելու գործում: Պատիվ ունենք աջակցելու նաեւ ադրբեջանցի երիտասարդ լրագրողների հետ համագործակցության ջանքերին «Երկխոսություն՝ հեռուստաֆիլմերի միջոցով» ծրագրի շրջանակներում:

Լրագրողների աշխատանքն ընդլայնում է մարդկանց մտահորիզոնը, նրանց տրամադրելով հավաստի ու խորհելու տեղիք տվող նյութեր, լինեն դրանք լրագրային հոդվածներ, թե հեռուստահաղորդումներ: Անկախ սահմաններից աշխատելու եւ կարծրատիպերին մարտահրավեր նետելու՝ Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի պատրաստակամությունն էապես նպաստում է Հարավային Կովկասի տեղեկատվական դաշտի զարգացմանը:

Ձեր թիմին մաղթում եմ երկար տարիների բեղմնավոր աշխատանք:

Powered by NKSoft Company


 Copyright Demo © 2008