# 4 (23),   28 փետրվարի, 2005 թ.

ՀԱՑ ԵՎ ԿՐԿԵՍ ԿԱՄ՝ ԱՅՍՔԱՆ ՈՒՐԱԽ ԿՅԱՆՔԸ ՄԵՐ... 

Հաց և կրկես՝ այսպես են ասել հին Հռոմում և սննդով ու զվարճանքով կերակրել սեփական ժողովրդին, սակայն հետագա դարերում պարզվել է, որ երկրորդը կարող է փոխարինել նաև առաջինին: Նման իրավիճակներում անպայման ծնվում է «Այսքան ուրախ կյանքը մեր...» երգի նման մի բան: 

ԼՂՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը հրապարակել է տեղեկատվություն հանրապետության ժողովրդագրական իրավիճակի մասին՝  2004 թվականի տվյալներով: Ըստ այդմ՝ 2004թ. տարեվերջին հանրապետությունում մշտական բնակչության թվաքանակը կազմել է 145 հազար 600 մարդ՝ նախորդ տարվա 145 հազար 500 մարդու դիմաց («Ազատ Արցախ», 19 փետրվարի): Ինչպես հասկացաք՝ սրանք պաշտոնական տվյալներ են, թվաբանական տարրական գիտելիքներն էլ օգնեցին հասկանալու, որ մեկ տարում մեր բնակչության թվաքանակն ավելացել է 100-ով:

Առակս զի՞նչ ցուցանե: Իսկ ցուցանե մի հասարակ աճպարարություն: 2000 թվականին ԼՂՀ վարչապետ Անուշավան Դանիելյանը հայտարարել է, որ 2010 թվականին ԼՂՀ բնակչությունը կազմելու է 300 հազար մարդ: Այժմ՝ նորից մի քիչ թվաբանություն: Եթե տարեկան ավելանում է 100 մարդ, ապա 2010 թվականին մենք կունենանք 146 հազար 200 մարդ: Այս թիվը, ինչպես հասկանում եք, մի քիչ հեռու է 300 հազարից: Ուրեմն՝ ի՞նչ: Ուրեմն՝ այն, որ մեզ խաբել են, այն էլ՝ ամենապարզունակ ձևով: Եթե, իհարկե, 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին միանգամից 153 հազար 800 մարդ շտապ չբերվի Արցախ:

Ինչու՞մն է կայանում  գաղտնիքը, ինչու՞ են մեզ այսկերպ ու այսաստիճան հիմարացրել: Որովհետև վարչապետը քաջ գիտի, որ 2010 թվականին ինքը չի լինելու (վարչապետ չի լինելու): Ուստի ինչո՞ւ չօգտվել արցախցիների բնատուր դյուրահավատությունից ու ազնվությունից: Եվ լավ էլ օգտվում են: Այսպես, նույն վարչապետը նույն այդ ժամանակ հայտարարել է, որ տարեկան 1500 աշխատատեղ է բացվելու մեզ մոտ: Իսկ որևէ մեկը փորձե՞լ է պարզել, թե, օրինակ, 2004-ին քանի աշխատատեղ է բացվել: Երևի չնչին թիվ է, եթե մարդամեջ չեն հանում: Նույն վարչապետը ֆանտաստիկ ծրագրեր էր մշակում մեր ջուրն արտահանելու մասին, պնդելով, որ ջուրն այնքան շատ է, անհավատալի շատ, որ կարող ենք մեր կարիքները բավարարելուց զատ՝ նաև հարևան երկրներին ապահովել: Ու ոչ ոք չի հարցնում, թե ահավոր շատ ջրապաշարի պայմաններում ինչու է բնակչությունը օրումեջ մեկ ժամ ջուր ստանում:

Անպատասխանատվությունն ու անպատժելիությունն այնպիսի մակարդակի են հասել մեր օրերում, որ այսպիսի հարցերը անգամ չեն հետաքրքրում իշխանություններին: Այսպես, նույն վարչապետը վերջերս ունեցած իր մի ելույթում նշել է, որ հանրապետությունում իսպառ բացակայում է ոռոգման համակարգը: Խրախուսելի է, իհարկե, նման անկեղծությունը, պարզապես պիտի հասկանալ, որ այն ևս հիմնված է մեր դյուրահավատության, ազնվության ու հանդուրժողականության վրա: Նա համարձակորեն խոստովանել է, որովհետև համոզված է, որ ոչ ոք չի հիշի ոռոգման համակարգի զարգացման նրա խոստումների մասին, ոչ ոք չի հարցնի, թե անցած հինգ տարում ինչու՞ որևիցե բան չի արվել, որպեսզի այսօր ոչ թե ասվի, թե ոռոգման համակարգն իսպառ բացակայում է, այլ՝ որ այդ համակարգը շարունակական զարգացման կարիք ունի:

Այնուամենայնիվ, ինչու՞ է այսպես ստացվում: Հասկանալու համար մի դրվագ մեջբերեմ ֆրանսիական հայտնի «Խաղալիք» ֆիլմից: Շեֆը կանչում է աշխատակցին և հրամայում գլուխկոնծի տալ, հետո պահանջում է հանվել և այլն, և այլն: Ենթական անմռունչ կատարում է պահանջվածը և հեռանում՝ թողնելով շեֆին փիլիսոփայական մտորումների մեջ՝ «հիմա ե՞ս եմ մեղավոր, թե՞ նա»: Ուզում ես գոռալ՝ նա է մեղավոր, նա, իհարկե՝ նրա մեղքը, ավելի ճիշտ՝ մեղքերը շատուշատ ավելին են:

Առակս զի՞նչ ցուցանե: Դու ես մեղավոր՝ ժողովուրդ, որ հավատում ես: Ինչքան պարզունակ հավատաս, այնքան ավելի պարզունակ են խաբելու: Եթե հիշողությունդ այդքան կարճ եղավ, ապա այն շահագործելու են, եթե պատասխան չպահանջես՝ չի լինելու պատասխան ու պատասխանատվություն: Լավ գիտես, որ խոստումները շատանում են հատկապես ընտրությունների ժամանակ: Մի քիչ էլ համբերիր, և շուտով գլխիդ երկնային մանանայի պես կթափվի խոստումների հերթական խմբաքանակը՝ հեքիաթների ու նաղլերի տեսքով, բայց ի տարբերություն մանանայի՝ այն ուտել չի լինի: Հիմա դու գիտես, ուզում ես՝ հավատա, ուզում ես՝ մի հավատա: Պարզապես վաղուց արդեն դասեր քաղելու ժամանակն է:

 ԳԵՂԱՄ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

անցուդարձ 

ԼՂՀ ՔԱՂԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ ՄԵԿ ՏԱՐԵԿԱՆ Է 

ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահ Բորիս Առուշանյանը փետրվարի 14-ին հրավիրած մամլո ասուլիսում  լրագրողներին ներկայացրեց 2004 թվականի ընթացքում իրենց կողմից կատարված աշխատանքները: Նշենք, որ խորհուրդը ստեղծվել է 2004 թվականի փետրվարի 14-ին՝ հանրապետության նախագահ Արկադի Ղուկասյանի հրամանագրով: Հաստիքացուցակով 20 միավոր ունենալով հանդերձ՝ այն սկզբնական շրջանում իր աշխատանքները կազմակերպել է միայն խորհրդի անդամների ուժերով: 2004 թվականի օգոստոսին խորհրդի որոշմամբ հաստատվել է քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների անվանացանկ, որոնց մեջ ավելի ուշ ընդգրկվել են ևս 4 պետական մարմիններ: Այդ անվանացանկում, ինչպես նշել է Բ. Առուշանյանը, անհրաժեշտ է ներառել նաև Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի աշխատակազմը: Ընդհանուր առմամբ, քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների խմբերում ընդգրկվել են բարձրագույն պաշտոնների 27 քաղծառայող, գլխավոր պաշտոնների 240 քաղծառայող, առաջատար պաշտոնների 242 քաղծառայող և կրտսեր պաշտոնների 206 քաղծառայող: Սկսած 2004 թվականի սեպտեմբերից խորհուրդը կազմակերպել և անց է կացրել ավելի քան 35 թափուր պաշտոնի մրցույթ, որոնցից կայացել է 34-ը, դրանց արդյունքում 141 մասնակիցներից հաղթող են ճանաչվել 64-ը, այդ թվում կազմակերպված մրցույթներում հաղթող ճանաչված, բայց պաշտոնի չնշանակված անձանց հնարավորություն է ընձեռվել ընդգրկվելու կադրերի երկարաժամկետ ռեզերվում: Խորհուրդը սերտորեն համագործակցում է ՀՀ գործընկերների հետ, կազմակերպում փոխայցելություններ, նրանցից ստանում մեթոդական և գործնական օգնություն:

 Եղան նաև պրոբլեմներ

 Բ. Առուշանյանի խոսքերով՝ ամեն ինչ չէ, սակայն, որ հանգիստ է ընթացել. այս մեկ տարվա ընթացքում եղել են նաև պրոբլեմներ, մասնավորապես բարձրագույն կրթության հետ կապված, ինչպես նաև հոգեբանական խնդիրներ: Առաջինը կապված է պետական հավատարմագիր չունեցող մասնավոր բուհերի տված ավարտական դիպլոմների հետ,  իսկ վերջինը՝ հոգեբանականը, պարոն Առուշանյանը բացատրել է նրանով, որ լինում են դեպքեր, երբ խորհրդի կողմից անցկացված մրցույթում հաղթող ճանաչված անձնավորությունների հետ ինչ-ինչ պատճառներով չի ցանկանում աշխատել վերադասը, այսինքն՝ փորձում է շրջանցել օրենքը: Նման դեպքեր, պրն Առուշանյանի խոսքերով, եղել են, սակայն ղեկավարը ստիպված է եղել համակերպվել: Իսկ եթե որևէ ղեկավար անձ ցանկանում է աշխատել իր ընտրած թեկնածուի հետ, նշել է նա, միակ ելքն այն է, որ այդ թեկնածուն մրցույթին ներկայանա լավ պատրաստված, ու եթե հաղթող ճանաչվեն միանգամից մի քանի հոգի, այդ դեպքում միայն ղեկավարը կարող է ընտրել նրան, ում ցանկանում է:

Լրագրողների այն հարցին, թե լինո՞ւմ են արդյոք դեպքեր, երբ զանգում և «խնդրում են» հատուկ վերաբերմունք ցուցաբերել որևէ մեկի հանդեպ և նման դեպքերում ինչ է անում խորհուրդը, Բ. Առուշանյանը նշել է, որ իրենց պատասխանը միանշանակ լինում է հետևյալը՝ ամեն ինչ կանենք ըստ օրենքի:

 Մայրաքաղաքում կադրերի հետ խնդիր չկա, իսկ... 

Քաղծառայության խորհրդի նախագահի խոսքերով՝ Ստեփանակերտում կադրերի դեֆիցիտ ընդհանրապես չկա, ընդհակառակը՝ լինում են դեպքեր, երբ մի տեղի համար պայքարում են միանգամից մի քանի հոգի, իսկ ահա շրջաններում պատկերն այլ է. մասնավորապես Քարվաճառի, Շահումյանի շրջաններում եղել են դեպքեր, երբ կադրերի դեֆիցիտի պատճառով թափուր պաշտոնների համար հայտարարված մրցույթները  պարզապես չեն կայացել: Ուրեմն ի՞նչ ճակատագիր են ունենում վերոհիշյալ թափուր պաշտոնները՝ մնո՞ւմ են թափուր այնքան ժամանակ մինչև գտնվեն համապատասխան կադրեր, թե՞ նշանակվում են անհամապատասխան կադրեր: Այս հարցին պրն Առուշանյանը պատասխանել է, որ այդ կարգի պրոբլեմներ լինում են նաև Հայաստանում, դե, էլ ուր մնաց, որ մեզ մոտ չլինեն: Նման դեպքերում, խորհրդի նախագահի խոսքերով, իհարկե, անհնար է երկար ժամանակ պաշտոնը պահել թափուր, այդ իսկ պատճառով ժամկետային աշխատանքային պայմանագրով նշանակվում են մարդիկ՝ մինչև հնարավոր լինի լուծել կադրերի պակասի խնդիրը:

 Թափուր պաշտոնները ծածուկ պահել անհնար է 

Լրագրողներին հետաքրքրում էին նաև, այսպես կոչված, ծածուկ պահվող թափուր պաշտոնները. արդյո՞ք խորհրդին հայտնի են նման դեպքեր, ինչպե՞ս է կարգավորվում բարեկամներին աշխատանքի վերցնելու մեր սովորությունը, ինչը գրեթե ոչ մի կառույցում բացառություն չէ: Այս հարցերին ի պատասխան, խորհրդի անդամները նշեցին, որ եթե որևէ կառույց ընդգրկված է քաղծառայության համակարգում, անհնար է, որ խորհրդից ծածուկ թափուր պաշտոններ պահի, հարցի երկրորդ մասի կապակցությամբ նշվեց, որ օրենքն ինքը կարգավորում է մոտիկ բարեկամներին աշխատանքի վերցնելու գործընթացը:

 Կարևորը հրապարակայնությունն է 

Բ. Առուշանյանը նշել է նաև, թե իրենց համար ամենակարևորը հրապարակայնությունն է, և որ իրենք երբեք չեն խուսափել լրագրողների հետ հանդիպելուց, ու այդ ավանդույթն, իհարկե, կշարունակվի՝ կհրավիրվեն եռամսյակային մամլո ասուլիսներ, որոնց ընթացքում լրագրողները կիրազեկվեն կատարված աշխատանքների մասին: Բ. Առուշանյանը ընդգծել է նաև, որ ցանկության դեպքում յուրաքանչյուր ոք կարող է մասնակցել նաև անցկացվող մրցույթներին, «միայն թե տեղավորվեն»,- եզրափակել է նա: 

 Որպես ընդհանրացում 

Մեկ տարվա ընթացքում կատարված աշխատանքներին գնահատական տալու խնդրանքին ի պատասխան, Բ. Առուշանյանը նշել է, որ իրենք ջանացել են ներդնել իրենց փորձն ու գիտելիքները՝ առավելագույն արդյունքների հասնելու համար:

 Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԾԱՄՈՆ ԴԱՐՁԱԾ ՀԱՑԻ ԽՆԴԻՐԸ
կամ որտեղից է սկսվում ստրատեգիական ռեսուրսի ոդիսականը

 Հաճախ ենք խոստովանում, որ անտարբեր ենք դարձել ինքներս մեր հանդեպ, երբեմն այն աստիճան, որ մեզ չի հետաքրքրում, թե ամեն օր մեր սեղանին հայտնված հանապազօրյա հացն ինչ ոդիսական է ունեցել մինչև նույն այդ սեղանին հասնելը: 

Անցյալ տարվա նոյեմբերին Ստեփանակերտի քաղաքապետն ընդունեց «Հացի արտադրության, տեղափոխման և վաճառքի կանոնների մասին» որոշում, որտեղ հստակ նշվեց, որ հաց վաճառող յուրաքանչյուր խանութում տեսանելի վայրում պետք է փակցվի վաճառվող յուրաքանչյուր հացատեսակի անվանումը, գինը, քաշը և արտադրողի անունը: Դե, իսկ այն մասին, որ վաճառողը չպիտի ձեռքերով բռնի հացը, հագին պիտի ունենա հատուկ համազգեստ, որ հացը պիտի դրված լինի հատուկ և փակ տեղ, գիտեն բոլորը:

Նոյեմբերին կատարված ստուգայցը շարունակվեց փետրվարի 16-ին. այս անգամ էլ նպատակն էր պարզել, թե որքանով են խանութներում հետևում վերոհիշյալ կարգադրությանը: Նշենք, որ այս անգամ բոլոր իրավախախտները գրանցվեցին և, ինչպես մեզ հավաստիացրեցին, կենթարկվեն համապատասխան վարչական պատասխանատվության (օրենքով սահմանված կարգով՝ 10-50 հազար դրամ տուգանքի չափով): Ստուգայցի ընթացքում, որին մասնակցում էին ինչպես քաղաքապետարանի, կառավարության, ԱԺ ներկայացուցիչներ, այնպես էլ լրագրողներ, այցելեցինք տարբեր խանութներ, Ստեփանակերտի հացի գործարան և երկու հացի փուռ:

Սկսենք խանութներից. այցելած բոլոր խանութներում արձանագրվեցին հացի վաճառքի կանոնների խախտումներ. վաճառողուհիներն առանց համապատասխան համազգեստի էին, հացը դրված էր բաց տեղերում և այն բռնում էին ձեռքով: Բացի այդ, բոլոր խանութներում թևածում էր անտարբերությունը, ասես ամեն ինչ այդպես էլ պիտի լինի, և այն, ինչ անում են իրենք, կանոնների խախտում չէ: Վաճառողներից շատերն իրենց համազգեստը հագնում էին միայն այն ժամանակ, երբ մենք ներս էինք մտնում: Մի հանգամանք ևս. երբ վաճառողներից հարցուփորձ էինք անում հաց բաժանողների մասին, փորձեցին մեզ համոզել, թե իրենք հետևում են հաց բաժանողներին և առանց հատուկ համազգեստի նրանք խանութ չեն մտնում: Այս հայտարարությունը կասկածելի թվաց, և մի շարք հարցերից հետո պարզվեց, որ դա ամենևին այդպես չէ:

Որոշ խանութներում շատերը նույնիսկ անտեղյակ էին (կամ անտեղյակ էին ձևանում), որ թե° իրենք, թե° հաց բաժանողները պիտի հատուկ համազգեստ կրեն: Սակայն խանութների տհաճ ազդեցությունը միանգամից հօդս ցնդեց, երբ այցելեցինք նաև, այսպես կոչված, հացի փռերը. այն, ինչի ականատեսը դարձանք, լուրջ մտորումների տեղիք է տալիս: Հարցերից մեկը, որ իսկույն առաջացավ, այն էր, թե ո՞վ և ինչպե՞ս  կարող է նման անհասկանալի օբյեկտներում թույլ տալ արտադրել պետության ստրատեգիական կարևոր ռեսուրսներից մեկը: Նշենք, որ անցյալ ստուգայցի ժամանակ լրագրողների հետաքրքրասիրության թելադրանքով, առանց քաղաքային սանիտարահամաճարակային կայանի ներկայացուցչի,  այցելել էինք երկու հացի փուռ, և այն ժամանակ էլ տեսածը խորհելու տեղիք էր տվել: Սակայն այն ժամանակ վերոհիշյալ ներկայացուցչի կողմից արժանացել էինք նկատողության այն բանի համար, որ համարձակվել էինք առանց հարցնելու այցելել «հացի փռերը»: Այն ժամանակ այդ մասին խոսելու հնարավորություն չունեցանք և, բնականաբար, ոչ էլ հնարավորություն՝ այցելելու տիկին գլխավոր բժշկին... 

Այս անգամ մեր այցելությանը ոչինչ և ոչ ոք չէր խանգարում: Նախ՝ այցելեցինք Ստեփանակերտի հացի գործարան, և փաստենք, որ այն համեմատաբար գտնվում էր ավելի բարվոք վիճակում, բայց ահա՝ գործարանին կից հացի խանութում սպասարկման մակարդակը չէր զիջում մնացած խանութներին (Հացի գործարանում սպասվող փոփոխությունների մասին՝ հաջորդ համարում):

Առաջին հացի փուռը, որ այցելեցինք, գտնվում է Հեքիմյան փողոցում: Նախ, մեզ փորձում էին համոզել, թե փուռը վաղուց չի աշխատում, սակայն դա մեզ քիչ հավանական թվաց, քանզի «փռին կից խանութում» դեռ տաք հաց էին վաճառում: Եվ մինչ մենք զրուցում էինք վերոհիշյալ խանութի վաճառողուհու հետ, կողպեքը ձեռքին մի կին բացեց փռի դուռը, մտավ ներս և անհետացավ: Այս բանի ականատեսը եղանք գրեթե բոլորս, ու երբ նորից խոսք բացվեց ներս մտնելու մասին, կրկին մեզ սկսեցին համոզել, թե փուռը չի աշխատում: Ինչևէ, մեր համառությունը պսակվեց հաղթանակով. հանկարծ գործի դրվեց փռի օդափոխիչը, և նույն այն կողպեքով տիկինը եկավ դուռը բացելու: Մեր այն հարցին, թե ինչու էր նա փակել դուռը, զարմանալի պատասխան տվեց` վախենում էի ապրանքները գողանան: Ո՞վ պիտի գողանար, ի՞նչ պիտի գողանային, և գլխավորը՝ ինչպե՞ս պիտի գողանային մի քանի աշխատողների աչքի առաջ: Երբ մտանք ներս, ամեն ինչ ինքնաբերաբար պարզ դարձավ. սևացած պատեր, խեղդող օդ, համատարած կեղտ, և այդ ամենի մեջ երկու երիտասարդ փորձում են հմուտ աճպարարի պես արագ-արագ դնել և հանել հացերը:

Երկրորդ հացի փուռն իր կեղտոտությամբ գերազանցեց առաջինին (ի դեպ, եթե սանիտարահամաճարակայինից ցանկանան, մենք սիրով կտրամադրենք այդ փուռերի հասցեները). խմոր անելու համար հսկայական տաշտեր և դրանց հարևանությամբ՝ աղբարկղ: Թեև զարմանալի ոչինչ չկա. «փուռն» այնքան փոքր է, որ աղբարկղը, լվացարանն ու զուգարանակոնքը հայտնվել են կողք-կողքի...

Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի ֆինանսական և սոցիալ-տնտեսական զարգացման բաժնի պետ Նաիրի Հարությունյանի խոսքերով, առաջին ստուգայցի համեմատ, այս անգամ որոշակի առաջընթաց կա, թեև նա էլ ընդգծեց, որ բոլոր խանութներում նկատվում էր համընդհանուր անտարբերություն: «Մեր կողմից անպայման կկիրառվեն համապատասխան միջոցներ՝ կոնկրետ հաց արտադրողների նկատմամբ, այդպիսի աշխատանքներ կտարվեն նաև լիցենզավորող մարմինների և համապատասխան վերահսկողություն իրականացնող մարմինների հետ»,- նշել է նա:

Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների զարգացման առևտրի և տուրիզմի ստանդարտացման բաժնի պետ Սերգեյ Ավետիսյանի խոսքերով, բոլոր ստուգված խանութներում բացակայում էր հացի ընդունման մասին համապատասխան փաստաթուղթը, որտեղ պիտի նշված լինի հացի գինը, քաշը և արտադրողի անունը: Վաճառողները պատկերացում չունեին, թե ով է վաճառվող հացի արտադրողը, չէին հետևում սանիտարական կանոններին, բոլոր վաճառողներն աշխատում էին առանց հատուկ համազգեստների: «Ինձ հետաքրքրում էր նաև հացի գնի հետ կապված խնդիրը,- ասել է նա,- այս պահին տեսանելի է, որ հացի գինը իջել է 10-20 տոկոսով, բայց հաշվի առնելով, որ ալյուրի գինն անցյալ տարվանից էժան է 40 տոկոսով, ստացվում է, որ հացի գինը իջել է 15-20 տոկոսով»:

Նշենք, որ այս ստուգայցը վերջինը չէ. մոտ ժամանակներս սպասվում է մեկ ստուգայց ևս, որի արդյունքում՝ հայտնաբերված իրավախախտները կենթարկվեն պատասխանատվության:

Հայտնի մուլտֆիլմի հերոսն ասում է` ով չի թաքնվել, ես մեղավոր չեմ: Մեր խանութպանների համար դա կարելի է ձևակերպել հետևյալ կերպ` ով չհետևի կանոններին, մենք մեղավոր չենք:

ներքաղաքական 

ՄԵԶ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ՄՇՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ

Երրորդ գումարման Ազգային ժողովում երրորդ ուժ այդպես էլ ի հայտ չեկավ

 Գործող խորհրդարանի լիազորությունների ավարտին մնացել է բավական քիչ ժամանակ: Սովորաբար հերթական խորհրդարանական ընտրություններից առաջ հանրագումարի է բերվում երկրի բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնի գործունեությունը, խոսվում ձեռքբերումների ու բացթողումների մասին, տրվում են գնահատականներ նախեւառաջ  պատգամավորների կողմից:  Ինչպե՞ս է մեր խորհրդարանն անցած հինգ տարիների ընթացքում իրականացրել իր օրենսդիր, քաղաքական եւ վերահսկիչ գործառույթները, ինչպիսի՞ դեր է  ունեցել երկրի ներքին եւ արտաքին քաղաքականությանն առնչվող խնդիրների լուծման գործում, ի՞նչ հիմքերի վրա է եղել խորհրդարանական դիվանագիտությունը՝ ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորման ու ԼՂՀ միջազգային ճանաչման տեսանկյունից:

Այս եւ այլ հարցերի շուրջ իրենց տեսակետներն են արտահայտել խորհրդարանական երկու խմբակցությունների ներկայացուցիչները:

 Վահրամ ԲԱԼԱՅԱՆ (ՀՅԴ խմբակցության նախագահ). 2000 թվականին ԼՂՀ երրորդ գումարման ԱԺ ձեւավորումից հետո ստեղծվել էր քաղաքական ուժերի հարաբերակցության հետաքրքիր մի պատկեր: ԺԱՄ հասարակական-քաղաքական շարժումը ԱԺ-ում ներկայացված էր 13 պատգամավորներով, 9-ը՝ ՀՅԴ ներկայացուցիչներ էին, իսկ մնացած 11-ը ընտրվել էին որպես անկախ պատգամավորներ, որոնցից երկուսը ներկայացնում էին այլ կուսակցություններ: Փաստորեն ԱԺ-ում երեք խմբակցությունների գոյության նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծված: Եթե նշված 11 պատգամավորները միասնաբար հանդես գային անկախ պատգամավորական խմբակցության դրոշի տակ, ապա այսօր մեր երկրի ներքաղաքական կացությունը եւ տնտեսական բարեփոխումների ընթացքն այլ կլինեին:

Երրորդ ուժի հավանական ծնունդը ԱԺ-ում երկրի քաղաքական, տնտեսական կյանքը կայունացնող եւ ընդհանուր առմամբ հավասարակշռող դերակատարություն կունենար: Բայց դեպքերը եւ երեւույթները, ցավոք, այլ ուղղությամբ զարգացան: «Անկախականներ»-ի մեծ մասը հայտնի եւ անհայտ պատճառներով միացավ ԺԱՄ խմբակցությանը: Նման պայմաններում թերարժեւորվեց ԱԺ-ի դերակատարությունը, այն երբեմն ստիպված քայլում էր գործադիր իշխանության ետեւից:

Օրինաստեղծության բնագավառում լիարժեք գործունեության ծավալմանը խանգարում էր խորհրդարանի ոչ մշտական լինելը: Պատգամավորներն, ըստ էության, անհավասար կարգավիճակ ունեին, ինչը խանգարում էր պատգամավորների պարտականությունների լիարժեք կատարմանը:

Կարծում եմ, խորհրդարանում պետք է առկա լինեին մասնագիտական, փորձագիտական խմբեր:

Սակայն, այս ամենով հանդերձ, չի կարելի չնկատել անցած հինգ տարիների ընթացքում ԱԺ-ի ունեցած դերը պետական շինարարության բնագավառում: Ընդունվել են հարյուրավոր օրենքներ, որոնք կանոնակարգում են  մեր երկրի կենսագործունեության բոլոր բնագավառները: Համեմատության համար նշենք, որ երրորդ գումարման ԱԺ-ն ավելի շատ օրենքներ է ընդունել, քան առաջին եւ երկրորդ գումարման ԱԺ-ը՝ միասին վերցրած:

Կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ պատգամավորների կողմից բարձրացվել են ժողովրդին հուզող բազմաթիվ հիմնահարցեր: Պատգամավորների մի զգալի մասը մշտական կապեր է պահպանել ընտրողների հետ, վերջիններիս հուզող ու հրատապ լուծում պահանջող խնդիրները նրանք ներկայացրել են համապատասխան մարմիններին ու նպաստել դրանց լուծմանը:

Ցանկալի կլիներ, իհարկե, որ 3-րդ գումարման ԱԺ-ի բացթողումները շտկվեին հաջորդ խորհրդարանի կողմից:

Վահրամ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ (ԱԺԿ (նախկին՝ ԺԱՄ) խմբակցության փոխնախագահ). -Երրորդ գումարման ԱԺ-ի գործունեությունը գնահատելու համար, կարծում եմ, անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ այն մեր հանրապետության իրոք առաջին լուրջ օրենսդիր մարմինն է: Սա՝ առանց չափազանցության, որովհետեւ, ցավոք, առաջին գումարման Գերագույն խորհուրդը հայտնի պատճառներով զրկված էր այդ հնարավորությունից, իսկ նրա իրավահաջորդը պարզապես չկարողացավ լինել հանրապետության ներքաղաքական կյանքի իրողությունների արտահայտողը, քանի որ ձեւավորվել էր ոչ թե ընտրությունների, այլ՝ «ազդեցության ոլորտների բաժանման» արդյունքում:

Երրորդ գումարման ԱԺ-ի ընտրություններն առավել քան արդար, օրինական եւ թափանցիկ էին, ուստի դրանց տրամաբանությամբ էլ խորհրդարան եկան ինչպես քաղաքական ուժեր, այնպես էլ առանձին անկախ պատգամավորներ՝ ձեւավորելով հանրապետության օրենսդիր մարմնի ամբողջական նկարագիրը:

Հատկանշական է, որ երրորդ գումարման ԱԺ-ն ընդունեց «Ազգային ժողովի մասին» նոր օրենք՝ դնելով օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանությունների տարանջատման սահմանադրական հիմքը, որին հաջորդեց «Կառավարության մասին» օրենքը, ինչպես նաեւ դատական իշխանության բարեփոխմանը վերաբերող օրենքների մի ամբողջ փաթեթ, փոփոխություններ կատարվեցին «Նախագահի մասին» ԼՂՀ օրենքում, ստեղծվեց ԱԺ Վերահսկիչ պալատ, որին վերապահված է խորհրդարանի վերահսկիչ գործառույթը:

2001 թվականից սկսած՝ ԱԺ-ն ձեռնամուխ եղավ ԼՂՀ օրենսդրությունը եվրոպական չափանիշներին համապատասխանեցնելու կարեւորագույն խնդրի լուծմանը: Այդ ընթացքում ընդունվել են մի շարք հիմնարար օրենքներ, մասնավորապես՝ «Կուսակցությունների մասին», «Հասարակական կազմակերպությունների մասին», «Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի մասին», «Զանգվածային լրատվության մասին», «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքները, որոնց անհրաժեշտության մասին խոսվում էր տարիներ շարունակ: Վերացվեց մահապատիժը, փոփոխություն կատարելու միջոցով սանկցիայի իրավունքն օրենքով վերապահվեց դատարանին: Սրանք այն հիմնական օրենքներն ու փոփոխություններն են, որ բնութագրում են մեր նորանկախ հանրապետությունը՝ որպես իրոք  ժողովրդավարությանը հավատարիմ եւ քաղաքացիական արժեքների գերակայությունը հարգող երկրի: Բոլորովին վերջերս ընդունվեց «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» օրենքը, ավելորդ եմ համարում շեշտել   Ընտրական օրենսգրքի կարեւորությունը:

Ուզում եմ հատկապես ընդգծել, որ չնայած որոշ քաղաքական շրջանակներում փորձ է արվում մեղմ ասած՝ սրբագրել իրողությունները, նման առաջընթացը երազելի է անգամ միջազգայնորեն ճանաչված շատ երկրների, այդ թվում եւ՝ մեր անմիջական հարեւաններից ոմանց համար, եւ այս առումով վճռական է եղել Ազգային ժողովի մեծամասնություն կազմող խմբակցության, նրա առանձին անդամների նախաձեռնողականությունն ու ընդհանրական դիրքորոշումը:

Ի՞նչ  չի հաջողվել:

Չի հաջողվել շատ բան: Ամենից առաջ, սա արդեն իմ անձնական կարծիքն է, կարելի էր ավելի ազատականացնել խորհրդարանական կյանքը, հիմքեր ստեղծել, որ չորրորդ գումարման Աժ-ն լիովին աշխատեր մշտական հիմունքներով, պատգամավորն, անկախ իր զբաղեցրած պաշտոնից, լիներ քաղաքական լիարժեք դեմք՝ սոցիալական համապատասխան երաշխիքներով: Հուսով եմ, որ հաջորդ խորհրդարանը կանդրադառնա այս հարցին: Թերարժեք եմ համարում նաեւ Ազգային ժողովի արտաքին կապերը: Չխոսելով այլ երկրների մասին, ասեմ, որ մեզ այդպես էլ չհաջողվեց հաստատուն հիմքերի վրա դնել ՀՀ ԱԺ-ի հետ համագործակցությունը, այսպես կոչված՝ Միջխորհրդարանական հանձնաժողովը չաշխատեց ամբողջ ծավալով եւ խորությամբ, կարծում եմ՝ ոչ միայն ԼՂՀ խորհրդարանի մեղքով:  

 Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

 ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵ. «ՄԻՇՏ ՉԷ, ՈՐ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԻՏԻ ՄՏԱԾԻ ԼՂՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՎԱՐԿԱՆԻՇԻ ՄԱՍԻՆ. ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ՝ ՄԱՍՆԱՎՈՐԱՊԵՍ ԳՈՐԾՈՂ ՆԱԽԱԳԱՀԸ, ՄԵԾ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆ»

 Փետրվարի 16-ին կայացավ ՀՅԴ Արցախի կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար Ժիրայր Շահիջանյանի և ԿԸՀ անդամ Սերգեյ Շահվերդյանի մամլո ասուլիսը, որի հիմնական նպատակը, նրանց խոսքերով, դեկտեմբերի 16-ի ԼՂՀ նախագահի ելույթից հետո երկրում տեղի ունեցող քաղաքական  զարգացումները պարզաբանելն է, ինչպես նաև հանրությանը ներկայացնել այդ առթիվ ՀՅԴ մոտեցումներն ու դիրքորոշումները:

ԺԻՐԱՅՐ ՇԱՀԻՋԱՆՅԱՆ. «ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԲԵՄԱԴՐԵԼՈՎ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԽԱԲԵԼ ՀԱՆՐՈՒԹՅԱՆԸ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՏՅԱՆՆԵՐԻՆ»  

Անդրադառնալով քաղաքական վերջին զարգացումներին՝ Ժ. Շահիջանյանը նշեց, որ «ԿԸՀ ձևավորումից արդեն պարզ դարձավ, որ նախագահի ելույթը ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ ժողովրդավարության բեմադրություն», ինչը երևակվեց ԿԸՀ ղեկավար մարմնի ձևավորման ժամանակ, երբ փաստորեն միակ անկախ կուսակցությունը դուրս մնաց ղեկավար՝ «այսինքն մշտօրյա աշխատանքային մարմնի ներսից, ինչը նշանակում է, որ մնացած անդամները թեպետ ԿԸՀ անդամ են, բայց ամենօրյա անցուդարձին տեղյակ չեն»: Ասվածի ապացույցն է նաև   ընտրատարածքների ձևավորման գործընթացը, երբ նիստից կես ժամ առաջ է այդ մասին տեղեկացվել ԿԸՀ անդամներին, ինչը, Ժ. Շահիջանյանի խոսքերով,   բխում է նրանից, որ իշխանությունը՝ նախագահի գլխավորությամբ, դիմում է ամեն քայլի, որպեսզի կարողանա առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում կազմել մեծամասնություն: «Այս գայթակղությունը իրենց զերծ չի պահում նույնիսկ կոպիտ քայլերի դիմելուց, և այսօրվանից մեզ համար պարզ է ու փաստ է, որ գալիք խորհրդարանական ընտրություններին իրենք ամեն ինչ անելու են՝ թեկուզ ընտրախախտումներով և վարչական ռեսուրսներ օգտագործելով, որպեսզի կազմեն մեծամասնություն,- նշել է նա, շարունակելով, - ԼՂՀ հիմնահարցի լուծման բանալին ժողովրդավարացումն է, իրական ժողովրդավարական կարգեր հաստատելը, այլ ոչ թե այն, ինչ այսօր տեսնում ենք. ժողովրդավարություն բեմադրելով չի կարելի հանրությանը և միջազգային ատյաններին խաբել և  միշտ չէ, որ Դաշնակցությունը պիտի մտածի ԼՂՀ միջազգային վարկանիշի, ղարաբաղյան հիմնախնդրի մասին. քաղաքական իշխանությունները, մասնավորապես՝ գործող նախագահը, մեծ պատասխանատվություն ունեն»:

ՍԵՐԳԵՅ ՇԱՀՎԵՐԴՅԱՆ. «ԻՇԽՈՂ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԸ ՉԿԱՐՈՂԱՑԱՆ ԴԻՄԱԿԱՅԵԼ ԱՌԱՋԻՆ ԳԱՅԹԱԿՂՈՒԹՅԱՆԸ»

 Անդրադառնալով ԿԸՀ-ին՝ Ս. Շահվերդյանը մասնավորապես նշեց. «ԿԸՀ-ն ձևավորել է մեծամասնական 22 ընտրատարածքներ, ինչին, դժբախտաբար, ԿԸՀ ողջ կազմը չէ, որ հնարավորություն է ստացել մասնակցելու. փաստորեն այդ կարևորագույն գործընթացը իրականացվել է միայն ԿԸՀ-ում մշտապես աշխատող երեք անդամների միջոցով, իսկ մյուս բոլորը՝ հակառակ իրենց համատեղ աշխատելու բազմաթիվ առաջարկներին՝ զրկվեցին այդ հնարավորությունից: Մենք ծանոթացանք ընտրատարածքների նախագծին ԿԸՀ նիստից ընդամենը կես ժամ առաջ»: Այդ երևույթն, ըստ Ս. Շահվերդյանի, քաղաքական իմաստ պարունակելուց զատ,  ԿԸՀ-ի աշխատանքային կանոնակարգի խախտում է, որով սահմանվում է, որ ցանկացած որոշման նախագիծ առնվազն 3 օր առաջ պիտի ներկայացվի ԿԸՀ բոլոր անդամներին: «Փաստորեն,- նշել է նա,- այդ ընտրատարածքներն արտացոլում են միայն իշխանությունում գտնվող ուժերի և անձերի մտապատկերը հնարավոր ընտրատարածքների վերաբերյալ»: Նա նաև տարակուսանք է հայտնել ընտրատարածքների ընտրության կապակցությամբ. «Ընտրատարածքները, ըստ օրենքի, պիտի ձևավորվեն հավասար թվով ընտրողներից, և տարբերությունը ընտրատարածքների ընտրողների թվի միջև 15 տոկոս պիտի լինի: Սակայն մենք այսօր ունենք ձևավորված Ազոխի ընտրատարածքը՝ 3400 քվեարկողներով, և ունենք Մարտունիի ընտրատարածքը՝ 4500 քվեարկողներով, դրանց միջև կա ավելի քան 1100 քվեարկողների տարբերություն, որը ոչ թե 15, այլ 30 տոկոս է կազմում: Նաև տարակուսանք են պատճառում ԿԸՀ մոտեցումները ընտրատարածքային կենտրոնների վերաբերյալ: Փաստորեն, ըստ Ս. Շահվերդյանի, տեղի է ունեցել ընտրատարածքային կետրոնների հարմարեցում ըստ տվյալ բնակավայրում իշխանություն ունեցող կուսակցության ազդեցության, ինչը նրա հավաստմամբ, անընդունելի է: «Այսինքն, իշխանությունները չկարողացան դիմակայել առաջին իսկ գայթակղությանը»:

«ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՏՆԱՀԱՐՈՒՄ Է ՕՐԵՆՔԻ ՈԳԻՆ՝ ՁԵՎԱԿԱՆՈՐԵՆ ՊԱՀՊԱՆԵԼՈՎ ՕՐԵՆՔԻ ՏԱՌԸ» 

 Այն հարցին, թե ԿԸՀ նոր գործող կազմ ձևավորելով՝ ինչքանով է հնարավոր գալիք խորհրդարանական ընտրություններին խորհրդարանում իշխանության մեծամասնություն կազմելու հանգամանքը, Ս. Շահվերդյանը պատասխանեց. «ԿԸՀ  և մյուս հանձնաժողովները ձևավորվում են հետևյալ կարգով՝ երեք անդամ նշանակվում է նախագահի կողմից, երկուական անդամներ խորհրդարանում խմբակցություն ունեցող կուսակցությունների կողմից: Այսպիսով, ընտրական հանձնաժողովները բաղկացած են յոթ անդամներից, որոնցից հինգը ներկայացնում են նախագահը և իր կուսակցությունը, և երկուսը՝ անկախ կուսակցություն: Ընտրական օրենսգրքի էությունը կայանում է նրանում, որ ընտրական գործընթացների նախապատրաստման և մասնակցության համար բոլոր քաղաքական ուժերի համար ստեղծվեն հավասար պայմաններ: Սա է Ընտրական օրենսգրքի ոգին, և երբ ընտրական հանձնաժողովների մշտական աշխատող անդամների ընտրությունն է տեղի ունեցել՝ անտեսվել է օրենքի ոգին, այլ ոչ թե տառը: Օրենքը չի ասում, որ անպայման պետք է բոլոր կուսակցությունները ներգրավված լինեն մշտապես աշխատող կազմի մեջ, օրենքի ոգին է սա ասում, և շատ ավելի վտանգավոր է, երբ իշխանությունը ոտնահարում է օրենքի ոգին՝ ձևականորեն պահպանելով օրենքի տառը: Ինչ վերաբերում է ընտրությունների արդյունքների հնարավոր կեղծումներին, ընտրությունների ընթացքում ոչ հավասար պայմանների ստեղծմանը՝ ես այն կարծիքն ունեմ, որ ցանկացած կարգի ընտրախախտումներ և ընտրությունների արդյունքների ցանկացած աղավաղումներ հնարավոր են միայն այն պարագայում, եթե ընտրազանգվածը հանդուրժում է դա: Ես մեր երկրում այսպիսի մթնոլորտ չեմ տեսնում և վստահ եմ, որ մեր քաղաքացիները կարող են և պաշտպանելու են ազատ ընտրելու իրենց իրավունքը: Համենայնդեպս, նախորդ ՏԻՄ ընտրությունները ցույց տվեցին, որ մեր ազգաբնակչությունը արդեն սկսել է տեր կանգնել ընտրելու իր իրավունքին և ընտրել իր ուզած իշխանությունը, ու այդպես էլ կլինի նաև գալիք խորհրդարանական ընտրություններում: Վստահ եմ նաև, որ ընտրական հանձնաժողովների բոլոր անդամները՝ անկախ այն բանից, թե ինչ կուսակցության են պատկանում և ում կողմից են նշանակված, քաջ գիտակցում են, որ եթե փորձեն ընտրությունների արդյունքները կեղծել, ապա երկրում կսկսվեն հասարակական ցնցումներ, ինչը խիստ վտանգավոր է և, բնականաբար, այդ գիտակցությունը իրենց զերծ պիտի պահի ընտրախախտումներ կատարելուց: Անշուշտ, այս նախապատրաստական ընթացքում ամեն ինչ արվում է հօգուտ իշխող կուսակցության, և այսպես էլ կշարունակվի, բայց ի վերջո կգա մի պահ, երբ  ընտրական հանձնաժողովների կազմում ընդգրկված մարդիկ կզգան քաղաքական պատասխանատվություն, և չեմ կարծում, որ ԿԸՀ կազմում  կա մի անձ, որը կարող է իր վրա վերցնել այդ կեղծումների հնարավոր հետևանքներն ու պատասխանատվությունը:

Գալիք խորհրդարանական ընտրությունների կապակցությամբ Ժ. Շահինջանյանը նշել է, որ որպես քաղաքական կուսակցություն ՀՅԴ-ն միշտ էլ մասնակցելու է ընտրությունների՝ հատկապես խորհրդարանական, և համագործակցելու է իրենց համակրող բոլոր ուժերի հետ: Ինչ վերաբերում է մասնակցության ձևաչափին, ապա նրա խոսքերով, դեռ վաղ է խոսել: 

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

լրատվական դաշտ 

ՀԱՅԿԱԶՆ ՂԱՀՐԻՅԱՆ. «ԻՄ ՀԱՄՈԶՄԱՄԲ, ԲԱՑ ԵՎ ՓԱԿ ԹԵՄԱՆԵՐ ՉՊԵՏՔ Է ԼԻՆԵՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀԱՄԱՐ» 

Արցախյան լրատվական դաշտը երկրամասի նորագույն պատմության ընթացքում զանազան փոփոխությունների է ենթարկվել, տարաբնույթ միտումներ են նկատվել, եղել են մակընթացություններ և  տեղատվություններ, զարգացում և տեղապտույտ: Այնուամենայնիվ, հիմնական միտումը զարգացումն է, և այլ կերպ լինել չէր էլ կարող, քանի որ հնարավոր չէ լրատվական դաշտը հեռու պահել կյանքի ռիթմից: Սրանով հանդերձ, եղել են և կան լուրջ հիմնախնդիրներ, որոնք խոչընդոտում են լրատվական դաշտի բնականոն գործունեությունն ու զարգացումը: Խնդրո առարկան, թերևս, կարելի է բաժանել երկու ենթաթեմաների՝ պետական լրատվամիջոցների վերաճում հանրայինի և անկախ ԶԼՄ-ների կայացում: Երկու պարագայում էլ լուրջ գործոն եղել ու մնում է իշխանությունների դիրքորոշումը: Առաջվա պես առկա է ԶԼՄ-ները իշխանությունների ու կոնկրետ պաշտոնյաների շահերին ծառայեցնելու (դրանից անխուսափելիորեն ածանցյալ՝ ժողովրդից ու հանրությունից անջրպետելու) գայթակղությունը, որ այս կամ այն ժամանակահատվածում տարբեր չափուձևերով է դրսևորվել:

Այս թեմայի շուրջ մենք զրույցի հրավիրեցինք «Ազատ Արցախ» թերթի նախկին գլխավոր խմբագիր Հայկազն ՂԱՀՐԻՅԱՆԻՆ,  մի լրագրողի, որ մինչ այդ նշանակումը Հայաստանում խմբագրել էր անկախ թերթ և այս հենքի վրա ձևավորված հոգեբանությամբ ու սկզբունքներով չորս տարի պաշտոնավարել որպես արցախյան հանրապետական պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր:

-          Պրն. Ղահրիյան, Դուք 4 տարի խմբագրել եք հանրապետական թերթը: Ի՞նչ նպատակներ եւ խնդիրներ էիք դրել Ձեր առաջ, եւ հաջողվե՞ց, արդյոք, իրականացնել դրանք:

-          - Նախ ասեմ, որ ջերմությամբ եմ հիշում այդ տարիները, որովհետեւ դրանք ինձ համար առաջին հերթին նոր ընկերներ ձեռքբերելու տարիներ էին: Պրոֆեսիոնալ առումով եւս, իմ կարծիքով, բավականին հաջողություններ եղան թե թերթի, թե առանձին լրագրողների համար: Գլխավոր խնդիրն այն էր, որ թերթը դառնար բնույթով հանրային՝ «ներսի» համար, եւ տեղեկատվական սկզբնաղբյուր՝ արտաքին ճակատում: Այսինքն, փոխվեր այն իրավիճակը, երբ ԼՂՀ-ի մասին լուրերը ստացվում էին Երեւանից, Բաքվից եւ այլն, բայց ոչ Ստեփանակերտից: Պետք է ասեմ, որ այս իրավիճակը, երկարատեւ եւ համառ աշխատանքի արդյունքում, հաջողվեց փոխել. ստեղծվեցին «Ազատ Արցախ» թերթի ինտերնետային եռալեզու տարբերակները, որոնք աշխատում էին օրաթերթի ռեժիմով, եւ տարբեր երկրների լրատվամիջոցները սկսեցին հղումներ կատարել անմիջապես ղարաբաղյան լրատվամիջոցին: Ինչ վերաբերում է թերթին հանրային բովանդակություն հաղորդելուն, այս դեպքում դժվարություններն ավելի շատ էին. մենք բախվում էինք օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ բնույթի բազմաթիվ խոչընդոտների: