|
|
# 2 (21), 31 հունվարի, 2005 թ.
ՄԵՐ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ ՉԵՄԲԵՌԼԵՆԻՆ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսի վերջին հայտարարությունները զարմանալի արձագանքներ են ունենում Հայաստանում եւ զարմանալիորեն արձագանք չեն գտնում Ղարաբաղում: Տպավորություն է ստեղծվում, թե պաշտոնական շրջանակները որոշել են արտաքին քաղաքական խնդիրները վերապահել հայրենակցական միություններին: Տվյալ դեպքում հայտարարությամբ հանդես եկավ «Արցախ» հայրենակցական միության նախագահ եւ ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Համլետ Հարությունյանը, որին, նույնիսկ մեծագույն վերապահումներով, դժվար է աշխարհաքաղաքականության փորձագետ համարել: Նույնը կարելի է ասել նաև այն բազմաթիվ երիտասարդական կազմակերպությունների մասին, որոնք զարմանալի (կոմերիտական) միաբանությամբ որոշեցին իրենց արդարացի զայրույթը հայտնել՝ փողոց դուրս գալով: Այնուամենայնիվ, ինչու են ՀՀ եւ ԼՂՀ իշխանությունները որոշել «մեջ գցել» հենց հայրենակցական միության ղեկավարին ու երիտասարդական կազմակերպություններին եւ ոչ թե, ասենք, համապատասխան նախարարության որեւէ պաշտոնյայի: Պատասխանը գտնելու համար, թերեւս, պետք է ուշադրություն դարձնել երկու հանգամանքի վրա. նախ՝ ինչով են զբաղված հայրենակցական միություններն ու երիտասարդական կազմակերպությունները, եւ երկրորդ՝ պետք է կրկին կարդալ Ջոնսի հայտարարությունը: Առաջինը թողնենք մի կողմ, քանզի ստիպված ենք լինելու լսել հերթական ու հերթապահ «հայրենասիրական» սին ճոռոմաբանությունը, եւ ուշադրություն դարձնենք այն հատվածի վրա, որ մեջբերել է Համլետ Հարությունյանը. «Հենց Ռուսաստանի շահերից է բխում, որ Մերձդնեստրը, Աբխազիան, Հարավային Օսիան եւ Լեռնային Ղարաբաղը լինեն կայուն, ոչ կոռումպացված, այնտեղ իշխող քրեական անջատողականները հեռացվեն իշխանությունից» (մեջբերումն` ըստ «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթի, 19.01.2005): Հայտարարության թարմ հետքերով հրավիրած մամլո ասուլիսում այս մեջբերումն անելով՝ Համլետ Հարությունյանն արդարացիորեն նշում է, որ Ղարաբաղի ժողովուրդը մեծ զոհողությունների գնով նվաճել է ազատ ապրելու իր իրավունքը, եւ դա ճանաչել է ԱՄՆ կառավարությունը, որը կառավարական մակարդակով օգնություն է հատկացնում ԼՂՀ-ին: Մյուս կողմից, սակայն, Հ.Հարությունյանը շրջանցում է այն հանգամանքը, որ հայտարարության կոշտ ձեւակերպումները վերաբերում են ոչ թե ժողովուրդներին, այլ կոռումպացված վարչակարգերին: Այո, բազմիցս է գրվել ու խոսվել, որ ԼՂՀ-ն պետական շինարարության, ժողովրդավարության եւ այլ առումներով չի կարելի համեմատել մյուս չճանաչված երկրների հետ, որոնք ակնհայտորեն հետ են: Բացի դրանից, բազմիցս է գրվել ու խոսվել, որ ԼՂՀ հարցում Հայաստանի եւ Ղարաբաղի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունները չունեն համակարգված քաղաքականություն, որը հնարավորություն կտար ընդգծել եւ զարգացնել այն նվաճումները, որոնց, նույնիսկ իշխանավորների անգործության պարագայում, հասել է ժողովուրդը: Եվ հայրենակցական միության «բեխաբար» նախագահի հետեւում հնարավոր չէ թաքցնել այն խնդիրները, որոնք երեւում են նույնիսկ 10 հազար կիլոմետր հեռավորությունից: Այստեղ մի քանի կարևոր հանգամանքներ էլ կան: Նախ՝ Չեմբեռլենին պատասխանելու բարոյական իրավունք ունենալու համար հիշյալ կազմակերպությունները մինչ այդ պետք է որ գոնե ձևականորեն հետաքրքրված լինեին Արցախում ժողովրդավարության հետ կապված խնդիրներով, անշահախնդիր ու անռեժիսոր մասնակցություն ունենալով երկրի ժողովրդավարացմանը: Եւ ճանաչված լինեին Արցախում ու հարգանք վայելեին: Թե չէ այս ամենի բացակայությամբ «առաջին գծում» հայտնվելը մի տեսակ տհաճ է: Երկրորդ կարևոր հանգամանքը կայանում է հայաստանյան արձագանքների տրամադրության ու տրամաբանության (մեր ենթատեքստում՝ անտրամաբանության) նրբերանգներում: Դժգոհությունը վերաճեց զայրույթի, զայրույթը՝ վիրավորելու մարմաջի, վերջինս էլ՝ հոխորտանքի: Սրանց գումարվեց զտարյուն հայկական «հետաքրքրասիրությամբ» անձնականը քրքրելու, շահագրգռվածության նյութական աղբյուրները որոնելու հայկական դարավոր ավանդույթը: Այս ամենը սոսկ ծիծաղելի կլիներ, եթե չլիներ վտանգավոր: Մի կողմ թողնելով այն հանգամանքը, որ դիվանագիտության մեջ բազմաթիվ եղանակներ կան նման պարագաներում պատվով պատասխանելու (ափսոսանք հայտնել նման հայտարարության համար և պատրաստակամություն՝ երկխոսության միջոցով տարհամոզելու, և այլն, և այլն) համար, փաստենք սոսկ այն հանգամանքը, որ հայ քաղաքական վերնախավը, պարզվում է, աններելիորեն անտեղյակ է Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականության հիմնական սկզբունքին՝ հավասարակշռմանը: Այլապես մտքի մեր տիտանները երեխայական պարզամտությամբ չէին տարակուսի՝ այդ ինչպե՞ս է, որ և մեզ աջակցում են, և այսպիսի «փիս-փիս» բաներ ասում: Մեկ այլ հարց էլ է մեզ հետաքրքրում՝ մեր տիտանների ուղեղներում այդ ամբողջ ընթացքում չի՞ ծնվել այն հարցը, թե ու՞մ է ձեռնտու այս հարայ-հրոցը, այս աղմուկ-աղաղակը, որոնցով համայն աշխարհին (նույնիսկ՝ խուլուհամր երկրներին ու կազմակերպություններին) բարեխղճորեն տեղեկացրինք, որ աշխարհի հզորը մեզ վիրավորել է: Ու՞մ է ձեռնտու հիշյալ պաշտոնյայի կարծիքը նույնականացնելու ԱՄՆ պաշտոնական կարծիքի հետ ու Վաշինգտոնին ստիպելու հայտարարել, որ ԱՄՆ-ն չի ճանաչում ԼՂՀ-ի անկախությունը և ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Որ հետո էլ ստիպված լինենք ազգովի կառչել այս վերջին հայտարարության վերջին նախադասությունից, որն այնքան էլ վատը չէ (մյուսների համեմատ) :Հավատացնում ենք մեր ընթերցողին՝ միայն թե ոչ մեզ: Էլ չենք խոսում հոխորտանքի մասին, թեև չէր խանգարի հարցնել հոխորտացողներին՝ ու՞մ դեմ եք հոխորտում և չե՞ք զգում ձեր ծիծաղելի վիճակը: Նման լուրջ իրավիճակներում մարդու տրամաբանությունը սովորաբար բխում է քաշային կարգի ծանրությունից: Բայց հենց քաշային կարգի զգացողության իսպառ բացակայությունն է եղել մեր թշնամին բոլոր դարերում: Այս ամենում, սակայն, մեզ համար ամենատարակուսելին այն էր, որ Արցախը, ավելի ճիշտ՝ Արցախի իշխանությունը կրկին օլիմպիական հանգստություն պահպանեց, ասես իրեն հուզող ավելի լուրջ պրոբլեմներ կան (և միգուցե կան), ասես խոսքը իրեն չի վերաբերում՝ նման վերաբերմունքով ևս մեկ անգամ համաշխարհային հանրությանը հասկացնելով, որ ինքը չեզոք է, այնքան չեզոք, որ իրեն չեն հուզում նույնիսկ իր իսկ խնդիրները, այնքան չեզոք է ինքը, որ գրեթե չկա, գոյություն չունի: Որ իր խնդիրներով զբաղվելու իրավունքը նա տվել է ուրիշների: Եւ այս ամենը՝ հայաստանյան հերթական մեծավորի այն սպառնալիքի ֆոնի վրա, որ իրենք դուրս կգան բանակցային գործընթացից ու «նրանց» կհանձնեն «արցախցիների» դատին: Չգիտենք, թե որքանով է օգտակար նման սպառնալիքը, պարզապես մտահոգում է մեկ այլ հարց՝ ինչպե՞ս կանվանեն նրան, ում անունով սպառնում են: Ուրեմն՝ ի՞նչ, կհարցնի ընթերցողն այս ամենից հետո: Ուրեմն՝ ոչ թե զայրանալ, ոչ թե հոխորտալ, այլ... մտածել: Հարց տալ, թե այդ ինչպես եղավ, որ շաքարամանից... Ու դաս քաղել: Ընդամենը: Մելիք ԱՎԱՆՅԱՆ
անցուդարձ
ՊԲ
ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՄՓՈՓՈՒՄ Է 2004 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ. Հունվարի 26-ին կայացավ ԼՂՀ ՊԲ նախարար, գեներալ-լեյտենանտ Սեյրան Օհանյանի, արդեն ավանդական դարձած, ամփոփիչ մամլո ասուլիսը: Ասուլիսի սկզբում նախարարը հակիրճ ներկայացրեց 2004 թվականի ընդհանուր պատկերը. ինչպիսին էր այն բանակի համար, ինչ է կատարվել այդ տարվա ընթացքում, ինչպես նաև խոսվեց 2005 թվականին բանակի անելիքների մասին: Նախարար Ս. Օհանյանը կարևորեց 2004 թվականը, նշելով, որ այն առանձնահատուկ էր բանակի համար նրանով, որ շարունակվել է կատարելագործվել բանակի մարտունակությունը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով մարտական կարգապահությունը: Որպես կարևոր առանձնահատկություն, նախարարն ընդգծեց առաջին գծի ինժեներական կատարելագործման գործում աննախադեպ առաջընթացը: Նախարարը խոսեց նաև անցյալ տարվա օգոստոս ամսին անցկացված բանակային զորավարժությունների մասին՝ նշելով, որ դրանք ցույց են տվել, որ բանակի հրամանատարությունը, զորամասերը ի վիճակի են իրենց բերել տարբեր աստիճանների մարտական պատրաստության. «24 ժամվա ընթացքում զորակոչվել է ողջ զորահավաքային ռեսուրսը: Սա խոսում է այն մասին, որ նախկինում կռված մեր տղաները, հետպատերազմյան տարիներին ծառայությունն ավարտած անձնակազմը քաջ գիտակցում են, որ բանակի շարունակական համալրումը, մանավանդ մարտական գործողությունների ժամանակ, անհրաժեշտություն է»: Նախարարը անդրադարձավ նաև 2004 թվականի ընթացքում կատարված արտակարգ պատահարներին և հանցագործություններին. «Համեմատած 2003 թվականի հետ, անցյալ տարի արտակարգ պատահարների քանակը նվազել է, չնայած այն բանին, որ ինչ քանակությամբ պատահարներ էլ լինեն, այդ հանգամանքը մտահոգում է բանակի հրամանատարությանը: Համեմատած նախորդ տարիների հետ՝ իջել է նաև հանցավորության աստիճանը: Հիմնականում տարբեր հանցանքներ կամ արտակարգ պատահարներ առաջին հերթին տեղի են ունեցել միջանձնային հարաբերությունների խախտման պատճառով, նշել է նա (միջանձնային հարաբերություններ ասածը բացատրելով նրանով, որ ծառայության ժամանակ ոմանք փորձում են հեղինակություն ձեռք բերել): Նախարարի խոսքերով, տարբեր արտակարգ պատահարներ են տեղի ունեցել նաև անվտանգության կանոնների խախտման հետևանքով: Նա նշել է նաև, որ 2004 թվականին գրանցվել է ոչ դիտավորյալ սպանության դեպք, ինչպես նաև չհաջողված ինքնասպանության դեպք: Նախարարի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ հունվարի 1-ից բարձրացվել են բանակի սպայական կազմի, ենթասպաների և պայմանագրայինների աշխատավարձը, մոտ 300 մլն դրամով ավելացվել է շինարարության համար հատկացվող գումարը՝ այն հասցնելով 1 մլրդի, 750 մլն դրամ է հատկացվելու բանակի սպայական կազմի, ենթասպաների և պայմանագրայինների բնակարանային պայմանները բարելավելու համար, 300 մլն գումար էլ նախատեսված է զոհված և հաշմանդամ ազատամարտիկների ընտանիքների բնակարանային պայմանները բարելավելու համար: Լրագրողների այն հարցին, թե ինչպես է նախարարը մեկնաբանում գեներալ Վիտալի Բալասանյանի պաշտոնանկության կապակցությամբ վերջերս մի քանի վետերանների կողմից մամուլում արված հայտարարությունը, նախարարն ասաց, որ ինքը չէր ցանկանա խոսել այն կադրային քաղաքականության մասին, որ տարվում է բանակում, սակայն, այնուամենայնիվ, նշեց, որ յուրաքանչյուրի մատուցած ծառայության աստիճանից, յուրաքանչյուր անձնավորության ունակություններից և ռեալ կատարվող գործնական աշխատանքներից ելնելով է բանակում իրականացվում կադրային քաղաքականությունը. «Գոյություն ունի առաջ քաշման ծրագիր,- նշել է նախարարը,- և այդ ծրագրի համաձայն, ժամանակ առ ժամանակ հրամանատարական ունակություններ ունեցող անձնավորությունները հրամանատարական պաշտոնների են նշանակվում, այն սպաները, որ իրենց գործունեությամբ ավելի շատ շտաբային ուղղություն ունեն, շտաբային պաշտոնների են նշանակվում, իսկ ովքեր էլ թերանում են՝ ազատվում են պաշտոններից»: Ինչ վերաբերում է մեկ տարի առաջ նախարարի արած այն հայտարարությանը, ըստ որի, ծառայություն չանցած շատ անձնավորություններ բարձր պաշտոններ են զբաղեցնում պետական կառավարման համակարգում, և այն հարցին, թե արդյո՞ք այդ մարդիկ շարունակում են զբաղեցնել այդ պաշտոնները, նախարարը պատասխանեց. «Ես այն կարծիքին եմ, որ ընդհանրապես ղեկավար պաշտոններ պետք է ստանձնեն այն անձնավորությունները, ովքեր գոնե գիտեն, թե ինչպես է կազմավորվել այս պետությունը: Հանրապետության նախագահին այդ մասին զեկույց տրվել է, և որոշակի քայլեր կատարվում են»: Նախարարը նաև անդրադարձավ զինվորական ծառայություն չանցած մեր այն հայրենակիցներին, ովքեր գտնվում են արտերկրում. «Նրանք, ովքեր նախկինում չեն անցել զինվորական ծառայություն և այժմ գտնվում են արտերկրում, կարող են ըստ օրենքի կատարել համապատասխան դրամական վճարումներ և ազատվել քրեական հետապնդումներից»: Իսկ այն հարցին, թե ի՞նչ միջոցներ է կիրառել ՊԲ նախարարն այն բարձրաստիճան զինվորականների նկատմամբ, ովքեր անօրինական կերպով միջամտել են ամռանն անցկացված ՏԻՄ ընտրություններին, Ս. Օհանյանը նշել է, որ ինքը միայն լսել է այդ անօրինականությունների մասին և պահանջել է ապացույցներ, սակայն ոչ ոք այդպես էլ չի ներկայացրել դրանք: Իսկ գալիք խորհրդարանական ընտրություններին, իր իսկ խոսքերով, թեև հատուկ մշակված ծրագիր չկա, «բայց իմ կողմից ցուցում կտրվի,- նշել է նա,- որպեսզի բանակին առնչվող անօրինականություններ չլինեն»: Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ
ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԵՆՏՐՈՆ. Նշվեց նաև, որ կազմակերպությունը «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի հետ քրեական պատիժների իրագործման բաժանմունքի համար մտադիր է պատրաստել համակարգչի 2 մասնագետ՝ համապատասխան փաստաթղթի հանձնմամբ: «Բացի այդ, մասնագետները, որոնց մենք կսովորեցնենք, կհեշտացնեն կալանավայրերում իրականացվող գործավարության գործընթացը՝ այն կատարելով համակարգչի օգնությամբ, քանի որ առայսօր Շուշիի բանտում գործավարությունը կատարվում է հասարակ գրամեքենայի միջոցով»: Ա. Ոսկանյանը նշեց նաև, որ կալանավորների հետ աշխատում է հոգեբան Զոյա Մայիլյանը, և հետագայում կազմակերպությունը «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի հետ համատեղ այդ գործընթացին կներգրավի ևս երկու հոգեբանների: Ա. Ոսկանյանը կարևորեց նաև կալանավայրերը ոստիկանության ենթակայությունից արդարադատության նախարարությանը հանձնելու գաղափարը, որը, նրա խոսքերով, հնարավորություն է տալիս հասնել միջազգային չափանիշների, և ավելի արդյունավետ լուծել ծագող հարցերը: «Մենք խորհուրդ ենք տալիս մեր իշխանություններին դրանով ցույց տալ համաշխարհային հանրությանը, որ թեև մենք չճանաչված հանրապետություն ենք, այնուամենայնիվ, քայլում ենք միջազգային չափանիշներին համապատասխան»: Ինչ վերաբերում է պլաններին, Ա. Ոսկանյանը նշեց, որ այն գումարներով, որ իրենք կստանան «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի կողմից, նախատեսում են անցկացնել տարբեր թեմաներով սեմինարներ, թրենինգներ և կլոր սեղաններ, որոնք վերաբերելու են ոչ միայն կալանավայրերին, այլև նախկին գերիներին ու նրանց ընտանիքի անդամներին: Նպատակը բազմակողմանի վերականգնողական օգնության տրամադրումն է: Ա. Ոսկանյանը նշեց նաև, որ անցյալ տարվա վերջին իրենք դիմել են ԼՂՀ իշխանություններին՝ խնդրանքով, որ իրենց ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերվի, և հիմա սպասում են արդյունքներին: Հատուկ ուզում ենք նշել, որ Ա. Ոսկանյանի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ այսօր ԼՂՀ կալանավայրերում պահվող բոլոր կալանավորները ազգությամբ հայեր են:
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ Լույս է տեսել Աշոտ Պետրոսյանի «Արթուր Մկրտչյան» գիրքը՝ նվիրված ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ Արթուր Ասլանի Մկրտչյանի կենսագործունեությանը (հրատարակվել է Ա. Մկրտչյանի զինակից ընկերների հովանավորությամբ): Գրքում, որի գրախոսներն են Շահեն Մկրտչյանն ու Սուրեն Գրիգորը, հեղինակը ձգտել է փաստագրական նյութերի և հարցազրույցների միջոցով առավել ամբողջական ներկայացնել ազգային-ազատագրական պայքարի նվիրյալի, պետական և քաղաքական գործչի կյանքի և գործունեության բոլոր շրջանները՝ արժեվորելով նրա դերը հայոց պետականության վերականգնման գործում:
կուսակցական
ԵՎՍ ՄԵԿ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՐՑԱԽԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԱՇՏՈՒՄ Արարատ Վանոյի Պետրոսյանը ծնվել է 1955 թվականին, Ստեփանակերտում: 1981 թ. ընդունվել է Երեւանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական բաժինը: Ավարտելուց հետո, 1987 թվականից էկոնոմիկայի գծով վերապատրաստման դասընթացներ է անցել նույն ինստիտուտում: Արցախյան շարժմանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել: Իր լուման է ներդրել ինքնապաշտպանական ջոկատների կազմավորման գործում, եւ դրանցից մեկում մասնակցել է պատերազմական գործողություններին: 92-ի օգոստոսին Ա. Պետրոսյանի նախաձեռնությամբ ԼՂՀ ՊԲ հակաօդային պաշտպանությունում կազմավորվել է մի ջոկատ՝ ոչնչացված ինքնաթիռների եւ ուղղաթիռների որոնման նպատակով: Այնուհետեւ նա եղել է ՊԲ հրետանու մարտկոցի, ապա՝ վաշտի հրամանատար: 2000 թ. խորհրդարանական ընտրություններում առաջադրել է իր թեկնածությունը եւ ընտրվել ԼՂՀ երրորդ գումարման ԱԺ պատգամավոր: Մինչ այսօր ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության եւ օրինականության հարցերի մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահն է: 2005 թ. հունվարի 14-ին տեղի ունեցավ «Մեր տունը Հայաստանն է» կուսակցության հիմնադիր համագումարը, որի ղեկավար ընտրվեց նախաձեռնող խմբի անդամ, ԱԺ պատգամավոր Արարատ Պետրոսյանը: - Պարոն Պետրոսյան, ի՞նչ հանգամանքներով էր թելադրված կուսակցության ստեղծումը: Ո՞րն է նրա գաղափարական հիմքը: - Հիմնադրել ենք համազգային նշանակության ժողովրդավարական կուսակցություն: Մեր հիմնական ու գլխավոր նպատակն է՝ պաշտպանել արդարությունը հանրապետությունում: Իսկ կուսակցության անունն ինքնին հուշում է, որ Արցախի վերջնական նպատակն ենք համարում միացյալ Հայաստանի կազմում լինելը: Չմոռանանք, որ պատմական Արցախը եղել է Հայաստանի տասերորդ նահանգը: Որպես հայ՝ ցանկանում եմ տեսնել Մեծ Հայաստանը: - Բացի նրանից, որ կուսակցության հիմնական խնդիրը ազգի միավորումն է համազգային գաղափարների շուրջ, ուրիշ ի՞նչ առաջնահերթ ուղղություններ եք մշակել կուսակցության ծրագրում, որոնք այսօր առավել կարեւոր ու ընդունելի են մեր ժողովրդի համար: - Կուսակցության գործունեության սկզբունքների եւ նպատակների շարքում մատնանշել ենք բնակչության սոցիալական դրության շեշտակի բարելավման, օրենքի գերակայության, ազգային եւ պետական շահերի առավել լրիվ հաշվառման խնդիրները: Մենք կարեւորում ենք իշխանության երեք ճյուղերի տարանջատման, ուժեղացման, այդ նպատակով անհրաժեշտ հակակշիռների ու փոխադարձ վերահսկողության մեխանիզմների անհրաժեշտությունը: Ժողովրդավարության ու ազատականացման գաղափարները լինելու են մեր կուսակցության գործունեության հիմքում: Ծրագրային կարեւոր դրույթների շարքում կմատնանշեի նաեւ ԼՂՀ-ի եւ Սփյուռքի միջեւ երկքաղաքացիության ինստիտուտի հաստատումը, ըստ որում՝ այդ սկզբունքը պիտի ենթադրի նաեւ պարտականությունների ստանձնում եւ կատարում: Եվ առաջին հերթին՝ հայոց զինված ուժերում ծառայություն: Գերակա խնդիրներից մեկը մեր ընդհանուր տան՝ Հայաստանի ռազմաարդյունաբերական համալիրի անշեղ զարգացումն է: - Քաղաքական դաշտում ի՞նչ դիրք եք գրավելու. իշխանամե՞տ եք, թե՞ ընդդիմադիր: - Մեր կուսակցությունն իշխանությունների կողքին չեմ տեսնում: Քանի որ ես կրում եմ ժողովրդի ընտրյալի կոչումը, ուստիեւ, իմ գլխավոր խնդիրն եմ համարում նրա իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունը, որոնք այսօր ոտնահարված են: Իմ խորին համոզմամբ՝ մեր գոյամարտի նահատակների ու հաշմանդամների նկատմամբ չկա այն պատշաճ ուշադրությունը, որին նրանք արժանի են: Հարկ եմ համարում նշել մի դեպք, որը կատարվել է Քաշաթաղում: Չորս երեխաների հայրը, որ նաեւ Արցախյան պատերազմի մասնակից էր, սպանվել է հանցագործի ձեռքով: Վերջինս ընդամենը վեց ամիս է կրել պատիժը, չգիտես ո՞ր օրենքով է չորս երեխաներին որբ թողած մարդասպանն այսօր վայելում ազատությունը: Կրկնում եմ՝ մեր ժողովրդի սոցիալական խնդիրները, նրանց ոտնահարված իրավունքների վերականգնումը մշտապես լինելու են մեր ուշադրության կենտրոնում: Արցախցին չպետք է աղբանոցում հաց փնտրի, դա մեր նկարագրին անհարիր է: Նա պետք է պաշտպանված լինի պետության կողմից, որպեսզի ինքն էլ հայրենիքը պաշտպանի: Արցախյան գոյամարտի մասնակիցների մի զգալի մասն այսօր գործազուրկ է, առօրյա հոգսերի տակ կքած: Իմիջիայլոց, այդ խավից բավական ներկայացուցիչներ ունենք կուսակցության շարքերում: Այդ մարդկանց հարկավոր է օգնել, գործնական քայլեր ձեռնարկել նրանց խնդիրների լուծման ուղղությամբ: Մի խոսքով՝ ձգտելու ենք լուծել նման խնդիրները՝ համախոհների հետ միասին: - Ի դեպ, սոցիալական ինչպիսի՞ հենարան ունեք, ովքե՞ր են ընդգրկվել ձեր շարքերում, ստեղծո՞ւմ եք ճյուղային կազմակերպություններ հանրապետության շրջաններում: - Մեր համակիրները մեծամասամբ միջին խավի ներկայացուցիչներ են: Ցանկացողների համար կուսակցության դռները բաց են: Ներկա դրությամբ ճյուղային կազմակերպություններ ենք հիմնադրում Մարտակերտի, Մարտունու, Հադրութի, Ասկերանի եւ Շուշիի շրջաններում, մտադիր ենք ընդգրկել նաեւ Քաշաթաղի ու Քարվաճառի շրջանները: Մեր ձայնը հասցնելու ենք Արցախի ամենածայրամասային գյուղերի բնակչությանը: Ինչքան մեծ լինի մեր «բանակը», պարզ է՝ համատեղ ավելի հեշտ կլուծվեն հարցերը: - Առջեւում խորհրդարանական ընտրություններն են: Բնականաբար, ակնկալվում է նաեւ նորաստեղծ կուսակցության մասնակցությունը: - Դա մեր ամենաառաջին խնդիրը չէ, սակայն, ինչ խոսք, պայքարելու ենք պատգամավորական տեղերի համար, որպեսզի կարողանանք երկրի բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնում արծարծել մեզ հուզող հիմնահարցերը: - Դրա հետ կապված եւս մեկ հարց. ընտրարշավին մասնակցելու համար կուսակցությունը կամ պետք է ունենա իր սեփական ֆինանսական միջոցները, կամ, հակառակ պարագայում, կախվածության մեջ կընկնի գործող իշխանություններից: - Մեր շարքերում կան այնպիսի անձինք, ովքեր ի վիճակի են նյութա-ֆինանսապես աջակցելու կազմակերպությանը: Աջակիցներ ունենք նաեւ Սփյուռքում: Ուրեմն՝ կախված չենք լինի: - Թերթի միջոցով ի՞նչ կուզենայիք փոխանցել ընթերցողներին: - Կոչ եմ անում բոլորին՝ պաշտպանել արդարությունը թե° գործարար ոլորտում, թե° քաղաքական դաշտում եւ թե° առօրյա կյանքում: Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ
«ՇԱՐԺՈՒՄ-88» ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Ս.թ. հունվարի 22-ին կայացել է «Շարժում-88» կուսակցության հիմնադիր համագումարը, ինչը նշանակում է, որ «Շարժում-88» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության հիմքի վրա ստեղծվում է կուսակցություն: Հանրությանը տեղեկացնելով, որ այս քայլը կատարվել է ԼՂՀ առկա օրենսդրական դաշտի պահանջներին համահունչ, միևնույն ժամանակ հավաստիացնում ենք, որ հաստատակամորեն ձգտելու ենք պահպանել հասարակական-քաղաքական շարժման հիմնական առաքելությունը, այն է՝ հանրության առողջ ուժերի համախմբման հիմնական առանցքի դերակատարությունը: Եւս մեկ անգամ ընդգծելով, որ արցախյան հանրությունն այսօր համակարգային լուրջ փոփոխությունների, սոցիալ-տնտեսական վիճակի և առկա բարոյա-հոգեբանական մթնոլորտի առողջացման հրամայականի առջև է կանգնած, հավաստիացնում ենք, որ հավատարիմ ենք մնում որդեգրած սկզբունքներին և երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքին ամենաակտիվ մասնակցությամբ ամեն ինչ անելու ենք նախանշված նպատակներին հասնելու համար: «Շարժում-88» կուսակցության հիմնական նպատակներն են. -ԼՂՀ անկախ պետության կառուցում՝ միտված վերջնական նպատակի՝ անկախ ու միացյալ Հայաստանի կայացմանը, Արցախ-Հայաստան-Սփյուռք եռամիասնության ամրապնդում. -բոլոր ուղղություններով (տնտեսական, կրթական, մշակութային, ռազմական, սոցիալական եւ այլն) ԼՂՀ անվտանգության երաշխիքների շարունակական ապահովում. -իշխանության թեւերի հստակ տարանջատում՝ փոխադարձ զսպումների եւ հակակշիռների ներդրմամբ՝ ղեկավարման լիարժեք կիսանախագահական հանրապետության կառուցում. -խոսքի ազատության և չորրորդ իշխանության կայացման իրական նախադրյալների ստեղծում. -մարդու հիմնարար ազատությունների գերակայության ապահովում, քաղաքացու իրավունքների պաշտպանություն, քաղաքացիական հասարակության, իրավական պետության կայացում. -Հայ Առաքելական եկեղեցու՝ որպես հայ ժողովրդի ազգային եկեղեցու, նրա հոգևոր կյանքի շինության ու ազգապահպանման կարևոր պատվարի, դերի ամրապնդում. -սոցիալական ուղղվածության մրցունակ շուկայական տնտեսության կայացում՝ պետության կարգավորիչ դերի վերաիմաստավորմամբ. -տեղական ինքնակառավարման համակարգի լիիրավ կայացում, կառավարման գործառույթների ողջամիտ ապակենտրոնացում. -պայքար համակարգային կոռուպցիայի եւ ստվերային տնտեսության դեմ. -սոցիալական արդարության հաստատում և անապահով խավերի պաշտպանություն: Այս նպատակներին հասնելու համար ակնկալում ենք արցախյան հանրության և բոլոր առողջ ուժերի աջակցությունը, համոզված լինելով, որ միայն համատեղ ջանքերով կարող ենք երկիրը դուրս բերել ստեղծված իրավիճակից: ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿՈՆՍՈՒԼՏԱՑԻԱՆԵՐ Հունվարի 24-ին կայացել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության արցախյան կառույցի և «Շարժում-88» կուսակցության ղեկավարության հանդիպում: Խնդրո առարկան քաղաքական իրավիճակի վերլուծությունն էր և երկու ազդեցիկ քաղաքական ուժերի համագործակցության հեռանկարները: Սեփ. լրատվ.
ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒՄ Է ԷԼԻԶԱԲԵԹ ՋՈՆՍԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Ինչպես «Ապառաժ»-ի թղթակցին ասել է ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցիչ Գրիշա Հայրապետյանը, ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեն ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսի Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ հայտարարությունը բնութագրել է որպես “խաղաղարար գործընթացի համար խիստ վնասարար”: Նա զարմանք է հայտնել այն հանգամանքով, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականը “մեկ հարթության վրա, մեկ փաթեթի մեջ է դրել նախկին ԽՍՀՄ տարածքում ձեւավորված 4 նորանկախ պետությունները, որոնց շարքում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը յուրահատուկ եւ բոլորից տարբերվող կարգավիճակ ունի”: Գրիշա Հայրապետյանը ընդգծել է, որ Էլիզաբեթ Ջոնսի հայտարարությունը հակասում է ԱՄՆ բարձրաստիճան մի շարք այլ պաշտոնյաների՝ նախկինում բազմիցս ընդգծված այն պնդումներին, որ Լեռնային Ղարաբաղում ժողովրդավարության զարգացումը զգալիորեն առաջ է անցել Ադրբեջանում առայսօր առկա մենատիրական կարգերից: Արցախի ժողովրդին եւ քաղաքական ուժերին հաջողվել է ստեղծել ժողովրդավարության ավելի սահուն առաջընթացի համակարգ, որի հետագա զարգացմանը նպաստելու համար խիստ անհրաժեշտ է ԼՂՀ ճանաչումը միջազգային հանրության կողմից: «Ապառաժ» թերթի թղթակցին տված այն հարցին, թե ինչպիսի դիրքորոշում ունի Դաշնակցության Արցախի կազմակերպությունն Էլիզաբեթ Ջոնսի այն պնդումին, թե «Հենց Ռուսաստանի շահերից է բխում այդ տարածաշրջաններում, լինի դա Մերձդնեստրը, Աբխազիան, Հարավային Օսիան կամ Լեռնային Ղարաբաղը, հաստատվեն կայունություն, վերջ տրվի կոռուպցիային եւ հեռացվեն իշխանության գտնվող քրեածին անջատողականները», նա պատասխանել է, որ յուրաքանչյուր երկրի իշխանափոխության հարցը` տվյալ երկրի քաղաքացիների ներքին խնդիրն է, եւ միայն ազգաբնակչությունն է, որ իրավունք ունի որոշելու դրա անհրաժեշտությունը, եւ այն իրականացնելու ազատ ընտրությունների միջոցով: Նա ավելացրել է նաեւ, որ վերջին տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ Արցախի ժողովուրդը եւ գործող քաղաքական ուժերը ի վիճակի են ինքնուրույն ապահովել ազատ ընտրելու եւ անհրաժեշտության դեպքում՝ ընտրությունների միջոցով իշխանություն փոխելու իրենց կարողությունն ու կամքը: ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեի կարծիքով, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի պնդումները եւ, մանավանդ, դրանց պարզաբանումներին ուղղված ԱՄՆ պետքարտուղարության հայտարարությունը, նաեւ ահազանգում է ԼՂՀ քաղաքական ղեկավարությանը ավելի ակտիվացնելու իր արտաքին քաղաքական գործունեությունը, արտերկրում ԼՂՀ ներկայացուցչությունների աշխատանքը նոր, պատշաճ մակարդակի վրա դնելու անհրաժեշտության մասին:
դատական ԴԱՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՁԳՁԳՎՈՒՄ Է Մեր թերթի նախորդ համարում հրապարակել էինք տեղեկատվություն, որն արտատպություն էր «Առավոտ» թերթից, մեր հանրապետության տարածքում կատարված մի զինվորական հանցագործության մասին: 2003 թվականի դեկտեմբերին անհայտ անձինք սպանել են ԼՂՀ ՊԲ Մատաղիսի զորամասի զինծառայողներ Հովսեփ Մկրտումյանին եւ Ռոման Եղիազարյանին, եւ ապա՝ նրանց դիակները նետել ջրամբար: Սույն հանցագործությանն առնչվող որեւէ տեղեկատվություն չի հրապարակվել արցախյան լրատվամիջոցներով: Մենք դիմել ենք դատաքննության մեջ ներգրավված զինդատախազ, Ասկերանի կայազորի զինվորական դատախազի տեղակալ Աշոտ Ապրեսյանին՝ գործի մանրամասներին իրազեկվելու ակնկալիքով: Սակայն նա մեզ տրամադրել է բավական սուղ տեղեկատվություն՝ պատճառաբանելով, որ քանի դեռ ավարտված չէ դատաքննությունը՝ ինքը չի կարող որեւէ տեսակետ ներկայացնել հանրությանը: Նույնը մենք լսեցինք դատաքննությունը վարող՝ Սյունիքի առաջին ատյանի դատավոր Վ. Մանասարյանից: Ըստ Ա. Ապրեսյանից ստացված տեղեկությունների՝ մեղադրանք է ներկայացված թիվ 33651 զորամասի ժամկետային զինծառայողներ Մուսա Սերոբյանին, Արայիկ Զալյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին, հինգերորդ, յոթերորդ եւ տասերորդ կետերով: Նշենք, որ քրօրի 104-րդ հոդվածը կիրառվում է դիտավորյալ սպանությունների դեպքում, երկրորդ մասի առաջին կետը՝ սպանություն, որը կատարվել է երկու կամ ավելի անձանց կողմից, հինգերորդը՝ կատարվել է առանձին դաժանությամբ, յոթերորդը՝ մի խումբ անձանց կողմից, տասերորդը՝ սպանությունը կատարվել է խուլիգանական դրդումներով: Մեղադրանք է ներկայացված նաեւ Ղեւոնդ Եգորյանին՝ ՀՀ քրօրի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասի առաջին կետով, Վահե Հովհաննիսյանին՝ ՀՀ քրօրի 38-359-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին կետով եւ 375-րդ հոդվածի առաջին մասով: Երվանդ Պետրոսյանը մեղադրվում է ՀՀ քրօրի 38-359-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին կետով եւ 375-րդ հոդվածի առաջին մասով: Քրօրի 359-րդ հոդվածը վերաբերում է զինծառայողների փոխհարաբերությունների կանոնագրքային կանոնների խախտումներին, իսկ 375-րդ հոդվածը՝ պետի կողմից պաշտոնական լիազորությունների սահմանն անցնելուն: Գործն ուղարկվել է Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարան: Դատական քննությունն սկսվել է 2004-ի նոյեմբերի 24-ին, Ստեփանակերտի նստավայրում՝ Վ. Մանասարյանի նախագահությամբ: Հարցաքննվել են գործով տուժողները, ինչպես նաեւ տուժող Ռոման Եղիազարյանի իրավահաջորդ, նրա հորեղբայր Արթուր Եղիազարյանը: Նրան տրվելիք հարցերը ձեւակերպելու եւ նախապատրաստելու համար ամբաստանյալներ Սարգսյանի, Սերոբյանի եւ Զալյանի պաշտպաններ Զ. Փոստանջյանը, Ա. Աթոյանը եւ Վ. Սահակյանը հանդես են եկել միջնորդությամբ՝ դատական քննությունը հետաձգելու մասին: Վերջինս նշանակվել է 2004-ի դեկտեմբերի 10-ին: Դատապաշտպանները, Ա. Ապրեսյանի տեղեկություններով, դեկտեմբերի 10-15-ը դատական նիստին չեն ներկայացել: Նրանք դիմում- բողոքով դիմել են դատարան՝ դատաքննությունը Ստեփանակերտ քաղաքից Երեւան տեղափոխելու հարցով, սակայն դատարանն այն մերժել է: Դատապաշտպանների չներկայանալու պատճառով դատաքննությունը հետաձգվել է ու նշանակվել 2005 թ. հունվարի 10-ին: Փաստաբաններն այդ օրն էլ չներկայացան դատական նիստին: Փոստով նրանք ուղարկել են իրենց միջնորդությունը՝ գործի դատաքննությունը Երեւան տեղափոխելու մասին, որը, սակայն, նորից է մերժվել դատարանի կողմից: Հերթական դատական նիստը, որ նշանակված է եղել հունվարի 18-ին, դարձյալ չի կայացել փաստաբանների բացակայության պատճառով: Քրեական դատավարության օրենսգրքի 304 հոդվածի հիմքով դատաքննությունը նորից է հետաձգվել ու նշանակվել փետրվարի 7-ին: Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ
«ԿԵՑՑԵ ՄԵՐ ԴԱՏԱՐԱՆԸ՝ ԱՇԽԱՐՀԻ ԱՄԵՆԱՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ». «Մի° դատիր, որ չդատվես»: Աստվածաշնչյան այս պատվիրանը չի վերաբերվում միայն դատավորներին՝ հակառակ դեպքում թոշակի անցնելուց հետո էլ պիտի սկսեին նրանց դատել: Երևի թե վերջիններիս համար այս պատվիրանը կարելի է ձևափոխել այսպես՝ «Այնպես դատիր, որ չդատվես»: Սա իմիջիայլոց, իսկ ընթերցողների ուշադրությունը ուզում ենք հրավիրել 2004 թվականի ընթացքում կատարված երկու հանցագործությունների վրա: Առաջինը Ստեփանակերտի թիվ 9 միջն. դպրոցում անչափահասի կողմից կատարված հայտնի սպանության դեպքն է, երկրորդ հանցագործությունը ևս կատարվել է անչափահասի կողմից, ընդ որում, տուժող կողմը վերջինիս տատն ու մորեղբայրն են, որոնց բնակարանից էլ նա հափշտակել է կանխիկ գումար և ոսկյա զարդեր՝ 312 հազար 250 դրամ ընդհանուր արժողությամբ: Թվում է՝ ծանրության աստիճանով իրարից շատ տարբեր երկու հանցագործություններ են, որոնց համար նշանակված պատիժը ևս պիտի տարբեր լինի: Սակայն մեղադրող կողմը ի դեմս դատախազ Յուրի Սահակյանի, առաջին դեպքում մեղադրյալի համար պահանջել է 3 տարի ազատազրկում (նվազագույն պատիժ), իսկ երկրորդ դեպքում՝ 2 տարի ազատազրկում: Առաջին ատյանի դատարանը երկու դեպքերում էլ բավարարել էր դատախազի պահանջը: Սակայն առաջին հանցագործության հետևանքով սպանված անչափահասի հոր և երկրորդ հանցագործությունը կատարած անչափահասի օրինական ներկայացուցչի՝ մոր բողոքների հիման վրա, այս երկու գործերը վերանայվել են վերաքննիչ դատարանում՝ երկու դեպքում էլ դատավոր Շուրա Օհանյանի նախագահությամբ: Դատավորը փոխել է երկու պատիժներն էլ՝ առաջին անչափահասի պատիժը 3-ից դարձնելով 6 տարի ազատազրկում, երկրորդ անչափահասին էլ նշանակելով 2 տարի պայմանական ազատազրկում: Առաջին հանցագործության գործով անչափահասի դատապաշտպանն ու դատախազը դիմել են գերագույն դատարան, որը անփոփոխ է թողել վերաքննիչ ատյանի որոշումը: Ինչո՞ւ երկու տարբեր թվացող հանցագործություններում այդպես էլ չհամընկան դատախազի և դատավորի կարծիքները: Նախ, ինչո՞ւ սպանություն կատարած անչափահասի համար պարոն Սահակյանը պահանջեց ընդամենը երեք տարի: «Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ անչափահասը սպանության պահին եղել է աֆեկտի վիճակում՝ ես պահանջել եմ 3 տարվա ազատազրկում»,- ասում է նա: «Գործով, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով անառարկելիորեն հաստատված է, որ տուժածն ամբաստանյալի նկատմամբ չի կիրառել որևէ գործողություն՝ հակաիրավական, հակաբարոյական, այլ հաստատված է,- ասում է դատավոր Շուրա Օհանյանը,- որ ամբաստանյալի գործողությունների նպատակաուղղվածությունը՝ գրպանում դանակ պահելը, վեճի ժամանակ աննկատ գրպանից հանելը, ձախ կրծքավանդակին կյանքի համար կենսական մարմին՝ սրտին դանակով ներթափանցելը՝ մահացու վնասվածք հասցնելը վկայում են ապօրինաբար ամբաստանյալի տուժածին կյանքից զրկելու նրա մտադրության մասին: Մեր փորձագետները, որոնց թվում փորձագետ, հոգեբան Ա. Մխիթարյանը, հաստատել են, որ ամբաստանյալը սպանության պահին հոգեկան հուզմունքի մեջ չէր գտնվում»: «Այստեղ փորձագետները եկել են այն եզրակացության,-շարունակում է դատախազը,- որ անչափահասը եղել է սթափ վիճակում: Հետագայում դատարանում պարզվել է, որ փորձագետների տված եզրակացությունները անհիմն են. ստորագրած երեք փորձագետներից մեկն ընդհանրապես չի մասնակցել փորձաքննությանը, մյուսն էլ մասնակցելու համապատասխան թույլտվություն չի ունեցել: Դատարանը ստիպված լրացուցիչ փորձաքննություն է նշանակել Երևանում, որն անց են կացրել 4 մասնագետներ, որոնց թվում՝ հայտնի Էլդա Գրինը: Երևանում կատարած փորձաքննությունը ցույց է տվել, որ անչափահասը սպանությունը կատարել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում: Անչափահասի նկատմամբ կատարվել է բռնություն և դա ապացուցված է: Այդ պատճառով էլ գործը վերաորակավորել ենք 105-րդ հոդվածով՝ 3 տարի ազատազրկում, իսկ մնացած հինգ հոգին, որ բռնության են ենթարկել նրան՝ խուլիգանության համար ենթարկվել են քրեական պատասխանատվության: Բայց, հաշվի առնելով նրանց տարիքը, պատիժը նշանակվել է պայմանական»: «Եթե տուժողը գործադրում է բռնություն,- ասում է դատավոր Օհանյանը,- ծաղրուծանակի է ենթարկում, կատարում է հակաբարոյական գործողություններ, ինչպես նաև տուժողի կատարած հակաիրավական և հակաբարոյական վարքագծի կապակցությամբ առաջ եկած ծանր հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեվիճակը կոչվում է աֆեկտ: Նույնիսկ եթե աֆեկտ լինի էլ, բայց տուժողն այդ աֆեկտի պատճառ չի հանդիսացել, ուրեմն չի կարելի համարել, որ սպանությունը կատարվել է աֆեկտի վիճակում: Մյուս հինգ անչափահասների, որոնք մասնակցել են կռվին, տված ցուցմունքների համաձայն տուժողը կռվին չի մասնակցել, այսինքն ոչ մի գործողություն չի կատարել, որը կարող էր հանդիսանալ աֆեկտի պատճառ»: «Երբ դպրոցում աշակերտներին առաջարկել են ազատ թեմայով շարադրություն գրել հերոսների մասին, - շարունակում է դատախազը,-դատապարտյալն առաջարկել էր գրել շարադրություն իրենց դասարանի հերոսների մասին, և շարադրության մեջ վիրավորել է դասարանի երկու աղջիկների: Հետո, սակայն, ներողություն է խնդրել իր արարքի համար, ասելով, որ դա ընդամենը կատակ է եղել: Սակայն իրենց դասարանցի մեկ ուրիշ տղա հավաքում է 7-8 հոգու, որոնց մեջ նաև այդ աղջիկներից մեկի եղբայրը, կանչում են այդ տղային՝ հարաբերություններ պարզելու: Վերջինս կրկին ներողություն է խնդրում: Եվ այսպես, 3 դասամիջոցների ընթացքում նրան անընդհատ հրավիրում են՝ ծեծում, հայհոյում, բռնություն գործադրում: Չորրորդ անգամ նույնպես հրավիրում են նրան դպրոցի բակում գտնվող զուգարանի մոտ՝ էլի հայհոյում, հարվածներ հասցնում: Եվ չնայած այն բանին, որ նա ներողություն է խնդրում՝ վերջիններս շարունակում են հայհոյել նրան, որին էլ ինքը պատասխանում է: Այդ պահին է, որ կռվի հետ բացարձակապես կապ չունեցող մի տղա, որի մայրը նոր էր մահացել, մոտենում է և հարցնում՝ այդ ինձ էլ է վերաբերվու՞մ, սա էլ պատասխանում է՝ բոլորին, դուք ինձ եք հայհոյում, ես էլ՝ ձեզ: Սա մոտենում է և հարվածում այդ տղային, վերջինս էլ հանում է դանակը ու...ինքն ասում է, որ չի հիշում, թե ինչպես է ստացվել: Ասում է, որ մտածել է, թե այն տղաներից մեկին է հարվածել... Հետագայում մեղայականով ներկայանում է ոստիկանություն, հայտնում, որ մարդ է սպանել, սակայն չի էլ իմանում, թե ում է սպանել, և երբ իմանում է՝ ում, ինքն էլ ապշում է, ասում է՝ ինչո՞ւ պիտի նրան սպանեի, ի՞նչ պատճառով»: «Ինչ վերաբերում է տուժածի կողմից ամբաստանյալին, որպես պատասխան իր մոր հասցեին անցենզուր հայհոյանքներին,- ասում է Շուրա Օհանյանը,- ապա թե° նախաքննության, և թե° հետաքննության ընթացքում այն չի դիտարկվել որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողություն, այն դիտվել է որպես իրավաչափ գործողություն իր մահացած մոր հասցեին տված անցենզուր հայհոյանքի պատասխան և երևի թե նման հանգամանքը պետք էր հոգեկան հուզմունք առաջացներ տուժողի մոտ, այլ ոչ թե ամբաստանյալի»: «Վերաքննիչ ատյանում գտել են, որ վերաորակավորումը ճիշտ չէ՝ միաժամանակ անուշադրության մատնելով փորձագետների տված եզրակացությունն ու գործում եղած նյութերը,-ասում է դատախազը,- իսկ մնացած 5 հոգուն ազատել են քրեական պատասխանատվությունից. ստացվում է այն 5 հոգուն՝ ոչինչ, իսկ այս մեկին՝ առավելագույն պատիժ: Իմ անձնական կարծիքն այն է, որ վճիռն օբյեկտիվ չէ»: Իսկ գողության համար ինչո՞ւ է դատախազը պահանջել 2 տարի: «Գողության դեպքում,- շարունակում է դատախազը,- անչափահասին մեղադրանք է առաջադրվել 177 հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով՝ հափշտակություն՝ ապօրինի կերպով բնակարան մուտք գործելով: Նշանակություն չունի, թե այդ բնակարանը իր հարազատների բնակարանն է, թե ուրիշների: Կա օրենք, կա բողոք, որի հիման վրա էլ հարուցվել է քրեական գործ, որն իր լուծումը պիտի ստանա դատարանում: Ճիշտ է, անչափահասն ինքն ասում է, որ զղջում է, սակայն նույն ինքը մի քանի անգամ փոխել է իր ցուցմունքները՝ մեկ նշելով, որ նախօրոք իմացել է, որ տանը մարդ չի լինելու, մեկ էլ՝ որ պատահաբար է այնտեղ գնացել՝ ֆիլմ նայելու: Մինչդեռ նա 15 րոպեի ընթացքում է կատարել այդ գողությունը, և ես որպես մեղադրող գտել եմ, որ նա արժանի է ռեալ պատժի, որն էլ նշանակվել էր առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ երկու տարի ազատազրկում»: «Կատարվել է հանցագործություն անչափահասի կողմից,- ասում է դատավորը,- նրա օրինական ներկայացուցչի՝ մոր բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանը հանգել է այն կարծիքին, որ անչափահասի նկատմամբ կարելի է սահմանել պայմանական պատիժ»: «Թե հետագայում այդ անչափահասի ճակատագիրն ինչպիսին կլինի՝ կապրենք, կտեսնենք»,- ամփոփում է դատախազը: Մի խոսքով, սպանություն կատարած անչափահասը ենթարկվել է 6 տարի ազատազրկման, գողություն կատարած անչափահասը՝ 2 տարի պայմանական ազատազրկման: Մեկ հանգամանք ևս՝ դատախազ Յուրա Սահակյանի մեզ հաղորդած տվյալներով՝ 2004 թվականի ընթացքում անչափահասների կողմից կատարվել են ավելի շատ հանցագործություններ, քան նախորդ տարիներին: Դրանք հիմնականում գողության և խուլիգանության դեպքեր են, ինչպես նաև՝ սպանության եզակի դեպք: Դատախազի խոսքերով, հնարավորության դեպքում, նրանց մեծ մասի համար սահմանվել են պայմանական պատիժներ: Ասում են՝ եթե բոլորը միատեսակ են մտածում, ուրեմն՝ ոչ ոք չի մտածում: Այն, որ դատարանն ու դատախազությունն ունեն տարբեր կարծիքներ, հույս է ներշնչում, որ մեր դատական համակարգում ի վերջո սկսվում են տեսանելի, և, ամենակարևորը, դրական փոփոխություններ կատարվել, որ դատական համակարգը կայանում է որպես ինքնուրույն ու անկախ մարմին: Ու տա Աստված, որ գան ժամանակներ, երբ հոդվածիս վերնագիրը կընդունվի ամենայն լրջությամբ, իսկ մեր դատարանում ընդունվող բոլոր վճիռներն, իսկապես, կլինեն ամենաարդարն ու ամենամարդասիրականը: Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ
անդրադարձ ԼՂՀ ԿԱՅԱՑՄԱՆՆ ՈՒ ՃԱՆԱՉՄԱՆԸ ԽՈՉԸՆԴՈՏՈՒՄ ԵՆ ԼՂՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Տասը տարի առաջ երևի կարողանային ինձ համոզել, որ Լեռնային Ղարաբաղի՝ որպես պետության կայացմանն ու միջազգային ճանաչմանը խոչընդոտում են ադրբեջանցիները: Սակայն տարիներ հետո հետագա իրողություններն այլ բան են ապացուցում. այդ ամենի մեղավորը ԼՂՀ իշխանություններն են: Առաջին կասկածը ծնվեց այն ժամանակ, երբ ԼՂՀ առաջին խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ պրն Լ. Մելիք-Շահնազարյանը, վերադառնալով հարավամերիկյան գործուղումից, տարբեր լրատվամիջոցներով հայտարարեց, թե Ուրուգվայը պատրաստվում է ճանաչել Արցախի անկախությունը (կարծեմ, նա մինչևիսկ ժամկետ էր նշել): Դա առաջին վկայությունն էր առ այն, որ ղարաբաղյան պաշտոնյաները լուրջ չեն վերաբերվում իրենց հակառակորդներին, բայց ամենից առաջ՝ հենց իրենց: Նույնիսկ գերհզոր Գերմանիան ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելուց առաջ նախօրոք հայտարարություններ չէր արել այդ մասին: Սա ընդամենը նախերգանքն էր այն բանի, ինչ հետո պիտի կատարվեր նպատակասլացորեն: Եվ ահա միանգամայն վերջերս ԼՂՀ նախագահն արտաքին գերատեսչության ղեկավար է նշանակում մի մարդու, որի նստավայրը գտնվում է ԼՂՀ սահմաններից դուրս՝ Երևանում: Այսինքն, որքան ինձ հայտնի է, ԼՂՀ ԱԳ նախարարության ողջ անձնակազմը գտնվում, «աշխատում» և աշխատավարձ է ստանում Ստեփանակերտում, իսկ նրա շեֆն իր աշխատակիցներին հեռախոսով ու կապի մյուս միջոցներով ղեկավարելու է Երևանից: Նաև այնտեղ՝ պրն Օսկանյանի հայրական հովանավորության ու փորձառության ներքո է անցկացնելու ԼՂՀ միջազգային ճանաչմանն ուղղված իր բուռն գործունեությունը: Ի դեպ, այստեղ մի հետաքրքիր և օգտակար նրբություն կա. ԼՂՀ ԱԳՆ-ում մի նոր աշխատատեղ էլ է բացվելու՝ ԼՂՀ արտգործնախարարության ցրիչի (կուրիեր) հաստիքը, որպեսզի վերջինս ժամանակին, ամսեամիս Ստեփանակերտից Երևան իր շեֆին հասցնի նախարարական աշխատավարձը, և հաշվապահական ցուցակում անմահացնի նրա ստորագրությունը: Հարց է ծագում. հանուն ինչի՞ է արվում այս ամենը: ԼՂՀ իշխանությունները միաբերան կպատասխանեն. իհարկե, հանուն Արցախի շահերի: Նրանց կարծիքով մինչ այդ հենց հանուն Արցախի շահերի են հնարել պաշտոնական և ոչ պաշտոնական նպատակներով Ղարաբաղ այցելող օտարազգի քաղաքացիների անձնագրերում այցագրային կնիքներ դնելու քաշքշուկը: Մինչդեռ «սեփական անձնագրերում նման կնիք ունենալով՝ այդ մարդիկ շատ լուրջ բարդություններ են ունենում Ադրբեջան այցելելիս» («Դեմո», թիվ 15) և, բնականաբար, այդ մարդիկ այնուհետև հազիվ թե ցանկություն ունենան մեկնելու Ղարաբաղ: Այցագրային կնիքների և Արցախից դուրս նախարարական օֆիս ունենալու միջադեպերը ԼՂՀ իշխանությունների անմտածված գործունեության մեծ շղթայի ընդամենը երկու փոքրիկ օղակներն են, որ բացահայտում են, թե ովքեր են ոտնահարում ԼՂՀ իրական շահերը: Տարիներ շարունակ ապրելով և աշխատելով Մոսկվայում, միայն վերջերս «Դեմո»-ի մի համարում տպագրված հոդվածից իմացա, որ ԼՂՀ-ն ներկայացուցչություններ ունի ոչ միայն Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում և Ամերիկյան աշխարհամասում, այլև Մոսկվայում: Այդ մասին անտեղյակ են նաև իմ գործընկերներն ու բարեկամները: Հետաքրքիր է, Մոսկվայում ինչո՞վ է զբաղվում «ԼՂՀ ներկայացուցիչ» կոչվող այդ պարոնը, և առ այսօր նա ինչ է արել Արցախի համար: Եվ, ամենակարևորը՝ հենց Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունների անգործության և լուռ համաձայնության շնորհիվ է, որ ԼՂՀ-ն դուրս է մնացել բանակցային գործընթացից՝ իր իրավունքները հանձնելով Հայաստանին (Ռ. Քոչարյանին): Ստացվում է, որ իրենց իսկ հանդեպ ԼՂՀ իշխանությունները վարում են երկակի ստանդարտների քաղաքականություն: Երբ խոսքը վերաբերում է այդ երկրի շահերին և դրանից բխող գործողություններին, Արցախի իշխանությունները ձգտում են պատսպարվել խնամակալի (Հայաստանի) թևերի տակ՝ վասալի կարգավիճակով: Իսկ երբ խոսքը վերաբերում է ղեկավարական արտոնություններից լիաբուռն օգտվելուն (արտասահմանյան ուղևորություններ, բարձր աշխատավարձ, անձնական բիզնես և այլն), նրանք ոչ մի քայլ չեն ուզում զիջել իրենց պաշտոնական դիրքից ածանցվող իրավունքները: Երևի ոչ ոք չզարմանա, որ մի օր «հանուն Արցախի շահերի» ԼՂՀ մյուս իշխանավորների օֆիսները հայտնվեն ԼՂՀ ԱԳ նախարարի կողքին՝ Երևանում: Արցախի վերաբնակեցման ձախողված գործը գոնե այդ կերպ տեսանելի պտուղներ կտա: Կարեվորն այն է, որ վերաբնակեցնողը արցախցինե°րն են: Ե՞րբ է ճանաչվելու Արցախը, և ե՞րբ է լուծվելու նրա հարցը: Մինչև Արցախը (իշխանությունները) ինքն իրեն ճանաչի ու հարգի և աշխարհին ներկայանա ոչ թե որպես ՀԱՐՑ, այլ որպես ԵՐԿԻՐ ու ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ:
Գարեգին ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
«ԱՆԿԵՂԾ ԽՈՍՔԸ ՉԻ ՍՊԱՆՈՒՄ» ... Եվ քանի որ այսօր բոլորը չէ, որ կատարում են իրենց քաղաքացիական պարտքը՝ այն է՝ իրերն իրենց անուններով կոչելը կյանքում և թերթերում, հատուկենտ կատարողներին մենք համարում ենք համարձակ: Եվ դա այդպես էլ կա: Անձամբ ես խիզախում եմ համարում «Դեմո» ժողովրդական թերթի նոր տարվա համարում Գեղամ Բաղդասարյանի հեղինակությամբ հրապարակված «Մենախոսությունը տանում է մենության կամ՝ ժողովուրդը լսարան չէ» հոդվածը, որը և մատուցման ձևի թարմությամբ, և կուռ տրամաբանությամբ ու հիմնավոր փաստարկումներով, և լրագրողին վայել քաղաքացիական արիությամբ պարզապես հիացմունք պատճառեց ինձ: Նման հոդվածների մեր տեղական մյուս թերթերում հանդիպելու մասին երազել կարելի է միայն, քանի որ որոշ լրագրողների մեջ պինդ նստած մշտարթուն «ստրուկը» թույլ չի տալիս, որ հեղեղի պես հորդա անկեղծ խոսքը, որի ուժն անգնահատելի է հասարակական կարծիք ձևավորելու և մեր նորանկախ պետության մեջ տեղ գտած արատավոր երևույթների դեմ պայքարելու գործում: «Մի վախեցեք կեղծի մասին ճիշտ խոսելուց, նա դրանից կքչանա... անկեղծ խոսքը չի սպանում, փակ խոցեր է միայն բանում»,- սովորեցնում է Պարույր Սևակը: Իսկ «խոցերն» անպայման պիտի բացել, բացել, առանց մորթապաշտորեն երկնչելու, քանի որ, ինչպես գիտենք, երբ խոցը ժամանակին չեն բացում և համապատասխան միջոցներ ձեռնարկում, հետևանքը կործանարար է լինում... Միանգամայն իրավացի են՝ համարակալված բոլոր մտահոգությունները, և մանավանդ «Մտահոգությունները», ուր ասվում է. «Ամերիկա հայտնագործելու նման առկա իրավիճակի մասին խոսելն այնքան էլ արդարացված չէ...»: Դե, իհարկե, կաշառակերությունն ու անօրինությունները՝ օրինականության կուրս հռչակած մեր երկրում ոչ մեկ օրական և ոչ էլ մեկ տարեկան են: Դրանք վաղուց արմատավորված և ներքին կարգով կյանքի նորմա դարձած, մեր կենսակերպում շատ վաղուց իրենց թևերը տարածած երևույթներ են, որոնց դեմ պայքարը պետական մակարդակով այսօր սկսելը պարզապես զարմանալի է: Ինչո՞ւ ենք հապաղել այսքան տարիներ: Մատն ուղիղ խոցի վրա է դրված «Գլխավոր մտահոգություն»-ում, ուր լրագրող Գ. Բաղդասարյանն անվրեպ է նկատում. «Առանց լսելու հավաքվածներին, որ եկել են նաև շրջաններից և եզակի առիթ ունեցել հանդիպելու նրա հետ (ԼՂՀ նախագահի), նա իրենն ասաց ու գնաց (ԼՂՀ նախագահը): Հենց այստեղից էլ, ամենաբարձր մակարդակով, սկսվում է կտրվածությունը ժողովրդից: Մարդկանց ամենաբարձր մակարդակով հասկացնել են տվել, որ նրանց կարծիքը ոչ ոքի չի հետաքրքրում»: Փաստարկումներն, ինչպես տեսնում ենք, անվիճելի են: Եվ վերջապես «Որպես վերջաբան» ենթավերնագրի տակ արված հետևությունը. «Ժողովրդավարությունը, հավանաբար սկսվում է այն ժամանակ, երբ ժողովրդին գոնե լսում են: Ժողովուրդը լսարան չէ»: Առարկությունն առնվազն անհեթեթ կլինի: Ավելի խելամիտը ճիշտ եզրակացություններ անելն է, որից կշահի երկիրը: Անքննադատելի մարդ գոյություն չունի: Երկրի նախագահին նույնպես կարելի է և պետք է քննադատել, մանավանդ այն ժամանակ, երբ նա վարում է երկրի ղեկը, և նա անաչառ քննադատության համար պիտի որ շնորհակալություն հայտնի, ու հաշվի առնի դիտողությունները, ում կողմից էլ դրանք արված լինեն: Սխալը մատնանշողին ոչ թե հալածում, այլ հարգում է ազնիվ հոգին, դրական ղեկավարը, իսկ պատեհապաշտ քծնողին, որի համար գրոշ չարժե երկրի ճակատագիրն ու շահը, պիտի արհամարհել... Չարախնդողներ չարժե փնտրել: Միայն տականքը կամ ցնորվածը կարող է չարախնդալ սեփական երկրի սխալներով: Եթե, այնուամենայնիվ, կան էլ այդպիսիք, ապա ճիշտ է առաջարկում Գ. Բաղդասարյանը, նրանց դեմ պայքարելու ամենաճիշտ միջոցը սխալները կրճատելն է... Սիլվա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
ՄԵԿԸ «ԵԼԵԼ Է ՇԱԼԱԿՆ ԱՇԽԱՐՀԻ», ՄՅՈՒՍԸ «ԱՇԽԱՐՀՆ Է ՇԱԼԱԿԱԾ ՏԱՆՈՒՄ» «...Իրականացվող շուկայական հարաբերությունները նոր խաղի մեջ են ներգրավել ամբողջ հասարակությանը, արժեզրկվում է գրականությունը, կորչում է հետաքրքրությունը գիտության հանդեպ, օր-օրի աճում է գործազրկությունը: Ապրելը դժվարացել է, արտագաղթը՝ շատացել... Օրենսդիրների կողմից գրված օրենքները, կաշառակերության և շվայտության պատճառով, նմանվել են կրկեսային խաղերի, որի հետևանքով շատերը՝ կորցնելով հույսը վաղվա օրվա նկատմամբ, լքում են երկիրը: Այդ վերքի մեջ իր բաժին մեղքն ունի նույն հասարակությունը»: Լ. Մելքոնյան Ես այս հոդվածը պիտի գրեի: Ավելի ճիշտ՝ սկսել էի այն գրել, երբ ձեռքս ընկավ «Դեմո» թերթի թիվ 17 համարը: Ու երբ հասա նույն համարի 3-րդ էջում տպագրված՝ Վարդգես Օվյանի «Ժողովրդավարությունը նշանակովի չի լինում» վերտառությամբ հոդվածին, որոշեցի շարունակել կիսատ թողած հոդվածս: Հոդվածագրի մտահոգության առարկան հետևյալն է. ժողովրդավարության ուղին բռնած երկրում ո՞րն է ճիշտը՝ պետական այրերի, ղեկավար-պաշտոնյաների նշանակո՞ւմը, թե՞ ընտրությունը: Հեղինակն այն եզրահանգմանն է գալիս, որ «ժողովրդավարությունը նշանակովի չի լինում», այն պետք է լինի ընտրովի, միայն թե ընտրողները չսխալվեն իրենց հաշիվներում: «Վերջին տարիներին բազմիցս ականատես ենք դարձել այն ընտրաշոուներին, երբ դատարկամիտ ու մեծագլուխ մեկը մի շիշ ձեթով կամ մի քանի կգ ալյուրով կաշառելով ընտրողին, դառնում է համայնքի ղեկավար կամ հայտնվում խորհրդարանում: Ասել է թե՝ կան մարդիկ կամ շահագրգիռ ուժեր, ովքեր կարողանում են ընտրությունները տանել իրենց ցանկալի սցենարով: Եվ դրա ամենամեծ մեղավորն ու ամենամեծ տուժողն ընտրողն է, ժողովուրդը, որն այնուհետև տարիներ շարունակ ստիպված է լինում շատ թանկ վճարել ընտրապայքարի օրերին ձեռք բերած մի քանի կգ ալյուրի կամ շաքարավազի համար: Իր ձայնը մի շիշ ձեթով վաճառած ընտրողն այնուհետև գործի բերումով, բախվելով արդեն վերադաս դարձած իր «ընտրյալի» չինական պարսպի պես անխոցելի բյուրոկրատական կաբինետին, այն մի շշի հարյուրապատիկն իր քթից է հանում»,- գրում է Վ. Օվյանը: Բարերում, փողոցներում, տարաբնույթ հանդիսությունների ժամանակ, պետական այս կամ այն այրերի հետ հանդիպումներում, ամենուր մարդիկ խոսում-բողոքում են, մատնացույց են անում անարդարությունները, որոնցով լի է մեր շրջապատը, մեր կյանքն ու ապրելակերպը: Մարդկանց մտահոգում է այն, թե ինչպես կարելի է դեռ նոր ժողովրդավարության ուղին բռնած մի փոքրիկ պետության մեջ, գրեթե նույն կրթությամբ ու նույն մակարդակի աշխատողներից մեկին տալ 15-20 հազար, մյուսին՝ 200-250 հազար դրամ աշխատավարձ, թե ինչու իր ողջ գիտակցական կյանքն իր երկրին ու ժողովրդին նվիրած մարդն այսօր ոչ միայն մարդավայել ապրելու, այլև գոյատևելու հնարավորություն չունի, թե ինչու հայրենիքի անկախության ու ազատության պայքարին նվիրված, հազար ու մի դար ու փոսով անցած մարդկանց ընտանիքների մեծ մասը դեռևս շարունակում է հյուղակներում, անհրապույր տնակներում ապրել: Իսկ նրանք, ովքեր արցախյան շարժման ընթացքում նման բան երազել անգամ չէին կարող, այսօր բարձր պաշտոնյաներ են դարձել, բիզնեսով են զբաղվում, տներ ու պալատներ են սարքում, հյուրատներ ու ճաշարաններ, խաղատներ ունեն, թե ինչու բուժսպասարկումը բնակչության մեծ մասի համար անհասանելի է դարձել, թե ինչու ժողովրդի մեծագույն մասը զրկված է շուկա կամ խանութներ «գնալու» հնարավորությունից, թե ովքեր են պատասխանատու օրըստօրե աճող ապրաքների գների համար... Հարցեր ու խնդիրներ: Որ շարունակ մնում են անպատասխան: Շատերից կարելի է լսել, որ օրինախախտները, սովորաբար, իշխանավորներն են լինում և ոչ թե բանվոր-ծառայողը կամ գործազուրկը: Բայց պետք է իմանալ, անհրաժեշտ է վերջապես հասկանալ, որ այս ամենի մեջ մեղքի իր բաժինն ունի ինքը՝ ժողովուրդը, մենք՝ ընտրողներս: Մենք գիտենք, որ նման իրավիճակ ստեղծվում է հիմնականում մեր որոշ հայ իշխանավորների մեղքով, քանզի նրանք ընտրվել կամ նշանակվել են, ինչպես հոդվածագիրն է նշում, հետևյալ սկզբունքով. «Վերադաս մեկի խնամին է, աներձագի բաջանաղը, իր պետի ավագ որդու սիրուհին, ավելի մեծ շեֆի ավտովարորդի զոքանչը կամ թասընկերը, լակեյամիտ դասընկերը, թայֆայակիցը և, սատանան գիտե, թե ինչ՝ բայց ոչ երբեք լավ մասնագետ, լավ մարդ, լավ կադր»: Այսօր 40-45 տարվա ստաժ ունեցող ուսուցիչը, գյուղատնտեսը, բժիշկը, շինարարը կամ ինժեները ստանում են 10 հազարից քիչ ավելի կենսաթոշակ, իսկ ուժային կառույցներում 20-25 տարի աշխատածները՝ մի քանի անգամ ավելի (չենք խոսում վերջիններիս տրվող մնացյալ արտոնությունների մասին): Բայց ովքե՞ր են ընդունել ժողովրդի արդարացի դժգոհության պատճառ հանդիսացող օրենքը: Նրանք, ովքեր օրենսդիրի աստիճանին են հասել մեր իսկ քվեների օգնությամբ: Եվ դժվար է ասել, որ նման ընտրողները գոնե կարո՞ղ են անհրաժեշտ հետևություններ անել ու «հաջորդ ընտրությունների ժամանակ ըստ արժանվույն գնահատել շատ սովորական թվացող իրենց քվեն»: Երկրի տերը ժողովուրդն է, և նրան է վստահված իր իշխանավորներին ընտրելու իրավունքը: Ու պիտի օգտվել այդ իրավունքից: Այնպես անել, որ գոնե ընտրովի մարմիններում աթոռներ զբաղեցնեն ոչ միայն լավ մասնագետներն ու գործնական ընդունակություններով օժտվածները, այլև զուտ մարդկային որակ ունեցողները: Ընտրողներն իրավունք չունեն թույլ տալու, որ «գայլը ոչխարի հովիվ դառնա», իսկ «աղվեսը՝ հավաբնի տնօրեն»: Ընտրողներից շատերը բազմաթիվ անգամ են համոզվել, թե հենց ապագա ընտրյալները որքան խելոք ծրագրեր են կազմում, հանդես գալիս որպես բարեփոխումների կողմնակիցներ, իսկ պաշտոնին տիրանալուց հետո փաստորեն կռիվ են տալիս իրենց դիրքերն ամրապնդելու և դրանից հետո սեփական խնդիրները լուծելու համար՝ ոտնահարելով ցանկացած օրենք ու անցնելով չափավորության բոլոր սահմանները: Եվ նմանների պատճառով են ստվարանում աղքատների շարքերը, փողոցներում շարունակում են մուրալ մերկ ու սոված երեխաները, չի նվազում գործազուրկների, հայրենիքը լքողների թիվը: Ես բոլորովին էլ այն կարծիքին չեմ, թե բոլոր մարդիկ միատեսակ պիտի ապրեն, ունենան նույնատիպ տներ, նույն ընտանեկան բյուջեն կամ բոլորի խոհանոցներից նույն բույրը ելնի: Ոչ, այդպես չի լինում: Հասարակության մեջ պետք է լինեն օրենսդիրներ, հրաման արձակողներ, նաև՝ կառուցապատողներ, հողագործներ, փողոցը մաքրողներ... Եվ նրանք բոլորն էլ օրենքի առաջ պետք է հավասար լինեն: Ուրեմն՝ լինենք զգույշ ու չսխալվենք: Իսկ ցանկության դեպքում կարելի է խուսափել ճակատագրական սխալներից: Դրա վկայությունն էր ստեփանակերտցիների բռնած դիրքորոշումը մայրաքաղաքի քաղաքապետի 2-րդ ընտրությունների (2004թ.) ժամանակ: Ճի՞շտ են վարվել նրանք, թե՞ ոչ՝ ժամանակը ցույց կտա: Կարևորն այն է, որ մարդիկ կարողացել են օգտվել օրենքով իրենց տրված իրավունքից: Այո, ժողովրդավարությունը պետք է լինի ընտրովի: Իսկ ընտրողը սխալվելու իրավունք չունի: Մենք՝ ընտրողներս, պարտավոր ենք այնպես անել, որպեսզի երկրի, ժողովրդի համար անհրաժեշտ բարեփոխումների ծրագրերի իրականացումը դանդաղեցնող կամ արգելակող անհատներն իշխանական աթոռներ չզբաղեցնեն, մեր քվեներով հասնենք նրան, որպեսզի մի բուռ մարդիկ չելնեն շալակն աշխարհի, իսկ բնակչության մեծագույն մասն աշխարհը շալակած տանի, քանի որ, ինչպես մեծ բանաստեղծն է ասել.
Նա,
ով ելել է շալակն աշխարհի... Դավիթ ԻՇԽԱՆՅԱՆ
համ«ազգ»ային ՄԵՐ ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐՈՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՉԻ ԲՆԱԿԵՑՆՈՒՄ ԱԶԱՏԱԳՐՎԱԾ ՇՐՋԱՆՆԵՐԸ, ԱՅԼԵՎ ԻՐ ՓՆԹԻ ՔԱՅԼԵՐՈՎ ՎԱՐԿԱԲԵԿՈՒՄ Է ՎԵՐԱԲՆԱԿԵՑՄԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐԸ Քաղաքական վերլուծաբան Դավիթ Բաբայանը կարծում է, որ ԼՂՀ-ի շուրջ ստեղծված անվտանգության գոտու մի շարք ռազմավարական կարեւորագույն տարածքների բնակեցումը Լեռնային Ղարաբաղի եւ Հայաստանի գոյատեւման եւ ապագա անվտանգ զարգացման խնդիրն է: «Վերոնշյալ ենթատեքստում առանցքային դեր են խաղում Քաշաթաղի (Լաչին) եւ Քարվաճառի (Քելբաջար) շրջանները: Առաջինը Ղարաբաղը եւ Հայաստանը միմյանց կապող օղակն է, երկրորդը՝ երկու հայկական պետությունների ջրային պաշարների դոնորը»,- ասաց ստեփանակերտցի վերլուծաբանը: Հունվարի վերջերին ԵԱՀԿ փաստահավաք առաքելությունը մոնիտորինգ է անցկացնելու ղարաբաղյան ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում, համոզվելու՝ արդյոք Հայաստանը յուրացման եւ բնակեցման պետական քաղաքականությո՞ւն է իրականացնում այդ վայրերում: Նախքան փաստահավաք առաքելության ժամանումը, «Ազգն» իր նախաձեռնությամբ որոշեց մի քանի օր անցկացնել անվտանգության գոտու այն շրջաններում, որտեղ ակնկալվում է եվրոպացի դիտորդների ժամանումը՝ Քարվաճառի եւ Քաշաթաղի շրջաններ: Մեր առաջին թղթակցություններն արդեն լույս են տեսել: Պաշտոնական Երեւանի եւ Ստեփանակերտի պնդումները, որ անվտանգության գոտում վերաբնակեցման պետական քաղաքականություն չի իրականացվում, ցավոք, համապատասխանում են իրականությանը: Մենք չենք ցանկանում թվեր ներկայացնել, սակայն չենք կարող ուշադրություն չհրավիրել հետևյալ իրողությանը. Քաշաթաղի շրջանից վերջին մի քանի տարիներին բնակչության 25 տոկոսն արտագաղթել է: Ըստ էության, պաշտոնական Երեվանը ոչ միայն չի վերաբնակեցնում եւ յուրացնում անվտանգության գոտին կամ, ադրբեջանական բառապաշարով ասած, գրավյալ շրջանները, այլեւ իր գործողություններով վարկաբեկում է վերաբնակեցման գաղափարը: Արդյոք վերաբնակեցում կարելի՞ է համարել, երբ Բաքվից, Սումգայիթից, Հյուսիսային Արցախից բռնահանված հայերը տանիք եւ ջերմություն չգտնելով Հայաստանում, ստիպված են լինում նոր կյանք ստեղծել Քարվաճառում կամ Քաշաթաղում: Արդյոք վերաբնակեցո՞ւմ պետք է համարել, երբ Հայաստանում սովի մատնված հայ որոշ ընտանիքներ տեղափոխվում են այդ տարածքներ: Ճիշտ է, որոշ դեպքերում պետությունը նրանց, ասենք, կարող է մեկ կով գնելու վարկ տրամադրել: Չհարմարվելով նոր պայմաններին, ընտանիքի տղամարդը մորթում է անասունը կամ վաճառում եւ կրկին տեղափոխվում Հայաստան: Պետական մակարդակով բնակեցում է իրականացնում Բաքուն, եւ Երեւանն ու Ստեփանակերտը նրանից սովորելու բան ունեն: 2001 թ. Հեյդար Ալիեւը պետական միջոցներից 18 մլն դոլար տրամադրեց եւ կարճ ժամանակում 1400 ընտանիք վերաբնակեցրեց ԼՂՀ-ից բռնազավթած Շահումյանում եւ Վերին Շենում: Անձամբ ինքը՝ Հեյդար Ալիեւը, մասնակցել է հայկական այս երկու գյուղերում 1000 ադրբեջանական ընտանիքների բնակեցման պաշտոնական արարողությանը: Բնակեցումից հետո այդ գյուղերը վերանվանվեցին Աշաղը՝ Աղջաքենդ եւ Յուխարը՝ Աղջաքենդ: Ազատագրված տարածքների պաշտպանություն հասարակական նախաձեռնության քաղաքական քարտուղար Արմեն Աղայանը կարծում է, որ ազատագրված տարածքները պետք էր բնակեցնել թշնամուց մաքրելուց առաջին օրվանից եւ պետք էր սկսել ոչ թե Լաչինի միջանցքից, այլ Ղարաբաղի թիկունքից: «Այն հայտարարությունները, որ Հայաստանը պետական մակարդակով բնակեցում չի իրականացնում, ցավոք, համապատասխանում են իրականությանը: Հայաստանը շատ քիչ է նպաստել կամ ընդհանրապես չի նպաստել այդ տարածքների բնակեցմանը»,- ասաց Աղայանը: Ստեփանակերտում լույս տեսնող «Դեմո» թերթի գլխավոր խմբագիր Գեղամ Բաղդասարյանը կարծում է, որ պետությունը պիտի ամեն ինչ անի իր քաղաքացիներին բնականոն պայմաններով ապահովելու համար: «Կարծես թե մոռացվել է, որ հայերս նույնպես մեծ թվով փախստականներ ունենք եւ նրանց առաջ ծառացած լուրջ խնդիրներ կան: Այս, այլ ոչ թե «բնակեցում՝ հանուն բնակեցման» բանաձեւի տեսանկյունից ելնելով, ես դրականորեն եմ պատասխանում հարցին՝ ազատագրված տարածքները պետք է բնակեցվեն»,- ասաց Բաղդասարյանը: Մյուս կողմից, Բաղդասարյանը կարծում է, որ հարցն առնչվում է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացին: «Միանշանակ պատասխանելու համար պիտի տիրապետել բանակցային գործընթացի բոլոր մանրամասներին: Այդ տեղեկատվությունն ունի միայն իշխանությունը: Ուստի հենց իշխանությունը կարող է միանշանակ եւ համապարփակ պատասխան տալ հարցին՝ պիտի բնակեցվե՞ն ազատագրված տարածքները»: ԵԿՄ վարչության փոխնախագահ Մյասնիկ Մալխասյանը հիշեցնում է, որ այդ տարածքներն ազատագրվել են Ղարաբաղի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով: Քանի որ ընթանում է բանակցային գործընթաց Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ, ապա, ըստ Մալխասյանի, այդ մասին կարելի կլինի խոսել, երբ հայտնի լինեն բանակցությունների մանրամասները: «Ամեն դեպքում Լաչինը եւ Շուշին չեն կարող սակարկության առարկա լինել, իսկ մնացած տարածքների մասին պետք է բանակցություններ գնան: Այլապես անհասկանալի կլինի, թե ինչի շուրջ են բանակցում կողմերը»,- ասաց նա: ԼՂՀ խորհրդարանի արտաքին կապերի հանձնաժողովի անդամ, դաշնակցական Մաքսիմ Միրզոյանը հիշեցնում է, որ Խորհրդային Ադրբեջանում հայերը կորցրել են 180 հազար բնակարան: Նա ասում է, որ ազատագրված տարածքները պետք է բնակեցվեն այն հայերով, ովքեր իրենց տունը կորցրել են Խորհրդային Ադրբեջանում, որոնց թիվը շուրջ 400 հազար է: «Բանակցություններում ցանկացած փոխզիջում պետք է դնել անվտանգության կշեռքին»,- ասաց Միրզոյանը: Ստեփանակերտում լույս տեսնող «Ի՞նչ անել» ռուսատառ թերթի հրատարակիչ Մուրադ Պետրոսյանն ասում է, որ լավ կլինի Մասիսն էլ վերցնենք, սակայն հարց է տալիս՝ մենք կարո՞ղ ենք դա անել: «Իրական եւ անհրաժեշտ եմ համարում Լաչինի եւ Քելբաջարի բնակեցումը: Վազգեն Սարգսյանը եւ Սամվել Բաբայանն ավելի լավ գիտեին մեր ուժը, եւ նրանց կարծիքով էլ այդ երկու շրջանները պետք է բնակեցվեին»,- ասում է Պետրոսյանը եւ հավելում, որ Հայաստանն իր դեմ կարող է հանել միջազգային հանրությանը, եթե չհամաձայնի հետ տալ որոշ տարածքներ: Դավիթ Բաբայանը նշում է, որ Քարվաճառում են սկիզբ առնում Լեռնային Ղարաբաղի խոշորագույն երկու գետերը՝ Թարթառը եւ Խաչենը, Թարթառի վրա է կառուցված Սարսանգի ջրամբարը: Քարվաճառում են սկիզբ առնում Արփա եւ Որոտան գետերը, որոնք կարեւորագույն դեր են կատարում Հայաստանի ջրային անվտանգության եւ Սեւանի փրկության հարցերում: «Այդ բոլոր ասպեկտները պետք է հաշվի առնվեն կարգավորման գործընթացում: Վերոնշյալ ենթատեքստում բացարձակապես անթույլատրելի է Քաշաթաղի եւ հատկապես Քարվաճառի շրջանների կարգավիճակի փոփոխությունը: Հակառակ դեպքում Լեռնային Ղարաբաղը եւ Հայաստանը խոցելի կդառնան Ադրբեջանի կողմից կիրառելի հնարավոր հիդրոտեռորի դեպքում»,- ասաց Բաբայանը:
«Ազգ»,
15 հունվարի
«ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՎԱԾ Է ԱՌԱՆՁԻՆ ՈՒ ԲԱՑԱՌԻԿ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐՈՎ» ԱՄՆ պետքարտուղարությունը որոշ չափով սրբագրել է Էլիզաբեթ Ջոնսի հայտարարությունը Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանությունը երեկ տարածել է պետքարտուղարության հաղորդագրությունը Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ, որում ասվում է, որ Վաշինգտոնի դիրքորոշումը տվյալ հակամարտության նկատմամբ չի փոխվել: «ԱՄՆ քաղաքականությունը ղարաբաղյան հակամարտության առնչությամբ չի փոխվել: Մ. Նահանգները չի ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ պետականություն, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարությունը չի ընդունվում միջազգայնորեն կամ ԱՄՆ-ի կողմից: ԱՄՆ-ը պաշտպանում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը եւ կարծում է, որ ԼՂ ապագա կարգավիճակը որոշվելու է կողմերի միջեւ Մինսկի խմբի շրջանակներում ընթացող բանակցային գործընթացի միջոցով: ԱՄՆ-ը Մինսկի խմբի միջոցով շարունակում է ակտիվորեն օժանդակել ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը: Մեզ հուսադրում են Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների շարունակական բանակցությունները»,-ասվում է պետքարտուղարության հայտարարությունում: Հունվարի 13-ին Մոսկվայում լրագրողների հետ վիդեոկոնֆերանսի ժամանակ, ըստ «Մեդիամաքսի», որն իր հերթին հղում է անում ռուսաստանյան ԶԼՄ-ներին, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական էլիզաբեթ Ջոնսը հայտարարել էր Մերձդնեստրում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում եւ Լեռնային Ղարաբաղում գործող «քրեական ռեժիմների» վերացման անհրաժեշտության մասին: ԱՄՆ պետքարտուղարության հայտարարությունում նշվում է, որ «Մոսքոու թայմս» թերթում մեջբերված մեկնաբանությամբ Ջոնսը շեշտադրում է հակամարտությունների կարգավորման եւ հակամարտությունների վայրերում թափանցիկության մեծացման ու օրենքի գերակայության հաստատման հարցում ԱՄՆ-ի եւ Ռուսաստանի համատեղ աշխատելու անհրաժեշտությունը: «Մենք գիտակցում ենք, որ յուրաքանչյուր հակամարտություն պայմանավորված է առանձին ու բացառիկ հանգամանքներով»,- ասվում է պետքարտուղարության հայտարարությունում, ինչը նշանակում է, որ ԱՄՆ արտաքին քաղաքական գերատեսչությունն, ըստ էության, սրբագրել է Ջոնսի ասածները, մյուս կողմից՝ հստակորեն տարանջատել ղարաբաղյան հակամարտությունն ԱՊՀ տարածքի մյուս հակամարտություններից: Ավելորդ չէ մեջբերել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ամերիկացի նախկին համանախագահ (այն ժամանակ գործող համանախագահ) Ռուդոլֆ Պերինայի 2002 թ. դեկտեմբերի 11-ին արած հայտարարությունը: Մոսկվայում «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանին տված հարցազրույցում Պերինան ասել էր, որ Մերձդնեստրը պետք է վերադարձնել Մոլդովայի կազմ, Աբխազիան եւ Հարավային Օսիան՝ Վրաստանի, մինչդեռ «Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն այլ է»: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ամերիկացի գործող համանախագահ Սթիվեն Մանի օգնական Էլիզաբեթ Ռութը եւս մեկնաբանել է ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջոնսի հայտարարությունը: ԱՄՆ-ում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցիչ Վարդան Բարսեղյանի հետ հունվարի 18-ին կայացած հեռախոսազրույցում Ռութն ասել է, որ Ջոնսի վերջերս արած հայտարարությունները վերաբերում էին Ռուսաստանի վարած քաղաքականությանը եւ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանություններին քննադատելու նպատակ չէին հետապնդում: Հիշեցնենք, որ 1998 թ. ի վեր ԱՄՆ կառավարությունն առանձին տողով օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղի կառավարությանը, կամ Ջոնսի խոսքերով՝ «քրեական ռեժիմին»: Այդ օգնությունը մեկ շնչի հաշվով ավելի է, քան Վաշինգտոնի Ադրբեջանին տրամադրվող օգնությունը: Հրադադարից հետո ամերիկյան մի քանի ընկերություններ ներդրումներ են կատարել ԼՂՀ-ում: Անկախ ամեն ինչից, Էլիզաբեթ Ջոնսը վիրավորական եւ իրականությանը չհամապատասխանող հայտարարություն է տարածել Ղարաբաղի հասցեին Հայաստանի՝ Իրաք հայկական զինվորականների խումբ ուղարկելու նախօրեին, ինչն առավել քան անհասկանալի եւ անտրամաբանական է դարձնում Ջոնսի հայտարարության իմաստը: Երեկ, ի դեպ, ԼՂՀ փոխարտգործնախարար Մասիս Մայիլյանը հայտարարել է. «Մենք միջազգային հանրությունից թաքցնելու ոչինչ չունենք եւ ԵԱՀԿ փաստահավաք խմբին պատրաստ ենք ցույց տալ ինչպես ԼՂՀ տարածքի, այնպես էլ ղարաբաղյան ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող բոլոր շրջանները»: «Այդ տարածքների բնակեցման պետական ծրագիր գոյություն չունի: Այնտեղ գլխավորապես բնակվում են փախստականներ Ադրբեջանից, որոնց քանակը տվյալ շրջանների նախկին բնակչության համեմատ չնչին է»,- ասել է Մայիլյանը՝ հավելելով, որ հայ փախստականները բնակվել են այդ տարածքներում Ադրբեջանից արտաքսվելուց հետո՝ չունենալով կենսական նորմալ պայմաններ:
«Ազգ»
ԷԼԻԶԱԲԵԹ ՋՈՆՍԻ ԱՍԱԾՆԵՐԸ ՂԱՐԱԲԱՂԻՆ ՉԵՆ ՎԵՐԱԲԵՐՈՒՄ Դեսպան Էվանս. «Մենք Հայաստանի լավ բարեկամներն ենք» Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Մարշալ Էվանսը երեկ երեկոյան «Արմենիա» հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում հինգ անգամ կրկնեց, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսը Ղարաբաղի իշխանություններին չի որակել քրեական տարրեր: «30 տարի ճանաչում եմ դեսպան Ջոնսին: Երբ առաջին անգամ լսեցի, մտածեցի, որ ինչ-որ բան այդքան էլ ճիշտ չէ: Ես շատ ուշադիր կարդացի իր պատասխանների տեքստը եւ հասկացա, որ այն, ինչ նկատի ուներ, Ղարաբաղին չէր վերաբերում»,- ասաց դեսպան Էվանսը: «Ջոնսը նշել էր, որ Ռուսաստանը պետք է ավելի սերտորեն համագործակցի ԱՄՆ-ի հետ չորս սառեցված հակամարտությունների լուծման հարցում, եւ իր միտքն ավելի շեշտելու համար նշել էր, որ որոշ շրջանակներում՝ անմիջապես Ռուսաստանի սահմանի մոտ, որոշակի հանցավոր անջատողական տարրեր կան: Ես գիտեմ աշխարհագրությունը եւ չեմ կարծում, որ նա խոսում էր Ղարաբաղի մասին, բացի այն համատեքստից, որտեղ նա նշում էր այս չորս սառեցված հակամարտությունների լուծման անհրաժեշտության մասին»,- նշեց ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանը՝ հավելելով. «Չեմ կարծում, որ խոսքը Ղարաբաղի մասին է»: «Արմենիայի» մեկնաբանի ուղղակի հարցին, թե դեսպան Ջոնսը Ղարաբաղի իշխանություններին չի՞ անվանել քրեական տարրեր, Ջոն Էվանսը պատասխանեց. «Եթե դուք կարդաք այդ տեքստը, կտեսնեք, որ նա խոսում է նման (քրեական-խմբ.) տարրերի մասին՝ երկուսը Վրաստանում, մեկը Մոլդովայում: Իսկ հաջորդ նախադասության մեջ նշում է, որ կան որոշ չլուծված խնդիրներ Ղարաբաղում»: Դեսպան Էվանսը կրկնեց, որ հունվարի 13-ին Մոսկվայում Էլիզաբեթ Ջոնսը ԱՄՆ-ի քաղաքականության մասին հայտարարություն չի արել, այլ արտահայտվել է ասուլիսում, եւ ղարաբաղյան կարգավորման հարցում Վաշինգտոնի դիրքորոշումը փոփոխություն չի կրել: Նա նշեց, որ եթե որեւէ մեկը ցանկանում է վնաս հասցնել հայ-ամերիկյան հարաբերություններին, կարող է շարունակել դեսպան Ջոնսի հասցեին վիրավորական արտահայտությունները: Դեսպան Էվանսը հիշեցրեց, որ ԱՄՆ-ը տարիներ շարունակ մարդասիրական օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին, Հայաստանի հետ «մենք երկրորդ երկիրն ենք, որ մարդասիրական օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին»: Ամերիկացի դեսպանը ցանկալի համարեց նաեւ, որ ղարաբաղյան հարցը լուծվի, որպեսզի «այնտեղ ապրող մարդիկ իրենց վրա չկրեն չճանաչված պետություն լինելու դժվարությունները»: Երեկ երեկոյան «Հայլուրը» հաղորդեց, որ Էլիզաբեթ Ջոնսը զանգահարել է Հայաստանի արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանին եւ ցավ հայտնել, որ Հայաստանում այդպիսի արձագանք են գտել իր խոսքերը, որոնք Ղարաբաղին չէին վերաբերում:
«Ազգ»
տարածաշրջան
ՄԱՀՄՈՒԴ ԱԲԲԱՍԸ ԿԱՐՈՂ Է ՈՐՈՇ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՈՒՆԵՆԱԼ... Հունվարին 9-ին տեղի ունեցան Պաղեստինի Ինքնավարության (ՊԻ) ղեկավարի ընտրությունները, որոնցում մրցակցում էին 7 թեկնածուներ, սակայն իրականում մրցակցությունն ընթանում էր անկախ թեկնածու Մուստաֆա Բարկութիի եւ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպության առաջնորդ, ՊԻ-ի նախկին վարչապետ Մահմուդ Աբբասի միջեւ, որը հայտնի է իր արեւմտամետ կողմնորոշմամբ: Ուստի նրա ընտրությամբ շահագրգիռ էին Միացյալ Նահանգներն ու Իսրայելը, ասել է՝ թե նա վայելում էր նաեւ վերջիններիս հովանավորությունը: Ընտրությունները տեղի են ունեցել Գազայի գոտու, Հորդանանի Արեւմտյան ափի եւ Արեւելյան Երուսաղեմի 16 ընտրատարածքներում՝ 1072 տեղամասերում: Ընտրությունները վերահսկում էին շուրջ 23 հազար դիտորդներ, ընդ որում՝ 800 արտերկրյա դիտորդներ, այդ թվում՝ Եվրամիության արտաքին հարցերի կոորդինատոր Խավիեր Սոլանան, ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջիմի Քարտերը եւ ԱՄՆ նախագահության վերջին ընտրությունների թեկնածու Ջոն Քերին: Ինչպես ենթադրվում էր, ընտրությունների արդյունքում մեծ առավելությամբ հաղթեց Մահմուդ Աբբասը՝ շահելով ձայների 62,5 տոկոսը, իսկ Բակութին ընդամենը՝ 19,5 տոկոսը: Աբբասի՝ իբրեւ ՊԻ ղեկավար, երդման արարողությունը տեղի է ունենալու հունվարի 16-ին: Հունվարի 10-ին ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը շնորհավորել է Աբբասին, նշելով, որ պատրաստ է նրան ընդունել Սպիտակ տանը, մինչդեռ հանգուցյալ Յասեր Արաֆաթին մշտապես մերժում էր ընդունել: Այսուհանդերձ, Բուշը հունվարի 11-ին ամերիկյան «Ուոլ Սթրիթ Ջուրնալին» օրաթերթին տված հարցազրույցին շեշտել է, որ Միացյալ Նահանգների հատուկ ներկայացուցչի գործուղումը եւ տնտեսական աջակցությունը ՊԻ նոր կառավարությանը, պայմանավորված կլինի վերջինիս գործելակերպով, որտեղ պետք է կարեւորվի ժողովրդավարացման տեղն ու դերը: Նա հավելեց, որ Վաշինգտոնի օգնությունը կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ Աբբասը ջանքեր կգործադրի պաղեստինյան հիմնահարցին խաղաղասիրական լուծում տալու ուղղությամբ: Նույն օրը Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թոնի Բլեյերը շնորհավորելով Աբբասին, նրա հետ բանակցել է մարտին Լոնդոնում տեղի ունենալիք Պաղեստինյան հիմնահարցին նվիրված համաժողովի շուրջ, որի օրակարգի գլխավոր հարցը «Ճանապարհի քարտեզ» (Road map) նախագիծն է լինելու: Անդրադառնալով այդ նախագծին, հավելենք, որ 2003թ. ապրիլի 30-ին Միացյալ Նահանգները հրապարակեց միջինարեւելյան հիմնահարցի կարգավորման վերաբերյալ «ճանապարհի քարտեզ» կոչվող նոր նախագիծը, որը ներկայացվել էր իբրեւ քառյակի (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Եվրամիություն եւ ՄԱԿ) նախագիծ: Այն հրապարակվեց եւ կողմերին տրամադրվեց այն բանից հետո, երբ ՊԻ-ին ներկայացված նախապայմանի համաձայն, այստեղ ձեւավորվել էր նոր կառավարություն՝ վարչապետ Մահմուդ Աբբասի գլխավորությամբ: Եռափուլ այդ նախագծի համաձայն՝ 2005թ. ստեղծվելու էր անկախ Պաղեստին պետությունը: ՊԻ վարչապետը, որը համոզված էր, որ տվյալ պահին պետք է վերցնել այն, ինչ հնարավոր է, համաձայնել էր կյանքի կոչել նախագիծը: Իսրայելը նույն թվականի մայիսի 25-ին մեծ վերապահումներով, այդ թվում՝ անկախ Պաղեստինի ստեղծումը անորոշ ժամկետով հետաձգելով, ընդունեց «ճանապարհի քարտեզ»: Այսուհանդերձ, այս ուղղությամբ կատարված քայլերը, այդ թվում ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշի հանդիպումները՝ հունիսի 4-ին Եգիպտոսի Շարմ-ա-Շեյխ քաղաքում արաբական երկրների ղեկավարների, այնուհետեւ Հորդանանի Ակաբա նավահանգստում Իսրայել եւ ՊԻ վարչապետներ Շարոնի եւ Աբու Մուզենի հետ բանակցությունները, լուրջ ձեռքբերումներ չարձանագրեցին: «Ճանապարհի քարտեզ» նախագծով թեեւ պաղեստինցիներին խոստանում էին անկախ երկիր, սակայն կրկին բաց են թողնվել պաղեստինցիների եւ Իսրայելի միջեւ առկա ամենագլխավոր հարցերը, այն է՝ Երուսաղեմի, փախստականների եւ ջրի խնդիրը, ինչը գրեթե նշանակում է չլուծել հիմնահարցը: Բայցեւայնպես ՊԻ-ի վարչապետ Աբբասը կյանքի կոչելով նախագծի դրույթները, հրադադար հայտարարեց, մինչդեռ Շարոնը պաղեստինյան կազմակերպությունների ղեկավարներին ոչնչացնելու քաղաքականւթյունը շարունակելով, նրանց Իսրայելի բանակի հարձակումների թիրախն էր դարձնում: Օգոստոսի 20-ին Երուսաղեմում տեղի ունեցավ ահաբեկչական գործողություն, եւ գործնականում խաղաղության նոր նախաձեռնությունը եւս փակուղում հայտնվեց: Ահա թե ինչու դեռեւս հունվարի 8-ին ֆրանսիական «Ֆիգարո» օրաթերթը շեշտել է, որ թեեւ Աբբասը կողմ է Իսրայելի հետ բանակցությունների վերսկսմանն ու փոխզիջումներով խնդրի կարգավորմանը, ոչինչ չի կարող անել, եթե Իսրայելի վարչապետ Շարոնն այս ուղղությամբ գործնական քայլերի չդիմի: «Ֆիգարոն», միաժամանակ, Աբբասի հաղթանակը ապահոված համարելով, գրել էր, որ նրա քաղաքական ծրագիրը նրա հաջողության կարեւոր պատճառներից մեկն է: Հունվարի 11-ին Շարոնը 10 րոպեանոց հեռախոսազրույցի ընթացքում, որի բովանդակությունը չի հրապարակվել, շնորհավորել է Աբբասին: Հատկանշական է, որ դա տեղի ունեցավ Կենսետից Շարոնի գլխավորած երրորդ կառավարության վստահության քվե ստանալու հաջորդ օրը: Շարոնը, փաստորեն, ձեւավորել է կոալիցիոն «ազգային միասնության» երկրորդ կառավարությունը՝ ձախ կողմնորոշմամբ Աշխատանքի կուսակցության հետ: Ներկա կոալիցիոն կառավարության ձեւավորման գլխավոր նպատակը Իսրայելի ուժերը Գազայի գոտուց եւ Հորդանանի Արեւմտյան ափի հյուսիսային հատվածից դուրս բերելն է, ինչպես նաեւ պաղեստինցի բանտարկյալների ազատ արձակումը, ինչը պայմանավորվում է ՊԻ կառավարության գործելակերպով: Շարոնը հայտնել է, որ շուտով հանդիպելու է Աբբասի հետ եւ բանակցելու է տարբեր հարցերի, այդ թվում՝ անվտանգության եւ ահաբեկչության խնդիրների շուրջ: Սակայն, ըստ արեւմտյան ԶԼՄ-ների, հանդիպման ժամանակը կհստակեցվի, երբ Թել Ավիվը զգա Աբբասի կառավարության արդյունավետ գործունեությունը: Իսկ դա նշանակում է ահաբեկչական գործողությունների դադարեցում, ինչը, փաստորեն, ընտրություններից հետո ուժգնացման միտում է արձանագրել: Նշվածին եթե հավելենք նաեւ ՊԻ բնկաչության սոցիալ-տնտեսական գերծանր վերճակը, որի բարելավման խոստում է տրվել, ապա կարելի է ասել, որ Աբբասի առջեւ ծառացած են շտապ լուծում պահանջող խիստ դժվարին եւ բարդ հարցեր: Միչդեռ հաշվի առնելով որոշ հանգամանքներ, այդ թվում այն, որ վերջինս բնակչության շրջանում Արաֆաթի հեղինակությունը չունի, կարելի է նշել, որ պաղեստինյան հիմնահարցի լուծման հեռանկարները լուսավոր չեն: Թեեւ Վաշինգտոնն ու Թել Ավիվն Արաֆաթին համարում էին բանակցությունները վերսկսելու եւ հարցի լուծման խոչընդոտ, սակայն նա ոչ միայն չէր խանգարում խաղաղության գործընթացին, այլեւ նա պաղեստինյան միակ գործիչն էր, որ ի զորու էր պաղեստինցիների լայն զանգվածների, ընդհուպ իսլամծայրահեղականների հետ կապ հաստատել եւ վստահություն ներշնչել: Ուստի նա լավագույն թեկնածուն էր Իսրայելի հետ համաձայնության գալու եւ որեւէ պայմանագիր կնքելու առումով: Հավելենք նաեւ, որ չնայած Մահմուդ Աբբասը շարունակ պնդում է, թե Արաֆաթի որդեգրած քաղաքականության ժառանգորդն է, շատերը նրան մեղադրում են վերջինիս նկատմամբ անհավատարմության մեջ: «Լիբերասիոնը» լավատեսորեն է տրամադրված Աբբասի գործունեության վերաբերյալ, նշելով, որ Շարոնն այլեւս ի զորու չէ շարունակել իր նախկին քաղաքականությունը, իսկ դա նշանակում է Գազայի գոտուց զորքերի դուրս բերում ու հրեաբնակ ավանների քանդում, ուստի կարել է հուսալ, որ Աբբասը կարող է որոշ հաջողություններ ունենալ: Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
ՋԱՎԱԽՔ Կազմվել է մասնագիտական հանձնախումբ Սամցխե-Ջավախքի հայկական հասարակական կազմակերպությունների խորհուրդը ստեղծել է մասնագիտական հանձնախումբ, որի կողմից պետք է մշակվի եւ ներկայացվի տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական համալիր զարգացման ծրագիր: Հանձնախմբի կազմը բավականին ներկայացուցչական է, նրա մեջ մտնում են մասնագետներ Ախալքալաքից, Նինոծմինդայից, Ախալցխայից, Բորժոմից, Թբիլիսիից, Երեւանից: Օրերս հանձնախումբը կգումարի իր առաջին նիստը, որի ընթացքում կհստակեցվեն անելիքները եւ անդամների միջեւ տեղի կունենա աշխատանքի բաժանում: ՀՕՄ-ը բնակչությանը տրամադրել է ախտորոշման անվճար տեղեր Հայ Օգնության Միության Ջավախքի մասնաճյուղը ՀՕՄ-ի Ախալքալաքի բժշկական ախտորոշման կենտրոնից օգտվելու համար Ջավախքի բնակչությանը տրամադրել է անվճար տեղեր: Ըստ ՀՕՄ-ի Ջավախքի մասնաճյուղի ատենապետուհի Կարինե Թադեւոսյանի` յուրաքանչյուր ամիս ախտորոշման կենտրոնը պարտավորվում է ՀՕՄ-ի ուղեգրով տասը հոգու անվճար բուժզննման ենթարկել: Նախապես արված հայտարարության համաձայն՝ անվճար բուժզննման ուղեգիր կտրվի սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչներին: Հարկային նոր օրենքը կարող է դրական նշանակություն ունենալ Վրաստանի խորհրդարանի ընդունած հարկային նոր օրենսգրքի համաձայն՝ այսուհետ անհամեմատ մեղմացվում են երկիր մտնող օտարերկրյա բեռնատար եւ մարդատար մեքենաներից գանձվող հարկերը: Ըստ հարկային նոր օրենսդրության՝ այդ գանձումները պետք է կազմեն մոտ 5-10 լարի գումար: Ի դեպ, այս օրենքը կարող է դրական նշանակություն ունենալ Վրաստանի հարավային հայաբնակ շրջանների ազգաբնակչության համար: «Վան Բայբուրդյանը՝ Վրաստանի արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսար» Թբիլիսիում լույս տեսնող «Ասավալի-դասավալի» («Վերելք-վայրէջք») թերթի «Գեներալիսսիմուս» հավելվածում հետաքրքիր հարցում է անցկացվել Վրաստանի ավանդապաշտների կուսակցության ղեկավարներից Գ. Սանիկիձեի հետ: Թերթը Գ. Սանիկիձեին հարցրել էր. եթե լինեին ստալինյան ժամանակները, ապա ինչպիսի կազմով կտեսներ երկրի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը: Ըստ Սանիկիձեի այդ դեպքում Վրաստանի ժողկոմխորհի նախագահ կլիներ Միխեիլ Սաակաշվիլին: Ժողկոմխորհի կազմում հարցվողը նշել է նաեւ պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Թեւզաձեի, Վրաստանի սոցիալիստական կուսակցության ղեկավար, խորհրդարանի նախագահի նախկին տեղակալ Վախթանգ Ռչեուլիշվիլու, Թբիլիսիի ներկայիս քաղաքապետ Ավթանդիլ Ջորբենաձեի անունները: Թերթի այն հարցմանը, թե ով կարող էր լիներ Վրաստանի արտաքին գործերի կոմիսար, Գ. Սանիկիձեն պատասխանել է. «Իմ կարծիքով, չտեսնված արտաքին գործերի ժողկոմիսար կլիներ խորհրդարանի պատգամավոր Վան Բայբուրդը»: «Ռուսթավի-2»ը հաղորդում է պատրաստում կենտրոն-տարածաշրջաններ հարաբերությունների վերաբերյալ Վրացական «Ռուսթավի-2» հեռուստաընկերության աշխատակիցները Վրաստանում կենտրոն-տարածաշրջան հարաբերությունների վերաբերյալ հաղորդում են պատրաստում Ախալքալաքի շրջանում: Ըստ հեռուստաընկերության լրագրող Նաթիա Կոբերիձեի, հաղորդման պատրաստման շարժառիթն այն է, որ ամբողջ Վրաստանում տարածաշրջանները դժվար են զարգանում: Սակայն Ախալքալաքում խնդիրները ոչ միայն սոցիալ-տնտեսական են, ինչպես մյուս տարածաշրջաններում, այլեւ էթնիկական: Կենտրոնի թեկուզ աննշան սխալների պատճառով խնդիրներն այստեղ ավելի են խորանում: Ն. Կոբերիձեն ասում է, որ եթե այստեղ մարդիկ ինքնորոշում են պահանջում (ընդհուպ՝ մինչեւ անկախություն), ուրեմն իրոք մի բան այն չէ: «Իմ անձնական կարծիքով, ինչ-որ տեղ դրա իրավունքը ախալքալաքցիներն ունեն: Որպես ինքնասեր ժողովուրդ, բնականաբար, բռնություն չպետք է հանդուրժեն: Եթե պետությունը իրենց սոցիալական խնդիրները չի ցանկանում լուծել, տրամաբանական է, որ այս մարդիկ իրենց սեփական ուժերի վրա ապավինեն», - շարունակում է Ն. Կոբերիձեն: Ըստ Ն. Կոբերիձեի, ի տարբերություն Վրաստանի ադրբեջանցիների, որոնք իրենց համար որեւէ էթնիկական խնդիր չեն բարձրացնում, ջավախքահայերն ավելի արմատական են տրամադրված, որովհետեւ իրավիճակն այստեղ ավելի ծանր է: Խորհրդարանը հաստատել է ՀՀ-ում Վրաստանի դեսպանի թեկնածուին Վրաստանի խորհրդարանը 138 կողմ եւ 1 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ՀՀ-ում Վրաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպանի պաշտոնում հաստատել է Ռեւազ Գաչեչիլաձեի թեկնածությունը: Ռեւազ Գաչեչիլաձեն 61 տարեկան է, ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արեւելագիտության ֆակուլտետը: Զբաղվել է գիտական գործունեությամբ: 1997 թվականից անցել է դիվանագիտական աշխատանքի: Եղել է Վրաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպանը Իսրայելում: Տիրապետում է ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն« լեհերեն, թուրքերեն, եբրայերեն լեզուներին: Խոսում է նաեւ թբիլիսահայ բարբառով: Նախատեսվում է ճանապարհաշինական մի շարք ծրագրերի իրականացում Ըստ Վրաստանի ճանապարհային դեպարտամենտի նախագահի տեղակալ Գիորգի Ծերեթելու, 2005 թվականին Սամցխե-Ջավախքում նախատեսվում է ճանապարհաշինական մի շարք ծրագրերի իրականացում: Այս մասին նա հայտարարել է Սամցխե-Ջավախքի տարածաշրջանում նախագահի ներկայացուցչի գրասենյակում անցկացված խորհրդակցության ժամանակ: Շուտով «Միլենիում Չելենջ Քորփորեյշնը» արդեն կսկսի Թբիլիսի-Ծալկա-Ախալքալաք-Կարծախ ճանապարհի վերականգնումը: Ճանապարհաշինության բնագավառում տարածաշրջանում մյուս կարեւոր քայլը Ախալցխա-Ախալքալաք ճանապարհի վերանորոգումն է: Ըստ Գիորգի Ծերեթելու, Ախալքալաք-Ախալցխա ավտոճանապարհի վերանորոգման համար հատկացված է 105 մլն դոլար: Սկսեց գործել երիտասարդական պալատի կինոթատրոնը
Երկարատեւ ընդմիջումից հետո սկսեց գործել Նինոծմինդայի երիտասարդական
պալատի կինոթատրոնը: Շրջանի ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Մելս
Բդոյանի նախաձեռնությամբ կինոթատրոնի վերականգման համար անհրաժեշտ գումարը
հավաքվել է շրջանի բնակիչներից: Ըստ Նինոծմինդայի շրջանային մշակույթի
բաժնի վարիչ Ռ. Շիրոյանի՝ կինոթատրոնի վերաբացումը կարող է երիտասարդության
համար ժամանցի պայմաններ ստեղծել:
հայրենական ՓԱՌՔ ՈՒ ՊԱՏԻՎ ՄԵՐ ԲԱԶՄԱԶԱՎԱԿ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆՆԵՐԻՆ Հնագույն ժամանակներից է գալիս Նաիրի-Հայաստան երկիրը, նրա արմատները գնում հասնում են առասպելական ժամանակների խորքերը: Այդ բարեբեր հողի վրա է ապրել, արարել մեր արարչագործ ցեղը դարեր շարունակ: Հատկանշական է, որ մեր ստեղծագործ ազգին միշտ էլ հատուկ է եղել բազմազավակ ընտանիքներ ունենալը: Մեծացել են զավակները, նոր բազմանդամ ընտանիքներ կազմել և, որ ընդունված կարգ էր, բոլորն էլ ապրել են նույն հարկի տակ, սեղան նստել միասին, միասին վայելել ընտանեկան երջանկությունները, միասին կրել դառնությունները: Գերդաստանի անդամներից ամեն մեկը գիտեր իր անելիքը, իսկ գերդաստանը գլխավորում էր նահապետը, որի խոսքը խոսք էր, բոլորն էլ անվերապահորեն պատկառում էին նրանից: Եվ ուր է, թե այսօր էլ այդպես լիներ: Մեր ժողովրդի դարավոր ու մաքառումներով լի պատմության մեջ հայտնի է բազմազավակ թագուհի Կեռանը: Ղևոնդ Ալիշանը հաճույքով պատմում է, որ Կեռանը թե մեկիկ, թե խեղեփ (երկվորյակ) 15 կամ 16 զավակ է ծնել: Կեռանը եղել է պատմական Կիլիկիայի Լեւոն Գ թագավորի կինը: Թագուհին հաջողությամբ մասնակցել է երկրի կառավարման գործերին, հովանավորել է հայ մշակույթն ու արվեստը, պատվիրել ձեռագրեր: Բազմազավակ թագուհին իր հմայիչ գեղեցկությունը պահպանել է կյանքի բոլոր տարիներին: Մենք գիտենք ու հպարտանում ենք, որ Ամենայն հայոց բանաստեղծը՝ Հովհաննես Թումանյանը, ունեցել է 10 զավակ, որոնց դաստիարակել է հայրենասիրության, ազգային արժանապատվության ոգով: Գիտենք նաև, որ մեր գրականության մյուս հսկան՝ Հովհաննես Շիրազը, իր ժողովրդին պարգևել է ութ զավակ: Մեր մասիսապաշտ բանաստեղծը միշտ իր հայրենաշունչ ելույթներում երիտասարդներին խորհուրդ էր տալիս ունենալ շատ երեխաներ, որպեսզի շատանա մեր ազգը, որ ավելի զորանա: Ուրախությամբ պիտի փաստենք, որ բազմազավակ գերդաստաններ շատ է ունեցել (լավ է, որ այսօր էլ ունի, թեև, ցավալիորեն, քիչ են) մեր Արցախ աշխարհը, որի քաջարի, առյուծասիրտ զավակներն Արցախյան մեծ գոյապայքարում ծնկի բերեցին բիրտ ազերիներին: Ուզում եմ ներկայացնել դրանցից մի քանիսին: Իր պատմական-հերոսական անցյալով հայտնի է Ավետարանոց (Չանախչի) գյուղը՝ իմ չքնաղ ծննդավայրը: Հիշենք մեծանուն զորահրամանատար Վալերիան Մադաթովին, որից սարսափում էին թշնամիները: Մեծ հայրենասեր Գայանեին հիշենք, որն իր գիտակցված անձնազոհությամբ փրկեց շատ-շատերին: Այդ նրա սխրանքի մասին է «Մելիքի աղջիկը» հերոսական դրաման, որն երկար ժամանակ չէր իջնում մեր թատրոնի բեմից, իսկ Գայանեի հրաշալի կերպարը մարմնավորել է թատրոնի տաղանդավոր սյուներից մեկը՝ շատ սիրված արտիստուհի Մարգո Բալասանյանը: Այս գյուղում բազմազավակ ընտանիքներ կային ոչ հեռու անցյալում, որոնց շառավիղներն այսօր ապրում են Արցախում, մասնակցում նրա շենացմանը: Ահա Միրզա և Մարգարիտ Բաղրյանները ունեցել են 13 զավակ: Նրանց արու զավակներից մեկը՝ Սուրենը, նահատակվել է Հայրենական մեծ պատերազմում: Ահա Արշակ և Լուսիկ Մնացականյանները: Նրանք ունեցան 8 երեխա: Արշալույսն և Գուրգենը (նրանց երեխաներն են) ևս ունեցան 8-ական երեխա: Գուրգենը և նրա կինը՝ Գոհարը, ունեն 33 թոռ ու 8 ծոռ: Նրանց փոքր տղան՝ Գառնիկը, մասնակցել է մեր ազատագրական պայքարին, և այսօր էլ ծառայում է մեր բանակում: Թոռներից չորսը նոր են զորացրվել և աշխատում են տարբեր բնագավառներում: Ութ երեխա են ունեցել Արտեմ և Մանյա Բաբայանները, շատ թոռներ ու ծոռներ: Ինչ խոսք, այդպիսի բազմանդամ գերդաստաններ կան նաև մեր մյուս գյուղերում, և դա ուրախալի է, խրախուսելի: Ստեփանակերտում շատերն են ճանաչում Սերգեյ և Ռայա ամուսինների գերդաստանը (ցավոք, Ռայան հեռացել է կյանքից): Նրանք ունեն 11 երեխա, թոռներ ու ծոռներ: Սերյոժան երկար տարիներ աշխատել է Ղարմետաքսկոմբինատում, հիմա կենսաթոշակառու է: Իհարկե, դժգոհ է կենսաթոշակի չափից, բայց դիմանում է: Սերգեյը հպարտությամբ ասում է. «Ես գոհ ու հպարտ եմ, որ իմ երեխաներից ոչ մեկը Ստեփանակերտից չի հեռացել այն ծանր ժամանակաշրջանում անգամ: Նրանք շատ դառնություններ են ճաշակել իրենց ընտանիքներով, բայց երբեք չեն մտածել Արցախը լքելու մասին: Փառք Աստծո, այսօր խաղաղություն է մեր հողում, հուսանք, որ այդպես էլ կմնա: Միայն թե պետք է կյանքն ավելի լավանա, որպեսզի բոլորն էլ լավ ապրեն, չլինի սոցիալական անարդարություն: Ես ուզում եմ, որ բազմազավակ ընտանիքները շատ լինեն, իսկ դրա համար կառավարությունը պետք է ստեղծի բավարար պայմաններ, երիտասարդներին ցույց տա անհրաժեշտ օգնություն, որպեսզի ընտանիք կազմեն, չմտածեն Արցախից հեռանալու մասին»: Դե ինչ, բոլորս էլ ցանկանում ենք, որ այսօր էլ պահպանենք մեր պապենական բարի ավանդույթները: Իսկ բազմազավակ գերդաստան ունենալը լավագույն ավանդույթներից է: Բորիս ԲԱՂՐՅԱՆ
ԻՆՉՈՒ Է ԿՈՐԵԼ ԵՐԿԱՐԱԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ՉԵՄՊԻՈՆԻ ԿՈՉՈՒՄԸ Լեռնային Ղարաբաղը խորհրդային տարիներին ուներ երկարակեցության չեմպիոններ, սակայն այսօր զրկվել է երկարակեցության կոչումից: Ինչո՞ւ: Ես մասնագիտությամբ բժիշկ չեմ և ոչ էլ հոգեբան: Սակայն գիտեմ, որ երկարատև մանկավարժական աշխատանքի փորձ ունեցող յուրաքանչյուր ուսուցիչ կիսով չափ հոգեբան է: Ես հենց այդ խավի ներկայացուցիչն եմ և փորձում եմ համոզիչ փաստերով, իմ տեսանկյունով և տրամաբանությամբ պատասխանել այդ «ինչու»-ին: Վերջին տարիներին հաճախակի ես լսում հետևյալ արտահայտությունները. «Մահացավ հեռուստացույց դիտելիս», «Քնած տեղից վեր չկացավ», «Մեռավ հիվանդանոցի ճանապարհին», «Մահացավ մինչև օգնության կանչված բժիշկը տեղ կհասներ» և այլն: Միայն մեր փոքրիկ թաղամասում վերջին մեկ տարվա ընթացքում մահացել է 5 մարդ, որոնցից միայն մեկն է թոշակառու: Առողջապահության նախկին նախարար Վ. Աղաբալյանն անձամբ ինձ հետ զրուցելիս հայտնել է, որ Արցախում վերջին տարիներին հոգեկան հիվանդների քանակը կրկնապատկվել է: Դժբախտաբար, նա ևս կյանքից հեռացավ երիտասարդ հասակում: Առողջապահության նախարար Զ. Լազարյանը հեռուստատեսությամբ վերջերս հայտարարեց, որ Հադրութի շրջանում թոքախտով հիվանդների քանակը զգալի չափով ավելացել է, և պետք է հատուկ հանձնաժողովի միջոցով քննել և կանխել նրա հետագա զարգացումը: Որո՞նք են այս ամենի պատճառները: Նախ՝ գյուղական վայրերում (կոլեկտիվ տնտեսությունների գոյության ժամանակ) նրա անդամներից մեկն անասնապահ էր, երկրորդը՝ բանջարաբույծ, երրորդը՝ այգեգործ, չորրորդը՝ մեխանիզատոր, հինգերորդը՝ գրասենյակային աշխատող և այլն: Ասել է թե՝ կովկիթը գործ չուներ աշխատանքի մյուս բնագավառների հետ: Նա համոզված էր, որ կոլտնտեսությունից կստանա անհրաժեշտ քանակությամբ հացահատիկ, գինի, օղի, կարտոֆիլ, փող և այլն: Երեկոները նրանք հաճախում էին գյուղական ակումբ, որտեղ մի օր ցուցադրվում էր կինոնկար, մյուս օրը՝ համերգ կամ զրույց որևէ թեմայի շուրջ և այլն: Գյուղական բնակիչն ապրում էր հանգիստ նյարդերով: Հենց այդ հանգիստ նյարդերն էլ երկարակեցության գլխավոր գրավականն էին: Իսկ հիմա՞: Կոլեկտիվ տնտեսությունները վերացրին: Նրա ունեցվածքը, որը բոլորինն էր՝ անասունները, տրակտորները, կոմբայնները, սերմազտիչները և այլն, «ջրի գնով», նախօրոք պայմանավորված, վաճառեցին (իհարկե ոչ առանց շահի) առանձին մարդկանց: Կոլտնտեսության 100 անդամներից 90-ը զրկվեց ամեն ինչից: Կատարվեց հողի սեփականաշնորհում: Գյուղի յուրաքանչյուր ընտանիք ստացավ մեկ, երկու, երեք հա հողատարածություն: Սկսվեց գյուղացու անհանգիստ կյանքը: Իր հողակտորը մշակելու համար նա պետք է ձեռք բերի դիզվառելիք, գործարքի մեջ մտնի կոմբայնի, տրակտորի սեփականատիրոջ հետ, հայթայթի քիմիկատներ, պարարտանյութ, պետությանը մուծի տարբեր հարկեր և այլն: Հենց այդ անհանգիստ կյանքն էլ սկսում է քայքայել նրա նյարդային համակարգը, որը գնալով ավելի է խորանում: Դրան գումարվում է նաև այն, որ Արցախի տափաստանային շրջաններում ձեռներեցները վերցնելով 100-1000-ական հա հողատարածություններ, պայմանագրեր են կնքում կոմբայն, տրակտոր ունեցողների հետ, խոստանում ավելի բարձր վարձատրություն: Մեքենաներ ունեցողները, գերադասելով իրենց շահը, տեղափոխվում են տափաստաններ և իրենց տեխնիկան ծառայեցնում բիզնեսմեններին: Գյուղացիների փոքրիկ հողակտորները մնում են անմշակ, իսկ ցանվածը կորչում է մոլախոտերի մեջ: Չդիմանալով այս ամենին, գյուղացիները չեն կարողանում ժամանակին մարել պետական վարկերը և աստիճանաբար հրաժարվում են հողը մշակելուց: Այս ամենը, անշուշտ, քայքայում է գյուղի աշխատավորի նյարդային համակարգը, տարբեր հիվանդությունների պատճառ դառնում, կրճատում կյանքի տևողությունը: Նրանց մոտ առաջանում է գյուղը լքելու և քաղաք տեղափոխվելու ցանկություն: Իսկ ի՞նչ է կատարվում քաղաքներում: Առավոտյան տանտիրուհին փորձում է վառել գազօջախը, սակայն լուցկու հատիկներն այնքան բարակ են, որ օգտագործելիս երեքից երկուսը կոտրվում են, և հինգից մեկն է հազիվ վառվում: Խեղճ կինը սկսում է անիծել, հայհոյել այդպիսի լուցկի արտադրողին և հիշում նախկին խորհրդայինը, որի հատիկներն անվրեպ վառվում էին: Այսօրվանը երիցս թանկ է և երիցս անորակ: Անկասկած, այդ ամենօրյա կրկնվող պրոցեսն ազդում է կնոջ նյարդային համակարգի վրա: Աշխատանքի գնացող կինը (ուսուցչուհի, բժշկուհի, գրասենյակային աշխատող և այլն) առավոտյան հագնում է կանացի գուլպաները (կոլգոտկի)՝ տնից դուրս գալու համար: Այդ գուլպաները, որոնք նախորդ օրն էր գնել, պատռվում են կամ առաջին օրը հագնելիս, կամ նույն օրը հանվելիս: Դրանք առնվազն արժեն 300 դրամ: Եթե ամեն փչանալուց նորը գնի, ապա աշխատավարձը չի հերիքի միայն գուլպաներ գնելու համար: Իսկ արդյունքում՝ դարձյալ տուժում է նրա նյարդային համակարգը: Նույնը նաև տղամարդիկ: Նրանք երազում են հագնել նախկինում արտադրվող բամբակյա թելից գործած ամառային հիգիենիկ և հարմար գուլպաներ, մինչդեռ այսօրվա արտադրանքը էլաստիկ նյութերից է, վնասակար, թանկ և անորակ: Որովհետև այսօրվա արտադրողներին հետաքրքրում է միայն շահույթը: Արտադրողները փող են կուտակում, սպառողները՝ նյարդեր քայքայում: Այժմ ընտանիքի անդամներից աշխատանքի մեջ ընդգրկված են մեծամասամբ կանայք: Տղամարդկանց մեծ մասը, որոնք անգործ են, համարյա կնոջ խնամքի տակ են: Ամուսինն ամեն օր կնոջից ծխախոտի փող է խնդրում: Եվ մի օր ընտանիքում սկիզբ են առնում խոսքուզրույցներ... Արցախցիների կյանքի տևողության վրա բացասաբար է ազդել նաև պատերազմը: Հազարավոր հաշմանդամներ, ծնողազուրկ երեխաներ, ամուսնազուրկ կանայք, հազարավոր փախստականներ և այլք ապրում են քայքայված նյարդերով: Հեշտությամբ քայքայվում են բարձրագույն կրթությամբ նրանց նյարդերը, ովքեր կատարում են նվաստացուցիչ աշխատանքներ. պահակություն, դայակություն, հավաքարարություն և այլն: Մարդու նյարդային համակարգը շատ զգայուն է, իսկ նրա վրա ազդող պայմանները՝ չափազանց շատ: Ահա թե ինչու է մարդկանց կյանքը կրճատվում, և մահացությունները հաճախակի են դառնում: Սերգեյ ՀԱԽՈՒՄՅԱՆ
դիմանկար ՍԻԼՎԱ ԿԱՊՈՒՏԻԿՅԱՆ – 85 Լրացավ հայ պոեզիայի, հիրավի, թագուհի, բանաստեղծուհի, արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Սիլվա Կապուտիկյանի ծննդյան 85-րդ տարեդարձը: Կյանքի 9-րդ տասնամյակը թևակոխած տաղանդաշատ բանաստեղծուհին ցայսօր մարտական դիրքերում է, միշտ զգայուն մեր ժողովրդին հուզող խնդիրների, հոգս ու ցավերի նկատմամբ: Անսահման է մարտիկ բանաստեղծուհու սերն առ իր բազամաչարչար ժողովուրդը, որի կողքին է նա՝ իր ստեղծագործական կյանքի արշալույսից առ այսօր: Ի տարբերություն իրենց պոետ հորջորջող շատերի, որոնք «ծանր նժարն» են գերադասում, անվեհեր բանաստեղծուհին երբեք մեղք չգործեց իր խղճի հանդեպ ու իր արդար խոսքը հնչեցրեց մեր ժողովրդի համար օրհասական բոլոր պահերին: Այսպիսին պետք է լինի ճշմարիտ արվեստագետը` անկաշառ ու անձնազոհ և միշտ ժողովրդանվեր: Արժե մեջ բերել Արամ Խաչատրյանի անվան համերգասրահում վերջերս տեղի ունեցած նրա ստեղծագործական երեկոյին իր իսկ ելույթից հետևյալ հատվածը. «Ես մխիթարված եմ, որ սկսած 1953 թվականից գրողի իմ «ոչ»-ն եմ ասել երկրում տեղ գտած արատներին՝ բյուրոկրատիային, կաշառակերությանը, պաշտոնավաճառությանը, հայոց պատմության խեղաձևմանը, Սփյուռքի դերի անտեսմանը, մայրենի լեզվի իրավազրկմանը, Մեծ Եղեռնը մոռացության տալուն, որ 1965թ. ապրիլի 24-ին՝ խառնված Երևանի փողոցները ողողող բազմությանը՝ ոգեկոչել եմ եղեռնի զոհերի հիշատակը, որ լիաբուռն արձագանքել եմ Ղարաբաղից եկող ազատատենչ կանչերին և ապրել եմ 88-ի փետրվարին օպերայի հրապարակում համաժողովրդական ցասման հրեղեն բռնկումի՝ մեր նորագույն պատմության այդ աստեղային ժամի երանությունը, որ դիմակայել եմ հերոսական Ղարաբաղի վրա տեղացող ամբաստանություններին ու հերյուրանքներին, որ ընդդիմացել եմ ժողովրդի իրավունքները ոտնահարող պաշտոնավորներին, դատարանին, ոստիկանությանն ու հիմա էլ, ինչքան էլ վատառողջ ու տարիքս առած, ջանում եմ իմ մասնակցությամբ թեթևացնել ժողովրդի ծանր վիճակը, լինել նրա կողքին, տեր կանգնել նրա ճշմարտությանը»: Հիրավի, բազմավաստակ բանաստեղծուհու անցած ազգանվեր ու բեղմնավոր ուղին և այսօրվա արդար ընդվզումները վկայությունն են ասվածի: Առանց չափազանցության, կարելի է հաստատել, որ բանաստեղծուհու շռայլ տաղանդն այսօր էլ շառաչում է ջահել օրերի թափով՝ ընդունելով առավելապես մարտական շեշտեր: Ահավասիկ նրա՝ վերջերս գրած քերթվածքներից մեկի 2 քառյակները.
Դուք՝
փոքր ու մեծ տերեր, այրեր դուք ապիկար, Ընդամենը մի քանի գրամանոց գրիչն այսպես է ծանր հրետանի և պայքարի դրոշ դառնում քանքարաշատ ու արդարախոս բանաստեղծուհու ձեռքում... Սիլվա Կապուտիկյանի գրասեղանը, որի մոտ է բանաստեղծուհին գրեթե գիշեր ու զօր, իսկապես դաշտն է Ավարայրի, ուր ճշմարտության զինվոր բանաստեղծուհին գրոհում է ընդդեմ անիրավությունների... Այն, որ բանաստեղծուհին «լիաբուռն է արձագանքել Ղարաբաղից եկող ազատատենչ կանչերին», կարող եմ անձամբ փաստել. 1989-ին, երբ արցախահայության փոթորկահույզ ցույցերին հետևեցին ազերիների հարձակումները և օդում կախվեց անխուսափելի պատերազմի վտանգը, ԼՂԻՄ Մարտունի շրջկենտրոնի «Փրկության միությունից» մենք հաճախակի էինք զանգում բանաստեղծուհուն, ներկայացնում ծավալվող իրադարձությունները և աղերսում՝ բարձրացնել իր ազդու ձայնը՝ ի պաշտպանություն բռնադատված իրավունքների՝ Արցախի հայության: Եվ նա հուսադրող խոսքերով ոգեկոչում էր մեզ և, ինչպես բոլորիս է հայտնի, անում հնարավորինը՝ մեր արդար բողոքի ձայնը խուլ աշխարհին հասցնելու համար: Ազատ Արցախ աշխարհից ջերմ մաղթանքների մի բույլ հղելով «հայ ամենամեծ բանաստեղծուհուն», արցախյան երկարակեցություն և ստեղծագործական նոր սխրանքներ, ցանկանանք նրան՝ ի շահ մեր բազմատառապ փոքր ածուի: Իրավացի է ակադեմիկոս Գրիգոր Գուրզադյանը, որ գրել է. «Ինչ իմանայի, որ աշխարհ կգամ ու կդառնամ ժամանակակիցն ու վկան մի երևույթի, որ այդպես էլ կկոչվի՝ Սիլվա: Երևույթ՝ այդքան շռնդալից, այդքան հորդառատ, երևույթ ամեն ինչի՝ կրակոտ բանաստեղծի, սրտակտոր երգչի, սիրո, լայնաշունչ արձակագրի, աննկուն հայրենասերի, բոցաշունչ հրապարակախոսի... Սիլվա երևույթը գալիս է հաստատելու մեկ անգամ ևս, որ այս ժողովուրդը չի սպառել իրեն և մտադիր չէ սպառելու, որ նա ունակ է հավերժ շարժիչի պես ստեղծելու արժեքներ ու դրանով էլ շքեղացնելու այս աշխարհն ու մոլորակն այս հողածին»: Սիրվարդ ԽԱՉԵՆՑ
ՄՏԱՎՈՐԱԿԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳՐՈՎ
Հունվարին լրանում է ԱրՊՀ-ի դոցենտ, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների
թեկնածու Աշոտ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆԻ ծննդյան 60-ամյակը, ինչի առթիվ էլ կայացավ
սույն հարցազրույցը: - Պարոն Ներսիսյան, մարդու և մտավորականի Ձեր պահվածքն ինձ հիացմունք է պատճառել դեռևս 2000թ. մարտին, երբ ԼՂՀ նախագահի՝ մտավորականության հետ ունեցած հանդիպման ժամանակ, չկամության պատնեշը ճեղքելով, բարձր ամբիոնից հայտարարեցիք, որ տարիներով չեք կարողանում հանդիպել մեր երկրի ղեկավարներին և Ձեզ ու հանրությանը հուզող հարցերի շուրջ խոսել: Մտավորականի և քաղաքացու Ձեր նկարագիրը հստակ երևաց նաև այս տարվա՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ժամանակ, երբ հանդես եկաք որպես ժողովրդի կողմից հավատ ու սեր վայելող թեկնածու՝ Էդուարդ Աղաբեկյանի վստահված անձ: - Ես այն կարծիքին եմ, որ կգա ժամանակ, երբ մեր ժողովրդի անարժան զավակները հարկադրված կլինեն իրենց բիզնեսը որոնել Արցախից դուրս (մի մասն արդեն ստիպված է եղել այդպես անել) և նրանց տեղերը կզբաղեցնեն ժողովրդի իսկական, արժանավոր զավակները, ինչպես դա տեղի ունեցավ քաղաք Ստեփանակերտում: - Դուք համոզվա՞ծ էինք, որ Ձեր թեկնածուն կհաղթի: Ճիշտն ասած, ես մտավախություններ ունեի, քանի որ օրինականության ուղեգիծ հռչակած մեր երկրում անդրկուլիսյան անօրինությունները շարունակում են աչք ծակել: - Էդ. Աղաբեկյանին ճանաչում եմ շատ վաղուց, նրա նախընտրական ծրագրի դրույթները շատ սրտամոտ էին իմ տեսակետներին: Մտավորականի իմ պարտքը համարեցի լինել ժողովրդի մարդու կողքին, հաստատապես վստահ լինելով, որ իմ թեկնածուն անպայման կընտրվի: - Ընտրարշավի երկու փուլերում էլ հանդես եք եկել հազարավոր մարդկանց առաջ և պատասխանել եք նրանց հարցերին: Այդ հանդիպումներից ի՞նչ տպավորություններ եք ստացել, ի՞նչ եզրակացություններ եք արել: - Սոցիալական շերտավորումն անընդունելի չափերի է հասել: Ժողովուրդն աղքատ է, իսկ Արցախի ազգաբնակչության չնչին մաս կազմող մի խումբ մարդիկ, այդ թվում՝ իշխանավորներ, ցոփ ու շվայտ կյանք են վարում: Ժողովուրդը տեսնում է այդ ամենը: Նշվել են անուն-ազգանուններ, որոնք պաշտոնյաներ են և միաժամանակ թագավորական դղյակների տերեր: Էլ չենք խոսում տարբեր մերձավորների անուններով գրանցած նրանց ձեռնարկությունների մասին: Տարակուսելի և անընդունելի է, որ հաղթած ժողովուրդը «հացի խնդիր» ունի և ցասումով հարց է տալիս, թե ինչպե՞ս և ե՞րբ կարող է հացը կայուն գին ունենալ ըստ քաշի, երբ ցորենի արտադրությունը գտնվում է հիմնականում մի խումբ մարդկանց ձեռքում: Բավական է նշել, որ Արցախի ազատագրված տարածքների բերրի հողերը տասնյակ հազարներով հանդիսանում են մի խումբ մարդկանց սեփական արտերը: Մի՞թե նրանց համար ենք ազատագրել այդ հողերը՝ հարցնում է համբերությունը հատած ժողովուրդը: Եվ հաճախ դժվար է եղել պատասխանել այս կարգի հարցերին: Նախկին գյուղաբնակ, այժմ քաղաքում ապրող ընտրող հարցնում է. «Մի 2 հա հող եմ խնդրել գյուղապետից՝ ցանք կատարելու համար, մերժել է, քանի որ գյուղի բերրի ցանքատարածքները «վերնախավի» որոշ ներկայացուցիչների չսեփականաշնորհված սեփականությունն են»: Այս և մյուս կարգի «ինչուներին», բնականաբար, դժվար է պատասխանել: Աղաղակող անարդարությունների համար մենք չէ, որ պետք է պատասխան տանք: Ով՝ ով, ես հո խմել եմ մեծն Սևակի խոսքերով՝ բաց ճակատով հաստ պատին խփելու թթուն և չնայած համոզվել եմ այս խոսքերի ճշմարտացիության մեջ, չեմ կարող անտարբեր նայել այն ամենին, ինչ տեղի է ունենում մեր շուրջը: - Ի՞նչ ծրագրեր ու մտահղացումներ ունեք: - Իմ գոհունակությունը պիտի հայտնեմ, որ հանրապետության ղեկավարությունը նախկին վարչակարգի դիմակազերծումից հետո նորմալ պայմաններ ստեղծեց համալսարանում, ինչը հնարավոր դարձրեց իմ վերադարձը համալսարան: Հաղթեցի մրցույթում և ընտրվեցի ամբիոնի դոցենտի պաշտոնում: Ներկայումս աշխատում եմ կոմպլեքս անալիզի ակտուալ խնդիրների վրա: Շուտով կավարտեմ կոմպլեքս անալիզի խնդիրների և վարժությունների ժողովածուի երկհատորյակը: Ամենամեծ հաճույքն ինձ համար դասախոսությունն է, որից երբեք չեմ հոգնում: - Ուրեմն, արժե երանի տալ Ձեզ: Իրավ, սիրած գործով զբաղվելուց առավել մեծ հաճույք գոյություն չունի: Թույլ տվեք ջերմորեն շնորհավորել Ձեզ՝ ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ և մաղթել քաջ առողջություն, բարեկեցություն և ստեղծագործական նոր թռիչքներ: Հարցազրույցը վարեց Սիլվա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ
ԱՐՏԻՍՏԸ - Պարոն Վիրաբյան, նախ թույլ տվեք շնորհավորել Ձեզ ծննդյան 55-ամյակի կապակցությամբ և հարցնել. դուք իսկապե՞ս ձեզ կյանքի միջօրեում եք զգում: - Պատկերացրեք, որ այդպես է, արդեն բոլորն են ասում: - Ի՞նչ է թատրոնը Ձեզ համար: - Ինչո՞ւ ինձ համար. թատրոնը ազգի դեմքն է, պետականության ուժի արտահայտությունը: Այն ազգը, որը թատրոն չունի, կայացած համարել չի կարելի: Ինչ մնում է հարցադրմանը, թատրոնն իմ կյանքն է. ես ամբողջ կյանքս նվիրաբերել եմ բեմին: - Իրոք որ, սակայն, տրամաբանական հարց է ծագում. իսկ ի՞նչ է տվել թատրոնը ձեզ: - Ես Ստեփանակերտի թատրոնում իմ բեմական ուղին անցել եմ այնպիսի հսկաների հետ, ինչպիսիք էին ժողովրդական արտիստներ Մ. Կորգանյանը, Ս. Համզոյանը, Մ. Միքայելյանը, Թ. Մելքումյանը, Բ. Օվչյանը, Շ. Գրիգորյանը, Գ. Գրիգորյանը... աստղեր, որոնց մեջ հղկվել ու հղկվել եմ... Թատրոնն ինձ անձամբ տվել է 120-ից ավելի դերեր... - Ձեր առաջին կատարումները եղել են Լոռեցի Սաքոն («Մեծ լոռեցին»), Բարխուդարը, Ռոստամը («Նամուս»-ում), Էլդարը («Վագիֆ»-ում), Նիլը (Գորկու «Քաղքենիներ»-ում) և այլն: Նոր դերերի գնալիս հին կատարումները «արխի՞վ» են գնում, թե՞... - Ոչ, ոչ, ոչ: Կարող եմ առանց սխալվելու ասել բոլոր այն հիմնական դերերս, որոնք խաղացել եմ. Գ. Յաղջյանի «Մի կաթիլ արևի» Արջն եմ կերպավորել, Վ. Օվյանի «Պըլը-Պուղի»-ում՝ Ծմակի մարդուն, «Ձմեռային հեքիաթ»-ում՝ Քամիլոյին, «Դավիթ Կոպերֆիլդ»-ում՝ Պրուքսին, Արցախյան գոյամարտի տարիներին խաղացի Գիժ Դանիել («Չար ոգի»-ում), Վախթանգ («Դավաճանություն»), Նինոս («Արա Գեղեցիկ»), Գեներալ («Դիպլիպիտո»): Կերպավորել եմ Մաուրիսիոյին («Ծառերը կանգնած են մահանում»), Վյուգին («13-րդ նախագահը»), Գարեգին («Քո սերը քո տունն է»)... Ու նրանք բոլորն ինձ հետ են, արխիվի հարց չկա, ապրում են ինձ հետ և պայքարում իմ կերպով բարու, լավի և գեղեցիկի հաղթանակի համար: - Սամվել, վերջերս մի խումբ դերասաններ արժանացել են կոչումների... - (Ծիծաղում է դառն ու հպարտ) Միտքդ հասկացա, ես ոչ մի կոչում էլ չունեմ, հավատո՞ւմ ես: Բոլոր բեմական կոչումները իմ կողքով են անցել... բայց իմ իսկական կոչումը ես եմ վաստակել. հիշո՞ւմ ես Նիկուլինին. «Ես ոչ թե ժողովրդական արտիստ եմ, այլ ժողովրդի արտիստն եմ...»: Իմը վաստակն է. վերջերս արժանացա Եղիշեի անվան մրցանակի (թատերարվեստի բնագավառում) և «Տարվա լավագույն արտիստ»-ի կոչման: Նշանակում է դեռ բոլորը չեն անտարբեր... Ժողովուրդը, գլխավորը, ինձ երեսուն տարուց ավելի է ծափերի, ծաղիկների և սիրո է արժանացնում: -Վերջերս ես դիտում էի «Քառասուն օր համբարնալուց առաջը», ուր դուք Գոգի էիք մարմնավորել: Դա չնայած գլխավոր (առանցքային) դեր չէր, սակայն Ձեր շատ տիպական խաղը ցնցեց շատերին: - Չնայած դա ինձ քիչ է վերաբերում, բայց ասեմ, որ թատրոնի խաղացանկում պետք է լինեն առավելապես ժամանակակից կյանքին վերաբերող երկեր, արցախյան գրողների երկեր: Վերջին հաշվով թատրոնն էլ ազգային գոյապայքարի մի ձև է, որով և ազգ ես կրթահղկում, և ուրիշ ազգերի ցուցադրում քո ազգային Գոյը: Երկրորդ. «40 օրը...» իսկապես ժամանակակից վարք ու բարքերի թեմաներ շոշափող երկ է և Գոգիի նմանների շատությունը, նրա կարգավիճակում հայտնվելու հնարավորությունների հավանականությունը, այլևայլ իրական և իրողական հանգամանքները, որոնք ցանկացածին կարող են դնել Գոգիի կարգավիճակում... Իսկ թե ինչպես եմ խաղացել՝ դա կերպարի հարազատության և դրանով ապրելու խնդիր կարող է լինել: - Վերջին տարիներին Դուք շատ անհաջողություններ ունեցաք, մասնավորապես, բնակարանի հրդեհ, արխիվի կորուստ և առողջության մասնակի կորստի հետ կապված: Սակայն գտնվեցին մարդիկ... - Այո, վերջին երկու-երեք տարում առողջությունս կարծես թե չեղյալ է հայտարարել մեր «պայմանագիրը», եկեք իրար ճիշտ հասկանանք, քսան-երեսուն հազար վաստակով շատ դժվար է հիվանդանոց ընկնելը, դեղ ու բալասանի հոգս անելը... բայց իսկապես գտնվում են մարդիկ, որոնք քեզ աջակցում են, նեցուկ լինում: - Եվ ոչ ավանդական հարց. վերջինը. անձամբ ի՞նչ սպասելիքներ ունեք 2005-ից: - Ես միշտ էլ լավատես եմ. ջրհոսի համաստեղության ծնունդ և համոզված եմ, որ եկած տարին հենց իմ սպասումների արդարացումը կբերի: Անձամբ հավատում եմ, որ և դերերս կշատանան, և կոչումներ կունենամ, և նոր երկրպագուներ: Մի խոսքով, ապրելն ու ստեղծագործելը Արցախում ավելի հետաքրքիր կդառնա նոր տարում և շատերին կվարակի իմ համոզմունքով: Սա մեր հայրենիքն է և մենք պետք է շենացնենք ու աշխարհին ներկայանանք շեն ու բարեկեցիկ: Հարցազրույցը վարեց Էռնեստ ԵՍԱՅԱՆԸ
նամականի ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԼՂՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ Չնայած մեր երկիրը դեռ չեն ուզում ճանաչել, բայց տասը տարուց ավելի է շարունակ ինքներս մեզ համոզում ենք, որ անկախ պետություն ենք: Մենք ամենևին չենք կասկածում, որ անկախ ենք: Դեռ ավելին՝ հպարտանում ենք դրա համար: Սակայն, այնուամենայնիվ, կան բաներ, որ մենք ոչ մի կերպ չենք հասկանում: Այդպիսի անհասկանալի բաներից մեկը տեղական լարային ռադիոյով ամեն աստծո օր ժամը 16.30-ից մինչև ժամը 17.00-ը տրվող հաղորդումների ազգային պատկանելությունն է: Դա հաստատ հայերեն չէ: Հարյուր տոկոսով համոզված ենք, որ դա ռուսերեն, թուրքերեն և անգլերեն էլ չէ: Սկզբում կարծում էինք, թե ճապոներեն կամ բուշմեներեն է, բայց վերջերս Արցախ այցելած ուսանողներից իմացանք, որ դա այդպես չէ: Մենք դիմեցինք նաև մի խումբ լեզվաբանների, բայց նրանք էլ չկարողացան հասկանալ, թե մեր անկախ երկրի ռադիոեթերում ինչ լեզվով են խոսում: Ի դեպ, առաջին անգամ լսելով այդ հաղորդումը, մեզ թվաց, թե պարզապես թյուրիմացություն է կատարվել, որ ինչ-որ ռադիոխուլիգան փորձել է խաղ խաղալ մեր անկախության գլխին: Մեզ թվաց, թե մեր իշխանությունները, լսելով այդ հաղորդումը, կանչելու են համապատասխան կառույցի պատասխանատուներին, և ամեն ինչ իրենց տեղն են դնելու: Բայց քանի որ այդպես չեղավ ոչ մի ամիս, ոչ մի տարի հետո, մենք հանգեցինք այն մտքին, որ մեր իշխանություններն այնքան լուրջ գործերով են զբաղված, մյուս կողմից էլ մեր երկիրն այնքան մեծ է, որ նրանք պարզապես չգիտեն, թե ինչ է կատարվում իրենց երկրում: Ինչպես, օրինակ, չգիտեին և միայն վերջերս նրանց շուրթերից լսեցինք բաներ, որոնց մասին գիտեն բոլորը, անգամ մայրաքաղաքի ծննդատանը... Հարգելի իշխանություններ, վերջապես որոշեցինք դիմել ձեզ. գոնե դուք ասեք, թե վերոհիշյալ ժամին տեղական ռադիոյով ինչ լեզվով են խոսում և ում համար են եթեր արձակվում այդ հաղորդումները: Իսկ գուցե ամեն օր այդ լեզվով պարզապես հայհոյում են մեզ կամ ինչ-որ դիվերսանտների կողմից պետական գաղտնիքներ սփռում մեր անկախ երկրի մասին: Անհամբեր Ձեր պատասխանին սպասող՝ մի խումբ ռադիոլսող ԼՂՀ քաղաքացիներ
ԱՄԵՆ ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐԴՈՒ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԱԹՈՌ ՎՍՏԱՀԵԼ Տարեց մարդիկ լավ են հիշում: Առաջ, սովետի օրոք, երբ բարձրաստիճան մի պաշտոնյայի ազատում էին աշխատանքից, բյուրոյի որոշումը մարզային թերթում հրապարակում ու մեկ-մեկ «թվարկում» էին՝ բացթողումները, թույլ տված սխալները, պետությանը պատճառած նյութական վնասի չափերը, անօրեն արարքները և այլն: Մի խոսքով՝ հասարակությանը մի տեսակ համոզում, տեղյակ էին պահում, թե ինչ պատճառով է մարդն ազատվել աշխատանքից: Եվ առաջին հերթին հենց իրեն՝ ազատվողին էին ասում, հասկացնում, թե ինչ է արել, որ չպիտի աներ և ինչ պիտի աներ, որ չի արել: Հիմա այս ամենը հուշ է դարձել: Հիմա այս ամենին փոխարինելու է եկել լոկ մի քանի բառ. «...ԼՂՀ նախագահի թիվ... հրամանագրով Այսինչ Այսինչյանն ազատվում է աշխատանքից...»: Ինչի՞ համար, ի՞նչ պատճառով: Հաստատված գործի ձախողմա՞ն, խոշոր գումարների յուրացմա՞ն, սահմանված օրենքի խախտմա՞ն, թե՞... Այս մասին՝ ոչ մի խոսք: Ասես՝ այդպես էլ պիտի լինի, ասես՝ դա ամենևին էլ պարտադիր չէ ու հասարակությանն էլ չի վերաբերում: Ասես՝ դա միայն նախագահի ու նրա աթոռակից մի երկու խորհրդատու չինովնիկի գործն է: Վերջերս նախագահի հրամանագրով (իմա՝ գրչի մի հարվածով) էական փոփոխություններ են կատարվել կառավարության կազմում, զբաղեցրած պաշտոններից ազատվել են աշխատողներ՝ առանց «լրացուցիչ» մի խոսք ասելու: Արդյո՞ւնքը: Նշածս փոփոխություններին (ավելի ճիշտ՝ փոփոխությունների պատճառներին) լրիվ անտեղյակ են և մտավորականները, և արդյունաբերության, և գյուղատնտեսության ոլորտների աշխատողները... Սա, մեղմ ասած, լավ բան չէ: Ավելին՝ երևույթն այս ինքնին հուշում է այն մասին, որ ժողովրդավարության անունից խոսող իշխանության ու հանրության միջև գոյացել է անհաղթահարելի մի անջրպետ, որը լրջորեն պետք է մտահոգի ոչ միայն վերևում նստածներին, այլև ներքևում կանգնածներին: Թե չէ, օրը ցերեկով բարձր պաշտոնյաներ փոխել՝ առանց ժողովրդին մի բան ասելու, համաձայնեք, շատերին է զարմանք պատճառում: Կարծում եմ, որ շարքային մարդիկ ևս կամենում են իմանալ իրենց շեֆի, իրենց աշխատանքի ոլորտը ղեկավարողի ինչպես առավելությունների, ձեռքբերումների, այնպես էլ՝ մեծ ու փոքր սխալների մասին: Ասել է թե՝ ժողովրդից ոչինչ չպետք է թաքցնել: Փակ դռների ետևում կայացված որոշման մասին բաց պիտի խոսել: Թե չէ՝ ստացվում է այն տպավորությունը, որ այս կամ այն նախարարի ազատումը պարզապես հերթական քայլ է (լավագույն դեպքում՝ ռակիրովկա) մարդկանց աչքերին թոզ փչելու, երկրում տիրող քաոսային իրավիճակով անհանգստացած լինելու տպավորություն ստեղծելու համար: Ուղղակի զարմանալ կարելի է, որ այս երկրում՝ Արցախ աշխարհում, բարձր աթոռներին բազմում (նախագահի հրամանագրով, իհարկե) և նույն աթոռները դժկամությամբ թողնում են մարդիկ, որոնք նշանակման նախօրեին մեծ գիտուններ, խելացի, ազնիվ ու նվիրված անհատականություններ են երևում, ազատման ժամերին՝ շատ սովորական մահկանացուներ: Դե, ուրեմն, մարդկանց առաջ քաշելուց, նաև՝ «հետ դարձ» անելուց առաջ հարկավոր է «գլուխը ափերի մեջ առնել», խորհել, մտածել՝ արժանի՞ է դրան, թե... Նախարարին, պաշտոնյային փոխելը նորություն չէ աշխարհում: Բայց ես գտնում եմ, որ նորը իր հետ նորացում, նորություն, վիճակի բարելավում, ազատ ու անկաշկանդ գործելու հնարավորություն պիտ բերի: Թե չէ՝ անիմաստ բան է զբաղեցրած աթոռից զրկելն ու՝ «Հայդա, գնա ձեր տուն...» ասելը: Հիշենք մեծ մտածող Պելե դե Կոջերի խոսքը. «Վատ է, եթե նախարարները հաճախ են փոխվում: Բայց ավելի վատ է, եթե վատ աշխատողները մնում են տեղում»: Իսկ եթե վատ նախարարները մնում են տեղում... Այսօր որ նախարարի, պաշտոնյայի վրա մատդ դնես՝ հազար ու մի թերություն կգտնես: Բայց, դե, հասկանալի է, ամեն մի թերության համար պաշտոնյային դուրս չեն հրավիրում: Խորհուրդ են տալիս, կողքից հուշում, օգնում, օժանդակում, ուղղում: Իսկ եթե թերությունը ինչ-որ տեղ, ինչ-որ չափով հանցագործություն է որակվում, պարզ է, ուրիշ բան են «հուշում»: Պատժում են: Տարաբախտաբար, շատ հազվադեպ է այսպես լինում: Ստացվում է այսպես. կարելի է հարյուր հազարների վնաս պատճառել ժողովրդական տնտեսությանը, քամուն տալ հանրային ունեցվածքն ու զարմանալիորեն մնալ անպատիժ: Հիշում եմ, որ տասնամյակներ առաջ ամբողջ շրջանում անուն հանած մի զոոտեխնիկի խիստ պատժել են... երկու-երեք հավ ֆերմայից անօրեն կերպով «դուրս գրելու» համար: Հիմա կասեք՝ անցել են այդ ժամանակներն ու նման կարգի վայրագությունները: Չեմ առարկում: Բայց մի՞թե պակաս վայրագություն է բարձրաստիճան աշխատողի այդօրինակ վայրագությունների հանդեպ անտարբեր գտնվելը, նրա վայրենի արարքը ներելը, հանդուրժելը: Բա ո՞ւր մնաց օրենքը, ո՞ւր մնաց մարդկային խիղճը: Այսքանից հետո էլ դեռ մեկ-մեկ բարձր ամբիոններից հայտարարվում է բյուջեի սուղ լինելու, չհերիքելու մասին: Կարկուտը, երաշտը, ահավոր սելավները, տարերային բոլոր աղետները երկրին այնքան վնաս չեն պատճառում, ինչքան բախտից ու թախտից երես առած աթոռամոլները, մեր օրերի, մեր ժամանակների քաջնազարիկները: Կոնկրետացնենք: Օրենքի առաջ պատասխանատու են բոլորը: Սա նորություն չէ: Մեզանից ամեն մեկը սա լսում է ամեն օր: Զարմանալի է, սակայն, որ այս օրենք կոչվածը բոլորի վրա չի տարածվում: Երբեմն հեռուստատեսությամբ ցույց են տալիս որբ ու անտեր մի երեխայի կամ անչափահասների, որոնք, կարիքից դրդված, գողություն են արել... Ցույց են տալիս՝ հերիք չէ, դեռ գոհունակությամբ հայտարարում են, որ թարմ հետքերով հայտնաբերվել են հանցագործները, որոնք շուտով կկանգնեն դատարանի առաջ: Ամեն անգամ, նման կադրեր դիտելիս, ակամայից խորհում եմ. ի՞նչ է, դժվա՞ր է պետական պաշտոնյայի անօրինականությունները ժամանակին բացահայտելը և պատճառած նյութական վնասը վերականգնելը, կալանքի տակ առնելը (բարոյական վնասի մասին չեմ խոսում): Եվ սա դաս կլինի պոտենցիալ թալանչիների համար: Ախր ամեն ինչ չէ, որ կարելի է հանդուրժել: Ու նաև ամեն հանցանք չէ, որ կարելի է ներել: Ամենակարևորը. ամեն ոք իրավունք չունի առոք-փառոք բազմելու աթոռին ու ազատ-համարձակ «իր էշը քշելու»: Այո, իրավունք չունի: Թույլ չպիտի տալ: Ոչ մի դեպքում: Ու ոչ մեկին: Ամեն պատահական մարդու չի կարելի Աթոռ վստահել: Աթոռը տհաս ու ապիկար մարդկանցից հեռու պիտ պահել: Շատ հեռու:
Միքայել
ԲԱԼՅԱՆ
ՉԱՓԱՐԻ ՀԵՐՈՍԸ Արցախյան գոյամարտի տարիներին, երբ վտանգված էր մեր հայրենի եզերքը, ոտքի կանգնեցին Արցախ աշխարհի քաջազունները: Ամենուր, այդ թվում և Չափարում, կազմավորվեցին ինքնապաշտպանական ջոկատներ: Արմենը, որին անվանում էին Ռեմբո, դարձավ գյուղի ջոկատի ամենաեռանդուն անդամներից մեկը: Նա ծնվել է 1967 թվականին, 1985 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում, իսկ զորացրվելուց հետո ընդունվել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը: Երազում էր ավարտել ուսումը, դառնալ որակյալ մասնագետ, ամուսնանալ սիրած աղջկա հետ, որի հետ սովորում էր, ունենալ զավակներ: Սակայն եկավ 88-ը. սկզբից մահացավ մայրը, հետո էլ սկսվեց արցախյան ազատագրական պայքարը, և նա կատարեց իր ընտրությունը. դարձավ գյուղի ջոկատի եռանդուն անդամներից մեկը, որին վստահել էին գյուղի միակ գնդացիրը: Որտեղ ասես, որ Արմենը չէր գնում օգնելու իր հայրենակիցներին. Բաշ Գյունեփայա, Սրխավենդ, Լենինավան- Մարաղա: Ամենուր նա էր՝ հաղթանակի հանդեպ աներեր հավատքով, որը չէր լքում նրան նույնիսկ 92-ի դժոխային օրերին: Օրհասական այդ ժամանակ, Արմենին կարելի էր հանդիպել մերթ Կիչանի մոտ, մերթ Առաջաձորի, մերթ էլ Վանքի բարձունքներում: Ուր էլ գնար՝ նրանից անբաժան էր իր գնդացիրն ու սիրած երգը. «Չափարին հարկավոր են ամուր տղերք».... 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ին «Կարմիր քար» կոչվող մարտական դիրքից վերադառնալիս՝ նրա մեքենան վթարի ենթարկվեց: Մահացու վիրավորված Արմենին հասցրին զինվորական հոսպիտալ: Ոչ մարտական ընկերների օգնելու պատրաստակամությունը, ոչ էլ բժիշկների եռանդուն ջանքերը ի զորու չեղան փրկելու նրան: Զգալով մոտալուտ մահը՝ Արմենը դիմեց կողքին կանգնած ընկերներին. «Մի հուսահատվեք, ինձանից լավ տղաներ են մահացել, շարունակեցեք մեր պայքարը, իսկ ես մի բանի համար եմ միայն ափսոսում՝ չտեսա լիովին ազատագրված հայրենիքս»: Արմենը մահացավ քսանյոթ տարեկան հասակում: 2004 թվականի աշնանը Արմեն Սաղյանը հետմահու պարգևատրվեց «Արիության համար» շքանշանով:
Իրինա
ՍԵՎՈՒՄՅԱՆ
ՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ ԱՐՑԱԽՑԻ ԲԱՐԵՐԱՐՆԵՐԻՆ Դպրոցից, ավելի ճիշտ՝ Ասկերանի շրջանի Իվանյան համայնքի միջնակարգ դպրոցից ինձ հայտնեցին, որ դեկտեմբերի 30-ին, ժամը 11.00-ին լինեմ Ասկերանի շրջժողկրթբաժնում: Հետաքրքրվեցի, թե ինչ առիթով են հրավիրում ու տեղեկացա, որ թոշակառու ուսուցիչներին պետք է պարգևատրեն: Կամա թե ակամա հիշեցի ԼՂՀ նախագահի վերջերս ունեցած ելույթի այն հատվածը, որը մեզ՝ թոշակառու ուսուցիչներիս էր վերաբերվում, այն է՝ գյուղական դպրոցում ունենք թոշակառու ուսուցիչներ, իսկ շատ երիտասարդ ուսուցիչներ անգործ են... Մենք չենք հանդուրժի, որ երիտասարդները լքեն հայրենիքը և սփյուռքահայության բանակը համալրեն (սա նրա ուղղակի խոսքը չէ, այլ իմ ընկալածը հեռուստատեսությամբ): Գնում էի հանդիպման ու մտածում. նախագահի խոսքը իրականություն պետք է դարձվի: Վերջապես, մեզ պետք է երիտասարդներ փոխարինեն: Բայց ո՞ւր է այդ երիտասարդը: Ահա ինձ և ինձ նմաններին, որ շրջանում ընդամենը 14 հոգի ենք, ինչ-որ պարգև կտան, գովեստի մաղթանքներ կհղեն ու բարի ճանապարհ ասելով՝ դպրոցին ցտեսություն ասել կտան և դարձյալ... երջանիկ ծերություն: Այս մտորումներով հասա վարչակազմ: Մտնելով բաժնի վարիչ ընկ. Ա. Ավանեսյանի գրասենյակը, հանդիպեցի ծանոթ դեմքերի, որոնց մեջ ամենատարեցը Զինավոր Գրիգորյանն էր՝ Նորագյուղի միջնակարգ դպրոցի զինղեկը, որը 2000-ին տարվա լավագույն ուսուցիչ էր ճանաչվել: Բաժնի վարիչ Արվիդ Ավանեսյանը, շնորհավորելով հավաքվածների նոր տարին, ուրախությամբ նշեց ի լուր բոլորի, որ Արցախի արիածին մայրերը մեզ նոր բարերարներ են նվիրել՝ ի դեմս ճանաչված գործարարներ Բենիկ Բախշիյանի և Սամվել Հակոբյանի, մարդիկ, ովքեր իրենց բեղմնավոր գործունեությամբ հայտնի են ոչ միայն Արցախում, այլ նաև Հայաստանում և արտերկրում: Այս երկու պարոնները, շատ բարձր գնահատելով ուսուցչի բեղմնավոր ու դժվարին աշխատանքը, ի սրտե որոշել են 2000-2004 թթ. Ասկերանի շրջանում աշխատող լավագույն ուսուցիչ ճանաչվածների նոր տարին շնորհավորել ոչ միայն բարի մաղթանքներով, այլ նաև 100-ական դոլար դրամական պարգևով, որպեսզի այդ ուսուցիչները ավելի կատարելագործեն մանկավարժական գործունեությունը և իրենց շարքերը համալրեն նոր մանկավարժներով: Ժողկրթբաժվարի մոտ հավաքվածները ներկայացնում էին 2000-2004 թթ. մրցույթներում ճանաչված 18 ուսուցիչներից 15-ը, 3-ը դեռևս ճանապարհին էին, հեռու գյուղերից էին գալիս: Ուղիղ ժամը 11.00-ին Ասկերանի շրջվարչակազմի ղեկավար պ-ն Արմո Ծատրյանի ընդունարանում էինք, որտեղ մեզ գրկաբաց ընդունեցին երկու մեծահոգի բարերարները: Այդ նրանք են, որ իրենց քրտինքով վաստակած գումարից որոշել են մի մասնիկ, որը մեզ համար շատ մեծ գումար է, հատկացնել իրենց հարազատ շրջանի դպրոցներում աշխատող լավագույն ուսուցիչներին: Սրտահույզ էին նրանց ելույթներն ու մաղթանքները: Պ-ն Բախշիյանը նշեց նաև, որ ինքն ու Ս. Հակոբյանը որոշել են շրջանի բոլոր դպրոցների ուսումնափորձնական հողամասերի համար անվճար հատկացնել գյուղատնտեսական կուլտուրաների տարբեր սերմեր ու տնկիներ, որպեսզի մեր աշակերտներն այդ հողամասում իրենց ձեռքով գյուղատնտեսական կուլտուրաներ աճեցնելու լեզվին տիրապետեն: Ս. Հակոբյանը նշեց, որ ինքը ծնվել և դաստիարակվել է ուսուցիչների ընտանիքում (հայրը՝ Ալեքսանդր Հակոբյանը, 20-րդ դարի Արցախի լավագույն մանկավարժ է, իսկ մայրը՝ Ժենյա Սարգսյանը, վաստակաշատ ուսուցչուհի) և քաջ գիտի ուսուցչի վիճակը, նրա աշխատանքի ծանրությունը և դրա դիմաց չնչին վարձատրությունը: Ուստի և որոշել է, ինչ գնով էլ լինի, բացի այն բնագավառներից, ուր միլիոններ է ներդնում հայրենիքի բարգավաճման համար, օգնել նաև ուսուցիչներին՝ ապագա քաղաքացիների կոփման ու հղկման դարբիններին ու ճարտարապետներին: «Ուսուցիչն իմ իդեալն է,- ասաց նա,- ես շատ եմ պարտական նրանց»: Ասկերանի շրջանի լավագույն ուսուցիչների ամանորը շնորհավորեց և բարեմաղթանքներ հղեց նաև շրջվարչակազմի ղեկավար Ա. Ծատրյանը, որը երկու տարի առաջ ինձ և իմ ճանաչված գործընկերներին թանկարժեք նվերներով ու աշխատավարձի բարձրացումով է շնորհավորել: Իր սրտի խոսքն ասաց նաև Արվիդ Ավանեսյանը: Իսկ մենք էլ մեր երախտագիտությունն ու շնորհակալությունը հայտնեցինք մեր բարերարներին, մաղթելով նրանց երջանիկ կյանք, ղարաբաղյան երկարակեցություն և նորանոր հաջողություններ գործարար աշխարհում: Թող ինչպես մեր, այնպես էլ նրանց նմանների թիվը բազմապատկվի հանուն Արցախ աշխարհի բարգավաճման ու հզորացման: Թող թերահավատներն էլ կողքից նայեն ու... Մառլեն ՇԱՀՆԱԶԱՐՅ
մշակույթ ՄԱՐԴ, ՈՐ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒՄ Է ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՆՎԱԳԱԽՈՒՄԲԸ, ԱՅԼ ՆԱԵՎ ԴԱՀԼԻՃԸ Արցախի նորաստեղծ կամերային նվագախմբի համերգներն արդեն ավանդույթ են դարձել. իր ստեղծման օրվանից առայսօր այն հասցրել է հանդես գալ չորս համերգներով և՝ ամեն անգամ թարմացված ծրագրով ու միշտ էլ լեփ-լեցուն դահլիճի առաջ: Հունվարի 28-ին Սպայի տանը կայացավ կամերայինի հերթական համերգը՝ նվիրված Բանակի օրվան: Սովորության համաձայն, կամերայինն իր համերգին ներգրավել էր նաև արցախցի տարբեր երաժիշտների, մարդիկ, որ այդ օրն ասես հայ երաժշտության ընդհանուր հավաքական կերպարն էին դարձել, որոնք նույն թեթևությամբ կատարում են ինչպես հայ, այնպես էլ օտարազգի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները: Այս անգամ էլ ծրագրում կային բազմաթիվ նորություններ, ինչպես նաև արդեն ավանդական դարձած ստեղծագործություններ, որոնք ավանդության համաձայն արդեն որերորդ անգամ եզրափակում են կամերայինի համերգները: Սակայն, ըստ իս, թերևս դա չէ ամենակարևորը, այլ այն ոգևորվածությունը, որն ամեն անգամ ներարկում էր դիրիժոր Գևորգ Մուրադյանն իր երաժիշտներին, այն ոգևորությունը, որով նա ղեկավարում էր նվագախումբը, և այն ոգևորվածությունը, որով նա ղեկավարում էր դահլիճը: Ահա թերևս ամենազարմանալին ու հաճելին. դիրիժոր, որը սկզբից մինչև վերջ ղեկավարում է ինչպես «բեմի, այնպես էլ դահլիճի մարդկանց»: Երևի թե այս զգացողությունն է ունենում հանդիսատեսը կամերայինի համերգների ժամանակ և, հրաշալի կատարումներից բացի, նաև դիրիժորի այս ունակությունն է, որ մեզ՝ հանդիսատեսներիս նորից ու նորից տանում է այնտեղ, որտեղ հանդես է գալիս Արցախի կամերային նվագախումբը, որովհետև գիտենք, որ ահա բեմ դուրս կգա այն մարդը, որ ղեկավարում է ոչ միայն իր նվագախումբը, այլ նաև դահլիճը: Ք. ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ
Լսեք աստղերի խորհուրդները, բայց ավելի շատ հավատացեք և վստահեք ձեր ուժերին Ձմռան վերջին ամիսն է՝ տոները վերջացել են, իսկական ժամանակն է «խրվել» աշխատանքի մեջ. այն ոչ միայն հոգեկան, այլ նաև ֆինանսական օգուտ կբերի: Ամսվա վերջում կարող եք փոքր-ինչ հանգստանալ՝ չէ՞ որ գարուն է գալիս: Առաջին տասնօրյակը սկզբից բարեհաջող է, իսկ հետո՝ անհանգիստ: Երկրորդ տասնօրյակը շատ լարված է, բայց քիչ-քիչ ամեն ինչ կկարգավորվի: Երրորդ տասնօրյակը բավականին ներդաշնակ է. օգտագործեք այն հնարավորինս շատ:
ԽՈՅԵՐ - Ամսվա առաջին կեսը ամենատարբեր անակնկալներ է պատրաստել՝ կիրագործվեն վաղուց երազած ձեր գնումները, կհայտնվեն հավելյալ աշխատանքային հնարավորություններ, հորիզոնում կհայտնվեն նոր ընկերներ: Բայց ահա փետրվարի վերջին կյանքը գորշ կդառնա: Չհուսահատվեք՝ զբաղվեք ձեզանով, այցելեք գեղեցկության սրահ, լողավազան կամ մարզադահլիճ, թարմացրեք ձեր պահարանը, և թախիծն ինքնաբերաբար կանցնի: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 15, 18, 19, 23, 27-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 14, 26-ը: ՑՈՒԼԵՐ - Ինքնահաստատումը՝ թե° աշխատանքի վայրում, թե° տանը, կգրավի ձեր ողջ ուշադրությունը: Հատկապես եթե հաշվի առնեք այն հանգամանքը, որ նման բեռը ձեր ուսերի համար չէ: Ցուլը պարզապես փայլում է հմայքով՝ հեշտությամբ չարակամներին վերածելով բարեկամների: Բայց անհրաժեշտ է զգույշ լինել՝ անհարկի ասված կատակը կարող է վիրավորել և ձեր դեմ լարել պետքական մարդու: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 9, 23, 24-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 18-ը: ԵՐԿՎՈՐՅԱԿՆԵՐ - Ամսվա սկզբում տրամադրությունը փայլուն չէ, շրջապատի մարդիկ ջղայնացնում են իրենց պահվածքով և խանգարում են ծրագրերի իրագործմանը: Մի «տաքացեք», այժմ ավելի հարմար է զուսպ գործել՝ դրա համար օգտագործելով ձեր հմայքն ու հնարամտությունը: Եթե ավելորդ քայլերի չդիմեք, ապա ամսվա վերջին ձեր բոլոր պրոբլեմները կլուծվեն և կհայտնվեն գայթակղող առաջարկություններ՝ հնարավոր է պաշտոն ստանաք կամ էլ դրամական պարգև: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 23, 26, 28-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 15, 22-ը: ԽԵՑԳԵՏԻՆՆԵՐ - Կարող է անհանգստացնել առողջական վիճակը, փորձեք նախօրոք դիմել բժշկի, հատկապես եթե խրոնիկական հիվանդություններ ունեք: Տրամադրությունը նույնպես տատանվում է՝ արցունքներ, ամեն ինչ ազդում է, և ինքներդ ձեզ թվում եք «դժբախտ որբուկ»: Բայց ահա հենց այս պահին էլ բախտն իր բարեհաճությունը ցույց կտա ձեզ՝ գործընկերները, մտերիմները, բարեկամներն ու սիրելիները միահամուռ կերպով կփորձեն օգնել ձեզ: Ամսվա վերջը կդիմավորեք փաղաքշված, երջանիկ, բայց փոքր ինչ հոգնած՝ ձեր հանդեպ ցուցաբերված իրարանցումից: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 9, 17, 19, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 14, 21-ը: ԱՌՅՈՒԾՆԵՐ - Ամիսը բավականին հագեցած կլինի առյուծների համար, հնարավոր են լուրջ սիրային հարաբերություններ: Բացառված չեն կոնֆլիկտներն ու խանդի տեսարանները: Ավելի լավ է կարճ ժամանակով բաժանվել՝ որևէ անմեղ առիթով, և ամսվա վերջում ամեն ինչ կլուծվի: Զբաղվեք գործերով՝ կարող է լավ մտքեր արտահայտեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 17, 21, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 12, 14, 15-ը: ԿՈՒՅՍԵՐ - Իրարանցումը գրավում է ձեր ողջ ուշադրությունը, դուք ջղայնանում եք ամեն դատարկ բանից: Գուցե ժամանակն է փոքր ինչ շեղեք ձեր ուշադրությունը բարեկամների և մտերիմների պրոբլեմներից: Հնարավորություն տվեք նրանց, որպեսզի իրենք ուղղեն իրենց սխալները: Իսկ դուք ժամանակն է, որ զբաղվեք առօրեական խնդիրներով, հենց այս պահին կարող եք տան հարդարման հետ կապված հրաշալի մտահղացումներ անել, և կատարել փոքրիկ, բայց պետքական գնումներ: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 9, 19, 23, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 12, 13, 14, 22-ը: ԿՇԵՌՔՆԵՐ - Ամսվա սկիզբը բազում տպավորություններ կբերի՝ ձեզ կզվարճացնեն թեթև սիրախաղերն ու ուրախ երեկոները: Բայց չթուլացնեք տեմպերը՝ աշխատանքի վայրում հնարավոր են կոնֆլիկտներ, այնպես որ լավ կլինի, որ ձեր գործերը ժամանակին կարգի բերեք: Կշեռք-ծնողները կմտահոգվեն երեխաների պրոբլեմներով, որ բավականին մեծ ուշարություն կպահանջեն: Ավտո վարելիս զգույշ եղեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 19, 23, 24, 26, 28-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 15, 18-ը: ԿԱՐԻՃՆԵՐ - Դուք տարված եք գործելու տենդով, բայց ահա արդյունքները կասկածելի են՝ կատարում եք ոչ պետքական գնումներ, պնդում եք սխալ կարծիքներ, և ինքներդ եք կոնֆլիկտներ փնտրում: Ավելի լավ չէ՞ փոքր ինչ թուլացնեք ձեր ակտիվությունը: Զինվեք համբերությամբ, և ամսվա երկրորդ կեսին ճակատագիրը ձեզ կպարգևատրի՝ կվերականգնվեն ընկերական կապերը, կստանաք «անսպասելի փողեր», իսկ ոգու առույգությունը նորից կգունազարդի ձեր կյանքը: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 17, 18, 19, 24, 27-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 12, 14, 22-ը: ԱՂԵՂՆԱՎՈՐՆԵՐ - Մանր-մունր պրոբլեմները կգրավեն ձեր ուշադրությունը: Ոմանք զբաղված կլինեն քաշքշուկներով՝ խառնվելով թղթաբանության մեջ, մյուսները ստիպված կլինեն ներքաշվել ազգականների պրոբլեմների մեջ: Ճանապարհորդելիս զգույշ եղեք, «պինդ բռնեք դրամապանակը»: Գործերը իրականանում են ավելի դանդաղ, քան դուք եք սպասում, բայց մի վհատվեք, դուք ամեն ինչ կհաղթահարեք, և կարժանանաք այն մարդկանց հարգանքին, ում օգնում եք: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 19, 21, 23, 25-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 14, 15-ը: ԱՅԾԵՂՋՅՈՒՐՆԵՐ - Ստիպված կլինեք մեծ ծախսեր կատարել: Գնումներ կատարելիս չշտապեք և անպայման լսեք խորհուրդները: Որոշումներ կայացնելիս շտապել պետք չէ, իսկ անձնական կյանքում ծագած կոնֆլիկտները իրենք իրենց կլուծվեն, եթե, իհարկե, կրակի վրա յուղ չլցնեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 9, 17, 18, 19, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 22-ը: ՋՐՀՈՍՆԵՐ - Ձեզ գրավել են ձեր իսկ պրոբլեմները, ակտիվ կերպով քննարկում եք դրանք ընկերների հետ՝ դառնալով համընդհանուր ուշադրության կենտրոն: Փորձեք ամենօրյա ունկընդիրների մեջ ճանաչել նրանց, ովքեր կարող են օգնել ձեզ խոսքով և գործով: Զգույշ եղեք փողերի հետ: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 18, 23, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 13, 14-ը: ՁԿՆԵՐ - Ամիսը կարող է սկսվել կոնֆլիկտներով: Սա այն պահն է, երբ դուք պիտի անցնեք «ջրի հատակը» և սպասեք: Մի կողմ դրեք կարևոր լուծումներ պահանջող խնդիրները, փորձեք հանգստանալ: Եվ ահա յոթը սարի հետևում չէ ուրախությունը՝ միայնակ Ձկների համար Ամուրը անակնկալներ է պատրաստել: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 19, 21, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 14, 15-ը:
ԱՍՏՂԱԳՈՒՇԱԿ (փետրվար) Ձմռան վերջին ամիսն է՝ տոները վերջացել են, իսկական ժամանակն է «խրվել» աշխատանքի մեջ. այն ոչ միայն հոգեկան, այլ նաև ֆինանսական օգուտ կբերի: Ամսվա վերջում կարող եք փոքր-ինչ հանգստանալ՝ չէ՞ որ գարուն է գալիս: Առաջին տասնօրյակը սկզբից բարեհաջող է, իսկ հետո՝ անհանգիստ: Երկրորդ տասնօրյակը շատ լարված է, բայց քիչ-քիչ ամեն ինչ կկարգավորվի: Երրորդ տասնօրյակը բավականին ներդաշնակ է. օգտագործեք այն հնարավորինս շատ: ԽՈՅԵՐ - Ամսվա առաջին կեսը ամենատարբեր անակնկալներ է պատրաստել՝ կիրագործվեն վաղուց երազած ձեր գնումները, կհայտնվեն հավելյալ աշխատանքային հնարավորություններ, հորիզոնում կհայտնվեն նոր ընկերներ: Բայց ահա փետրվարի վերջին կյանքը գորշ կդառնա: Չհուսահատվեք՝ զբաղվեք ձեզանով, այցելեք գեղեցկության սրահ, լողավազան կամ մարզադահլիճ, թարմացրեք ձեր պահարանը, և թախիծն ինքնաբերաբար կանցնի: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 15, 18, 19, 23, 27-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 14, 26-ը: ՑՈՒԼԵՐ - Ինքնահաստատումը՝ թե° աշխատանքի վայրում, թե° տանը, կգրավի ձեր ողջ ուշադրությունը: Հատկապես եթե հաշվի առնեք այն հանգամանքը, որ նման բեռը ձեր ուսերի համար չէ: Ցուլը պարզապես փայլում է հմայքով՝ հեշտությամբ չարակամներին վերածելով բարեկամների: Բայց անհրաժեշտ է զգույշ լինել՝ անհարկի ասված կատակը կարող է վիրավորել և ձեր դեմ լարել պետքական մարդու: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 9, 23, 24-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 18-ը: ԵՐԿՎՈՐՅԱԿՆԵՐ - Ամսվա սկզբում տրամադրությունը փայլուն չէ, շրջապատի մարդիկ ջղայնացնում են իրենց պահվածքով և խանգարում են ծրագրերի իրագործմանը: Մի «տաքացեք», այժմ ավելի հարմար է զուսպ գործել՝ դրա համար օգտագործելով ձեր հմայքն ու հնարամտությունը: Եթե ավելորդ քայլերի չդիմեք, ապա ամսվա վերջին ձեր բոլոր պրոբլեմները կլուծվեն և կհայտնվեն գայթակղող առաջարկություններ՝ հնարավոր է պաշտոն ստանաք կամ էլ դրամական պարգև: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 23, 26, 28-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 15, 22-ը: ԽԵՑԳԵՏԻՆՆԵՐ - Կարող է անհանգստացնել առողջական վիճակը, փորձեք նախօրոք դիմել բժշկի, հատկապես եթե խրոնիկական հիվանդություններ ունեք: Տրամադրությունը նույնպես տատանվում է՝ արցունքներ, ամեն ինչ ազդում է, և ինքներդ ձեզ թվում եք «դժբախտ որբուկ»: Բայց ահա հենց այս պահին էլ բախտն իր բարեհաճությունը ցույց կտա ձեզ՝ գործընկերները, մտերիմները, բարեկամներն ու սիրելիները միահամուռ կերպով կփորձեն օգնել ձեզ: Ամսվա վերջը կդիմավորեք փաղաքշված, երջանիկ, բայց փոքր ինչ հոգնած՝ ձեր հանդեպ ցուցաբերված իրարանցումից: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 9, 17, 19, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 14, 21-ը: ԱՌՅՈՒԾՆԵՐ - Ամիսը բավականին հագեցած կլինի առյուծների համար, հնարավոր են լուրջ սիրային հարաբերություններ: Բացառված չեն կոնֆլիկտներն ու խանդի տեսարանները: Ավելի լավ է կարճ ժամանակով բաժանվել՝ որևէ անմեղ առիթով, և ամսվա վերջում ամեն ինչ կլուծվի: Զբաղվեք գործերով՝ կարող է լավ մտքեր արտահայտեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 17, 21, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 12, 14, 15-ը: ԿՈՒՅՍԵՐ - Իրարանցումը գրավում է ձեր ողջ ուշադրությունը, դուք ջղայնանում եք ամեն դատարկ բանից: Գուցե ժամանակն է փոքր ինչ շեղեք ձեր ուշադրությունը բարեկամների և մտերիմների պրոբլեմներից: Հնարավորություն տվեք նրանց, որպեսզի իրենք ուղղեն իրենց սխալները: Իսկ դուք ժամանակն է, որ զբաղվեք առօրեական խնդիրներով, հենց այս պահին կարող եք տան հարդարման հետ կապված հրաշալի մտահղացումներ անել, և կատարել փոքրիկ, բայց պետքական գնումներ: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 9, 19, 23, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 12, 13, 14, 22-ը: ԿՇԵՌՔՆԵՐ - Ամսվա սկիզբը բազում տպավորություններ կբերի՝ ձեզ կզվարճացնեն թեթև սիրախաղերն ու ուրախ երեկոները: Բայց չթուլացնեք տեմպերը՝ աշխատանքի վայրում հնարավոր են կոնֆլիկտներ, այնպես որ լավ կլինի, որ ձեր գործերը ժամանակին կարգի բերեք: Կշեռք-ծնողները կմտահոգվեն երեխաների պրոբլեմներով, որ բավականին մեծ ուշարություն կպահանջեն: Ավտո վարելիս զգույշ եղեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 19, 23, 24, 26, 28-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 15, 18-ը: ԿԱՐԻՃՆԵՐ - Դուք տարված եք գործելու տենդով, բայց ահա արդյունքները կասկածելի են՝ կատարում եք ոչ պետքական գնումներ, պնդում եք սխալ կարծիքներ, և ինքներդ եք կոնֆլիկտներ փնտրում: Ավելի լավ չէ՞ փոքր ինչ թուլացնեք ձեր ակտիվությունը: Զինվեք համբերությամբ, և ամսվա երկրորդ կեսին ճակատագիրը ձեզ կպարգևատրի՝ կվերականգնվեն ընկերական կապերը, կստանաք «անսպասելի փողեր», իսկ ոգու առույգությունը նորից կգունազարդի ձեր կյանքը: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 17, 18, 19, 24, 27-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 12, 14, 22-ը: ԱՂԵՂՆԱՎՈՐՆԵՐ - Մանր-մունր պրոբլեմները կգրավեն ձեր ուշադրությունը: Ոմանք զբաղված կլինեն քաշքշուկներով՝ խառնվելով թղթաբանության մեջ, մյուսները ստիպված կլինեն ներքաշվել ազգականների պրոբլեմների մեջ: Ճանապարհորդելիս զգույշ եղեք, «պինդ բռնեք դրամապանակը»: Գործերը իրականանում են ավելի դանդաղ, քան դուք եք սպասում, բայց մի վհատվեք, դուք ամեն ինչ կհաղթահարեք, և կարժանանաք այն մարդկանց հարգանքին, ում օգնում եք: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 19, 21, 23, 25-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 14, 15-ը: ԱՅԾԵՂՋՅՈՒՐՆԵՐ - Ստիպված կլինեք մեծ ծախսեր կատարել: Գնումներ կատարելիս չշտապեք և անպայման լսեք խորհուրդները: Որոշումներ կայացնելիս շտապել պետք չէ, իսկ անձնական կյանքում ծագած կոնֆլիկտները իրենք իրենց կլուծվեն, եթե, իհարկե, կրակի վրա յուղ չլցնեք: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 9, 17, 18, 19, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 14, 22-ը: ՋՐՀՈՍՆԵՐ - Ձեզ գրավել են ձեր իսկ պրոբլեմները, ակտիվ կերպով քննարկում եք դրանք ընկերների հետ՝ դառնալով համընդհանուր ուշադրության կենտրոն: Փորձեք ամենօրյա ունկընդիրների մեջ ճանաչել նրանց, ովքեր կարող են օգնել ձեզ խոսքով և գործով: Զգույշ եղեք փողերի հետ: Բարենպաստ օրերն են՝ 3, 18, 23, 26-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 10, 13, 14-ը: ՁԿՆԵՐ - Ամիսը կարող է սկսվել կոնֆլիկտներով: Սա այն պահն է, երբ դուք պիտի անցնեք «ջրի հատակը» և սպասեք: Մի կողմ դրեք կարևոր լուծումներ պահանջող խնդիրները, փորձեք հանգստանալ: Եվ ահա յոթը սարի հետևում չէ ուրախությունը՝ միայնակ Ձկների համար Ամուրը անակնկալներ է պատրաստել: Բարենպաստ օրերն են՝ 2, 3, 19, 21, 23-ը: Անբարենպաստ օրերն են՝ 6, 10, 12, 13, 14, 15-ը: | ||
Հրատարակվում է "Conciliation Resources" կազմակերպության ֆինանսական և Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի ստեղծագործական աջակցությամբ | |||
